نگاهی به رابطه پزشک- بیمار

Shargh - - جام - سیدحسین مهرآوران*

رابطــه پزشــک- بیمار همواره یکــی از اجزای اصلــی مراقبت درمانــی بــوده اســت: عرصــهای کــه در آن دادهها گــردآوری، تشــخیصها و درمانهــا بر مبنای آن اســتوار و بهبود، مشــارکت بیمــار و حمایــت از او بر مبنــای آن صورت مییابــد. رابطهای که نقش آن در مدیریت تشــکیلات و ســازمانهای مراقبتی و تأثیر آن بــر اقتصاد ســلامت انکارناپذیر اســت. این گفتار دریچهای اســت بــه مبانــی و ویژگیهــای رابطه پزشــک- بیمار و بهانهای اســت بــرای نگاهی دوبــاره به کاســتیهای موجود و راهی کــه باید در ایــن عرصه طی کنیم تا رنگ کاســتیها بیشازپیــش از این رابطه رخت بربندد.

از زمان بقراط، رابطه میان پزشــکان و بیمارانشان توجه فلسفی، جامعهشــناختی و ادبی را از آنِ خود کرده است؛ تاآنجاکه موضوع هشت هزار مقاله، رساله، فصل و کتاب در پزشکی مدرن شده است. دانشی پربار درباره مواجهه و رابطه پزشک- بیمار میتواند راهنمای تصمیمگیری در مســیر برنامههای بهداشــت و ســلامت باشد. ما درباره مهارتها و دانش پزشکان در این عرصه میدانیم؛ همچنین میدانیم که چگونه به پزشــکان بیاموزیم تا رابطــهای اثرگذارتر با بیماران داشته باشــند؛ مسئلهای که اهمیت آن در آموزش پزشکی و برنامههای آموزش مداوم پزشــکان باید بیشازپیش مورد توجه جدی قرار گیرد.

مصاحبه پزشــکی جزء اصلــی مراقبت درمانی اســت. بخش عمــدهای از مواجهه درمانی در گفتوگو میــان متخصص و بیمار میگذرد. این مصاحبه ســه کارکرد و 14 عنصر ســاختاری دارد. این سه کارکرد شامل جمعآوری اطلاعات، توسعه و برقراری یک رابطه درمانی و تبادل اطلاعات اســت. این ســه تابعِ جداییناپذیر، بر هم کنــش و رابطهای متقابل با یکدیگر دارنــد. برای نمونه، بیماری که بــه درمانگر خود اعتماد ندارد یا او را نمیپســندد، اطلاعات کاملی در اختیــارش قرار نمیدهد؛ همچنین بیماری که مضطرب اســت، اطلاعات را بهروشــنی اظهار نمیکند؛ بنابراین این رابطه مســتقیما کیفیت و کمال اطلاعات دریافتشده را مشخص میکند.

ایــن رابطه اثر مهمــی بر رضایت بیمار و درمانگــر دارد و با این اوصاف در حفظ عملکرد و جلوگیری از فرســودگی شغلی پزشک مؤثر اســت و نقشــی تعیینکننده در انطباقپذیری او دارد. افزایش اطلاعات گویای آن است که بیمار نقشی فعال در مصاحبه درمانی برای زدودن ابهامات و مشــارکت در تصمیمــات مرتبط با مراقبت از خود را داشته و با رضایت فردی بالاتری میتواند همراه باشد.

همچنین کاربرد مؤثر عناصر ساختاری مصاحبه بر رابطه درمانی و خروجیهــای مهم آن مانند کیفیت زیســتی و روانــی، انطباق و رضایت بیماران تأثیرگذار اســت. این کاربری مؤثر به بیماران حس شنیدهشــدن میدهد و اینکه اجازه دارنــد نگرانیهای اصلی خود را بــه زبان بیاورند و همچنین شایســته احتــرام، مراقبت، همدلی، خودافشــایی، توجه مثبت و درک هســتند؛ همچنیــن این اجازه به بیماران داده میشــود تا احساســات خود را بیــان کنند و احوالات خــود را با بیان خود به زبان بیاورند. ســایر جنبههــای مهم در این رابطه شــامل استخراجِ توصیف شخصی بیمار از بیماریاش، دادن اطلاعات به بیمار و مشارکت او در اتخاذ تصمیمات درمانی است.

