شکست ر ن کامدلشسدات « عراقشدازدا دعرش»گ مرطرو حشد: «آشتيملي»

سفير اسبق ايران در عراق: 6 ماه قبل از سقوط موصل به مقامات عراقي هشدار دادم

Shargh - - سیاست -

حسين جلالي:

نشســت «عراق پس از داعش» چهارشنبه 1۴ تير به همت سايت ديپلماسي ايراني در سالن كنفرانس روزنامه اطلاعات برگزار شــد. سه ســخنرانان اين نشست عراقيالاصل بودند؛ سيدمحســن حكيم، مشــاور سياسي رئيس مجلس اعلاي اســلامي عراق، ناظم دباغ، نماينده اقليم كردســتان عراق در ايران و سيدرضا قزويني، مسئول ميــز تكفير بنياد هابيليان. دو ســخنران ديگر اين نشســت حسن داناييفر، سفير سابق ايران در عراق و صادق خرازي، سفير سابق ايران در سازمان ملل بودند.

حکيم: داعش از بيش از ۸۰ کشور نيرو وارد کرد

حكيم، داعــش را پروژه بزرگي دانســت كــه بهدنبال بههمريختن منطقه بهويژه محــور مقاومت بود. او از كنار ريشــههاي فكري داعش ميگذرد تا بر جنبه عملياتي آن متمركز شود. حكيم، داعش را نسل سوم القائده ميداند، او ميگويد «بعد از سقوط صدام شاهد حضور نسل اول القاعده در عراق بوديم». حكيم افزود: «داعــش تمامي تلاش خود را كرد تا بــا منش توحش و ايجاد ترس، رعب، وحشت و نگراني فزاينده در افكار عمومي صفشكني كند، جلو بيايند و كل عراق و بلكه كل منطقه را ناامن كند».

حكيم دليل شكســتخوردن پروژه داعش را «ســه عنصر بسيار مهم» متشــكل از «فتــواي تاريخي آيتالله سيســتاني»، «كمکهــاي جمهوري اســلامي» و «خيزش بزرگ مردم ]عراق[ از همه طيفهاي شــيعه، ســني، كرد، تركمن، مســيحي و...» دانست. او افزود: «ما شاهد بوديم كه داعش ۴۰ درصد خاک عراق را اشــغال كرده بود. الان ]تنها[ نزديک به چهار درصد از خاک عراق در اشغال آنها باقي مانده است».

حكيــم ابراز اميدواري كرد تا پايان ســال ميــلادي ۲۰1۷ داعش از تمام عراق پاکسازي خواهد شــد و ادامه داد: «[اين مسئله باقي[ ميماند كه ما بعد از داعش چه مســائلي خواهيم داشت. در اين زمينه چند مسئله مهم اســت كه بايد مد نظر قرار گيرند». او مســئله اول را ادامه حيات داعش به شــكل «زيرزميني» و درنتيجه بهوجودآورنده ناامني دانست. حكيم مسئله بعدي را بازسازي شهرهاي تخريبشده بيان كرد. او ميزان ويراني بعضي از شهرهاي عراق را تا ۸۰ درصد اعلام كرد.

مشــاور سياسي رئيس مجلس اعلاي اسلامي عراق مسئله سومي را كه بايد بعد از شكست داعش مد نظر قرار گيرد «آشتي ملي» دانست. او عراق را براي رســيدن به ثبــات و كارآمدي، نيازمند اتفاقنظر گروههاي سياســي و اجتماعي دانســت. مســئله آخري كــه حكيم مطرح كــرد، فعاليتهاي منطقــهاي داعش بــود. او در اين زمينه گفت: «بزرگتريــن تجمع خارجي داعش از تونس بود. نزديک به پنج هزار داعشی از تونس در عراق و سوريه بودند... برخي از نيروهاي خارجي ]داعش به كشورهاي خود[ برميگردند و البته بعضي از آنها هم به كشورهاي خود برگشتهاند. اينها ساكت نخواهند بــود و اقداماتي در آنجا انجام خواهند داد». حكيم ادامه داد: «از دو، ســه ســال قبل ميگفتيم قضيه داعش فقط به عراق و منطقه ختم نميشود، از بيش از ۸۰ كشــور نيرو وارد كردند كه آنهــا را با تاكتيک «گرگهاي تنها» به اين كشــورها بازخواهند گرداند تا بيثباتي ايجاد كنند». او عراق را بهواسطه درگيري طولاني با داعش، در اين زمينه خبره دانســت و گفت: «عراق بانک اطلاعات مهمي درباره ســران و اعضاي داعــش دارد كه ميتواند آن را در اختيار كشورهاي ديگر قرار دهد».

