همهپرسی تجزیه اقلیم و منافع ایران

Shargh - - سیاست -

صادق قیصــری* : متخصصان واقعگــرا منافع ملی را بهعنــوان امــری بنیادین و فراگیــر در تحلیلهای خود لحاظ میکنند. در جهان کنونــی، اعمال هر دولت اگر مبتنی بر منافع ملی نباشد و دولت امکانات، فرصتها و ابزارهای خود را در راهی غیر از راه منافع ملی، هزینه کنــد، آن دولت نمیتواند مدت زیــادی در جهان بپاید. تجربه دولت شکســتخوردهای مانند شــوروی مثال خوبی است.

دستگاه دیپلماســی هر دولت، باید دیدی مبتنی بر منافع ملی به رویدادهای اطراف داشته باشد و ابزارها و ســازوکارهایی بهمنظور اعمال قدرت و کسب منافع به کار گیرد. به نظر صاحبنظــران ژئوپلیتیک، منطقه خاورمیانه «کمربند شکننده» جهان است که به معنای وجود مسائل و مشکلات بیشمار، در این منطقه است. به گــواه عالمان علم سیاســت، روند دولتســازی در این منطقه طی نشــده و امور هر دولت به دولت دیگر گره خورده اســت. یکی از چالشهای امنیتی کشورها در خاورمیانــه وجــود گروههای اجتماعــی- قومی با نخبگانی ناســازگار در حاشیه مرزهاســت. عراق یکی از کشــورهایی اســت که به دلیل ماهیــت مصنوعی و مدیریت غلط سیاســی، نتوانسته با اســتفاده از هویت ملی، نخبگان قومی را به کشــور وفــادار کند و این امر معضلاتی برای عراق و منطقه درست کرده است.

در روزهای اخیر، اقلیم کردســتان عراق به رهبری مســعود بارزانی از ارائه طرح رفرانــدوم برای تجزیه شمال عراق خبر داد، قرار است در آینده این رفراندوم برگزار شود. به نظر میرسد رهبران اقلیم میخواهند پیش از سروســامانگرفتن دولت مرکزی، خود را جدا کننــد و فرصــت جمعوجورکردن کشــور را از بغداد بگیرنــد، بهویژه آنکه اقلیم با تصرف کرکوک، به منابع نفت هم دسترسی پیدا کرده است. مسعود بارزانی در سالهای اخیر با نفوذ رســانهای خود و ریاستیکردن هر چه بیشــتر ســاختار اقلیم، راه را برای همهپرسی تجزبه کردستان عراق باز کرده است، ولی منافع ملی ایــران چه کدهایی در رابطه با اقلیم کردســتان به ما میدهد؟

بعــد از حمله آمریــکا به عراق و تشــکیل اقلیم کردستان، در ایران دو رویکرد به اقلیم وجود داشت؛ گروهی بــه خاطر ارتباط ایران با نخبگان کردســتان عراق و نیز ریشــه ایرانــیِ کردها و توجــه به بحث ایران فرهنگی و تمدنی، با تشــکیل اقلیم کردســتان همراهــی میکردنــد و معتقــد بودنــد در صورت رســمیتیافتن اقلیم، ایران میتواند اقلیم را مجاب کند تا از حجم آســیبهایی کــه گروههای معارض از ایــن منطقه متوجــه ایران میکننــد، بکاهد و این تهدیدهــا را از بین ببرد. گروهی دیگــر اما، از دولت میخواستند سیاست ترکیه را به کار ببرد. صرف نظر از این دو رویکرد، بعد از چندین ســال از شکلگرفتن اقلیم، این منطقه نتوانسته یا نخواسته جلوی احزاب معارض و تجزیهطلب را بگیرد و رسانههای وابسته به گروههای سیاســی در اقلیم کردستان، از اقدامات گروهکهای مســلح دفاع میکننــد؛ امری که مخل حسن همجواری است.

به نظر میرسد پهنه سیاسی کردستان عراق دارای پتانســیلِ بحرانآفرینی اســت و ممکن است از لحاظ کارکردی، منجر به بیرون رفتن کشــورهای پیرامونی از وضعیت تعادل شود. شطرنج قدرت در اقلیم کردستان عراق، کمی پیچیده اســت، ولی به نظر نگارنده، برخی از ویژگیهای ساختار قدرت در اقلیم و حیات سیاسیاقتصادی آن وجود دارد که باعث برخوردهایی با منافع ملی ایران در آینده میشود.

1. عراق کشوری با گروههای قومی- اجتماعی کثیر است که از قضا منافع این خردهفرهنگها و اقلیتهای قومــی، بــه کشــورهای همســایه گره خورده اســت، دراینبین ایران بیشــترین منافع مشترک را با بغداد دارد و اقلیم نیز تعارضاتی اقتصادی و تضادهای فرهنگیهویتــی با بغداد دارد که این تضادهــا، نهایتا به روابط ایران- اقلیم کشیده خواهد شد.

2. از نظر فرهنگی، عمق اســتراتژیک بارزانی دارای مناسبات عمیق قبیلهای و عشیرهای است و مشکلاتی مانند عدم امنیت و عدم توسعه اقتصادی، ضریب بحران را در ایــن منطقه بالا میبرد و هرگونه ســرمایهگذاری ایــران، روی این منطقه را با خطر مواجه میکند. افزون بــر آن، به دلیــل مســائل فرهنگی و ارتباطات بیشــتر جنبش گوران و اتحادیه میهنی با ایران، ناسیونالیســم قومی در بین حزب و قبیله بارزانی نسبت به مکانهای دیگر، پررنگتر اســت و به دلیل این ناسیونالیسم قومی تند و تیز و ساختار «پارت دموکرات کردستان»، اقلیم در آینده نخواهد توانســت گروهکهای معارض را ساکت کنــد و این امر به افزایش تضادهای ایران و اقلیم دامن میزند. کتابهای درسی اقلیم کردستان و تاریخسازی وارونهای کــه «پارت دموکرات» با هدف ایجاد نفرت از ایران پیریزی کرده، خبر از بیشترشدن تضاد منافع بین ایران و اقلیم میدهد.

3. از منظــر اقتصــادی هم اقلیم دارای وابســتگی اقتصادی و ژئوپلیتیکی تمام به دول رقیب ایران اســت و این امر، ســازگاری ژئوپلیتیکی بارزانــی را با ایران به حداقل میرســاند، به طور واضح، بارزانی نیاز اساسی به مســیر ترکیــه برای دادوســتد و فــروش تنها منبع درآمدش}نفت{ بــه اروپا دارد و این وابســتگی، عملا اقلیــم را به برگ برنــده ترکیه در قبــال حتی کردهای ســوریه و ترکیه تبدیل کرده اســت. ســخن آخر اینکه مســائل بیشماری باعث شــده منافع حزب دموکرات را با منافع رقبای منطقهای ایــران درهمآمیخته و این اقلیم در هاضمه رقبای ایران غرق شــود. این وضعیت هوشــیاری دســتگاه دیپلماســی کشــور درباره وقایع کردســتان عراق و موضوع مهم همهپرســی را طلب میکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.