مجموعهای از فاکتورهای ســازمانی نیز بر رابطه پزشک- بیمار اثرگذار اســت. دسترسی آســانتر به پرســنل مدیریتی و درمانی و ســطح خوشبرخوردی آنها این فضا را میتوانــد ایجاد کند که در کنار زمان قابل پذیرش برای انتظار، اتمسفر حرفهای پرسنل درمانی و توجه درســت در راستای آســایشِ فردی بیماران مهم و محترم است. در دســترسبودن پزشــکان و پرســتاران جایگزین در ایجاد حس امنیت نقش دارد. سیســتمهای مراقبت بهداشتی میتوانند فرهنــگ بیمارمحور را ترویــج دهند یا آنکه فرهنگ ســودمحور یا پزشــکمحور را که نتیجه آن روابط فردی پزشــک- بیمار میتواند باشد. ســازمانهای غیردولتی مانند سیستمهای مراقبت بهداشتی نیــز میتوانند تقویتِ روابط درمانیای را کــه بر قوت این روابط اثر میگذارد، ترویج دهند.

رابطه پزشــک- بیمار از سویی دیگر در بیماران آسیبپذیر دارای اهمیت حیاتی است؛ چراکه آنها به تواناییهای پزشک، مهارتها و حســننیت او تکیه میکنند. این رابطه نیازی به قدرتهای متفاوت پزشــکان ندارد؛ بلکه معمــولا و تا حدی به آســیبپذیری بیمار و اتوکراسی پزشک ارتباط دارد. چارهاندیشی برای صورتِ قابل پذیرش این رابطه برای نمونه در آمریکا بهگونهای اســت که انتظار میرود پزشــکان تصمیماتی به میل درمانی بیمارانشان اتخاذ کنند؛ حتی زمانی که تمایلات آنها با نفعشــان در تضاد باشــد. بهعلاوه، نقش محوری این رابطــه در زمانهای مهم و معنــاداری مانند لحظات تأثیرگذار بر زندگی فرد، زمان تولد، مرگ، بیماریهای شدید و پروسه درمان آنها درخورتوجه بوده و هســت؛ بنابراین، ارائه مراقبتهای بهداشــتی و طبیببودن ، «مشــارکتی اخلاقی » است و پزشک فاقدِ صلاحیت نه بهعنــوان یک بیزینسمن ضعیف بلکه از نظر اخلاقی مورد شــماتت قرار میگیرد؛ چراکه جدا از آنکه انتظارات بیماران را برآورده نمیکند، به اعتماد آنها خدشه وارد کرده؛ زاویهای که وجه اساسی و جوهره اخلاقی در رابطه پزشک- بیمار است.

فهرستی از ضوابط پزشــکی میتواند برای حفظ استانداردهای حرفهای و پایداری اعتمادِ عمومی به رابطه بیمار- پزشــک پیروی شود و اولویت نخست، بالابردن دانش، مهارتها و نگرش پزشکان، بیماران و روندهــای موجود در این رابطه اســت. درحالحاضر نه پزشــکان و نه بیمــاران مهارتهای کافی در رابطه پزشــک- بیمار ندارند. این مسئله بهویژه در شرایط بحرانی و ارتباط پزشک با بیمار یــا همراهان او برای اخذ شــرححال یا انتقال اخبار ناخوشــایند از وضعیت بالینی یا روند درمانی حائز اهمیت اســت و ضروری است تا این کمبود با برنامههای مســتمر آموزشی برای پزشکان و ارتقای آگاهیهای عمومی برای ایجاد اتمســفر مناسب حرفهای که سود بیشتر آن نصیب بیماران ميشود، کمرنگتر شود.

ادامه در صفحه 16

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.