داناييفر: طرح آشتي ملي بايد در دستور کار مردم و دولت عراق قرار گيرد

سفير ســابق ايران در عراق نيز به حضور پررنگ شــهروندان كشورهاي ديگر در داعش اشــاره كرد و گفت: «شرايط خاص بهوجودآمده در جامعه عراق باعث شــد بيش از ۴۶ هــزار نفر از اقصينقاط دنيــا و 1۲ هزار نفر از اروپا جذب داعش شــدند». داناييفر براي اولينبار موضوعي را با رسانهها در ميان گذاشــت: «در روز 1۴ دي ۹۲ يعني چهار روز پس از سقوط فلوجه بــا آقاي مالكي ملاقات كردم و گفتم آن چيزي را كه در ســوريه اجرا كردند ميخواهند در عراق هم اجرا كنند، شــش ماه قبل از ســقوط موصل، گفتم ميخواهند يک حلب در شــمال عراق درســت كنند. مــن بهعنوان كارگزار رسمي جمهوري اسلامي اين هشــدار را در ملاقات رسمي به آقاي بارزاني هم اعلام كردم».

داناييفر در زمان ظهور و رشــد داعش در عراق سفير ايران در آن كشور بــود. او از ترس و نگرانی فراگيري كه پــس از فتوحات اوليه داعش در بين مــردم عراق به وجود آمده بود، ســخن گفت: «در شــهر بغداد كه بعضي از خيابانهاي آن معمولا ترافيکهاي ســنگيني داشــت، شما ديگر كسي را نميديديد». او براي بهتصويركشــيدن آن فضا گفت: «مردم عراق در ســال ۲۰13 به فكر زندهماندن بودند نه زندگيكردن». داناييفر هم يكي از عوامل شكستهشدن اين فضا را فتواي تاريخي آيتالله سيستاني دانست.

او درباره وضعيت فعلي داعش گفت: «داعش نظامي تمام شد، داعش امنيتي هم تمام شــد؛ اما داعش فكري همچنــان ميتواند ادامه پيدا كند. مهم اين است كه سرِ مار كوبيده شد. هرچند ويرانيها و تخريبهاي زيادي بــه ملت عراق وارد كــرد». داناييفر در ادامه از فرصتهــاي عراقِ بعد از داعش صحبت كرد: «عراق پس از داعش وارد مرحله جديدي شــده است. از جمله فرصتهاي عراق حمايت مرجعيت از روند سياسي و دولتسازي اســت. دومين فرصت، بازگشــت اعتمادبهنفس به نيروهاي عراقي است. فرصت ســوم اقتصادي اســت. فرصت ديگر حمايتهاي خارجي از دولت عراق است؛ بهويژه جمهوري اسلامي ايران».

او در ادامه از چالشهاي پيشروي عراق نيز سخن گفت: «از چالشهاي فراروي دولت عراق، انباشــت مطالبات اقتصادي و ويرانيهاي برجايمانده از جنگ 1۰ ســال گذشــته اســت. چالش دوم، ديدگاههاي تجزيهطلبانه و آرمانخواهانه در برخي اقشــار عراق است كه اميدوارم اين ديدگاهها تغيير كند و عراق را وارد دوره سازندگي كند و نه كشمكشهاي سياسي و نظامي. چالش ديگر رقابتهاي حزبي اســت كه بــه رقابتهاي درونحزبي منتقل شــده اســت». داناييفر بعد از بيان چالشها در پاســخ به سؤال «چه بايد كرد؟» به صحبتهاي محســن حكيم اشاره كرد و گفت: «طرح آشتي ملي و همزيستي مسالمتآميز بايد در دستور كار مردم و دولت عراق قرار گيرد».

دباغ: نقش کُردها در مقابله با داعش بايد در آينده مورد توجه قرار بگيرد

در ادامه اين نشست ناظم دباغ گفت: «امروز داعش تبديل به ايدئولوژي شــده اســت» و تأكيد كرد براي مقابله با آن نبايد تنها وجه نظامي را مورد توجــه قــرار داد. دبــاغ دراينباره گفت «ســه نفر ژاپنيالاصــل به داعش پيوســتند!». او اين تفكــر را از منظري بعثي دانســت و گفت: «[داعش[ به دنبــال وحدتي بودند كه بعث نتوانســت به وجود بيــاورد». نماينده اقليم كردستان در ايران، ريشهكنكردن داعش را منوط به شناخت شرايط و دلايل ظهور آن دانســت و گفت: «1۵۰ هزار نفر از ارتــش عراق در مقابل داعش ســلاح خود را زمين گذاشتند و آن مناطق را به داعش تحويل دادند». او در ادامه از اهميت نيروهاي پيشــمرگه كُــرد در مقابله با داعش بهويژه بعد از فروپاشي ارتش سخن گفت.

دبــاغ گفت: «اگر جمهوري اســلامي ايران نبود، شــايد امروز يک عراق داعشــي داشتيم. اين نظر شخصي من است». او با توجه به نقش كُردها در مقابله با داعش گفت «اين موضــوع بايد در آينده عراق مدنظر قرار گيرد». بيشتر تأكيد ناظم دباغ توجه به زمينههاي اجتماعي و اقتصادي شكلگيري داعش بــود. او در اين زمينه گفت: «برنامه اجتماعي، اصلاحي و سياســي ميتواند داعش را از بين ببرد. بايد بررســي كرد كه چه عواملي موجب شده كه خارجيها به داعش جذب شوند».

قزويني: آشتي ملي عامل مهمي براي نابودي داعش است

ســيدرضا قزويني بيشــتر وقت خود را صرف بررســي داعــش از منظر دســتهبنديهاي سَــلَفي كرد. مســئول ميز تكفير بنياد هابيليان با شــروع صحبتهــاي خود از دهههاي ۵۰ و ۶۰ ميلادي گفت: «بيش از ۵۰ جريان و جمعيت ســكولار در عراق فعال بودند. اين گروهها فضا را براي جريانهاي سلفي خالي نكردند. در دهه 1۹۶۰ جماعت موحدون در عراق شكل گرفتند كه ســلفيهاي علمي يا سنتي بودند و گرايشهاي مشابه اخوانالمسلمين داشتند؛ يعني سلفيهاي بيآزاري بودند. در دهه 1۹۸۰ در دوره جنگ ايران و عراق، سلفيها به دليل روابط نزديک عراق و سعودي جايگاهي در عراق كسب كردند. پس از پايان جنگ با ايران و جنگ خليج فارس و تيرگي روابط عراق و عربستان ســعودي، ســلفيها از نظر دولت عراق به عنوان وهابي شناخته شدند و با آنها برخورد شد».

او در ادامه ســير جنبشهــاي ديني و ايدئولوژيک گفت: «از ســال 1۹۹3 جنبش ايماني در عراق به وســيله صدام به وجود آمد. در بســياري از مردم عراق گرايشهاي ديني تقويت شــد و حتي بســياري از عاليرتبههای حزب بعث به آن پيوستند... اصلا جريان سلفي در عراق يک جريان اصيل و ريشهدار نيست و عموما تحت تأثير جريانات عربي خارج از عراق بوده است». قزويني آغاز آشــنايي اهل سنت عراق را با جريانات سلفي به سال ۲۰۰1 بازميگرداند. او دراينباره گفت: «ســال ۲۰۰1 انصارالاسلام شــكل گرفت. يک جنبش كُرد سلفي. از سال ۲۰۰3 تحول جديدي در عراق اتفاق ميافتد و آن ورود عراق به ساحت جهاني جهاد است با سلفيه جهادي وارداتي. آنجا است كه گروههاي جهادي از اردن و ســوريه و فلســطين وارد عراق ميشوند كه با ورود زرقاوي آغاز ميشود».

قزويني توضيح ميدهــد كه به موازات شــكلگيري داعش «گروههاي بومي تكفيري و سلفي هم در عراق شكل ميگيرند... در سال ۲۰1۴ با ظهور داعش بســياري از جريانات سلفي عراقي فتيله خود را پايين كشيدند، غالب آنها جذب داعش شدند و برخي در جامعه عشايري خود مضمحل شدند». او در آخــر يكــي از پايههاي قــدرت داعش را «جذب حداكثــري مخالفان سياسي از ســوی داعش» دانست و براســاساين او هم از پيشنهاد «آشتي ملي» اســتقبال كــرد و آن را عامل مهمــي در نابودي داعش دانســت. او دراينباره گفت: «خيلي مهم اســت كه دولت با عشاير و اهل سنت چگونه برخورد خواهد كــرد و همچنين تعامل دولت با حزب بعث نيز خيلي مهم است».

خرازي: آيتالله سيستاني در لندن

صادق خرازي هم در ســخنانش به وجه فرهنگــي داعش تأكيد كرد و گفت: «بايد اين تهديد را در نظر داشــت كه داعش تبديل به يک ايدئولوژي و فرهنگ شــده اســت». او از نقش كليدي مرجعيت و مخصوصا آيتالله سيســتاني در عراق صحبت كرد: «افتخار داشــتم چهار سال پيش به ديدار ايشان رفتم و ايشان فرمود تا زماني كه دولت عراق خود را اصلاح نكند، ما از آن حمايت نميكنيم. اگر آيتالله سيستاني از لندن در زماني كه آمريكاييها و انگليسيها نجف و كربلا را به بهانه مقابله با مقتدي صدر محاصره كرده بودند، باز نميگشتند، شايد امروز نجف با خاک يكسان شده بود.» سفير سابق ايران در سازمان ملل وحدت بهوجودآمده در عراق براي مقابله با داعش را بينظير دانســت و از لزوم حفظ آن سخن گفت. خرازي خطاب به جريانهاي سياســي ايراني گفت: «مســئله عراق نبايد دستاويز جريانات سياســي داخل ايران شود. سپاه و نيروي قدس و مجموعه كساني كه امروز در منطقه اقتــدار تاريخي ايران را رقم ميزنند، واقعه نادر و منحصربهفردي هســتند. موقعيت امروز ايران در منطقه با هيچ دوره تاريخي مقايســهكردنی نيست. اين موقعيت و واقعيت نتيجه قدرت رهبري ايران اســت. بخش عمده اين قدرت نيز در اقتدار منطقهاي ايران متجلي شده است. در هيچ دورهاي ايران چنين قدرت منطقهاي نداشته است. نفوذ و قدرت ايران فراتر از مرزهاي سياسي است». خرازي بعد از بيان اين نــكات، لازم ميبيند تا نكات ديگری را هم توضيح دهد: «ايران هرگز به دنبال هژموني شــيعه نبوده است. اگر اينگونه بود در بالكان نميرفتيم و از فلسطين و افغانستان سني حمايت نميكرديم .»

استقلال اقليم کردستان چالش پيشِروي عراق

بعد از پايان ســخنرانيها، نوبت به پرسش و پاسخ رسيد. ســؤالي كه تمام زمان پرسش و پاسخ را به خود اختصاص داد بحث درباره اقليم كردســتان و رفراندوم استقلال آن بود. ناظم دباغ، اولين كسي بود كه به اين سؤال پاسخ داد. او دوباره به بحثِ دلايل و شرايط وجود داعش اشاره كرد و گفت: «يكي از اين مسائلي كه ميگويم بايد به آنها توجه شود مسئله كُرد اســت». او تاريخچهاي از كردســتان گفت و وضعيت فعلي آن كه بين چهار كشور تقسيم شده است».

ناظــم دباغ گفــت: «من هم شــرايط فعلي را براي ايــن كار ]رفراندوم[ مناســب نميدانم؛ اما تا كي ]ميتوان اين مسئله را به تأخير انداخت]؟» او اين مســئله را داخلي و مربوط به دولت عراق دانســت، اما در ادامه گفت: «رفراندوم و اســتقلال اگر با رضايت ايران و تركيه نباشــد، نتيجهاش منفي اســت». در نهايت دبــاغ بحثهاي خود را به اختــلاف نظرهاي فعلي بين دولت اقليم كردســتان و دولت مركزي عراق ميرساند و ميگويد: «درست اســت كه بخشــي از تقصير به گردن ماســت، اما ما از دولت مركزي انتظار داشتيم براي يک گروه، كل اقليم كردستان را تنبيه نكند».

داناييفر نفر بعدي بود كه به اين سؤال پاسخ داد. او كه در سخنراني خود، پيشــنهاد «پرهيز از ديدگاههاي آرمانخوانــه» را مطرح كرده بود، اينبار شــفافتر اين پيشــنهاد را باز كــرد؛ او تجزيهطلبي را مصداق اين آرمانخواهي دانســت كه ميتواند براي آينده عراق خطرآفرين باشــد و گفت: «اگر اين روند ادامه پيدا كند، چالش بزرگي بهوجود خواهد آمد كه منطقه تحمل آن را ندارد و در كل عراق مشكلاتي به وجود خواهد آمد». او در ادامه گفت: «همه ميدانند كه از قبل از ســقوط صدام، جمهوري اسلامي از حاميان كردهاي عراق بود و هرگز حمايت خود را قطع نكرد؛ بنابراين توصيه ما اين است كه از اين ديدگاههاي آرمانگرايانه بايد پرهيز كرد». داناييفر تأكيد كرد مشكلاتی وجود دارد و بايد آنها را حل كرد؛ اما راههاي متفاوتي براي حل اين مشكلها وجود دارد.

دباغ، بعد از صحبتهاي داناييفر از مجري وقت گرفت و موضوعي را كــه در فرصت پيش فراموش كــرده بود گفت. او بــا نقل خاطرهاي گفــت روزي بهيكي از نمايندگان كشــورهاي غربي گفتم كه «جمهوري اســلامي ميگويد كــه در چارچوب وحدت و قانون اساسي عراق، كرد از هر حقي ميتواند برخــوردار باشــد، تــلاش كند و مــا حمايت ميكنيم، ولي شما فقط براي جنگ با داعش از ما حمايت ميكنيد».

حكيــم آخرين نفري اســت كــه به بحث اضافه ميشود. او بحث مفصلي درباره تدوين و اداره عــراق بعد از ســقوط صــدام ميكند. مشاور سياســي رئيس مجلس اعلاي اسلامي عــراق، خاطراتــي از رابطه خوب شــيعيان و كردها گفــت. او بعد از تأكيد بــر رابطه خوب شــيعيان و كردهــا، بحث را به حــوزه دولت كشــاند و از پيچيدگيهــاي اين حــوزه گفت. حكيم گفت: «در زمان تصويب قانون اساسي، شيعيان موافق سيستم فدرال نبودند، اما براي احترام به برادران عزيــز كُردمان به قانون رأي داديــم». او در ادامه قانون نفت عراق را مورد بحث قــرار داد و از مناقشــات تصويب قانون نفت گفــت كه نفــت را در مالكيت كل عراق قــرار ميدهد و نــه ايالتها. حكيــم توضيح ميدهد كه چرا چندين سال است كه كردستان عراق از بودجه دولتي حذف شــده اســت. او ميگويد: «بعد از اكتشاف و بهرهبرداري از نفت كردســتان، اين نفت كه بايد از طريق ســازمان ملي نفت فروخته ميشــد با كانالهاي انتقال نفــت ملي عراق مســتقيما به وســيله اقليم كردســتان، از طريق تركيه فروخته شــد و پول آن به دولــت مركزي منتقل نشــد». حكيم با تأكيد و كمي عصبانيــت ميگويد دولت تركيه با اين كار مشــكل بزرگي را براي عراق بهوجود آورد كه ســالها باقي ماند و آنها در قبال تمام تنشهايي كه ايــنكار بهوجود آورده و خواهد آورد مســئول هســتند. حكيم تأكيد كرد براي ســاليان درازي «دولتهاي حاكم بر شــيعيان و كردهــاي عراق با ما نه مثل شــهروند درجه دو يا ســه، بلكه مثل برده رفتار كردند» و ابراز اميدواري كرد حالا كه فرصت مناســبي وجود دارد، ايــن گروهها با همــكاري يكديگر عراقي يكپارچه را به سمت بهروزي پيش ببرند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.