شرایط دشوار ادامه تحصيل کودکان پناهنده افغان

Shargh - - تخته سفيد - شهرام جمالی عضو کانون صنفی معلمان

بر اســاس آخرین آمار رســمی منتشرشــده از سوی مرکــز آمار ایــران، حدود یکمیلیــون و 500 هزار مهاجر افغانســتانی در ایران زندگی میکنند که این تعداد حدود ۹۹ درصد کل مهاجران واردشــده به کشــور را تشــکیل میدهنــد. هرچند آمارهای غیررســمی تعداد مهاجران افغان را بســیار بیشــتر و گاه تا دوبرابر این اعداد و ارقام برآورد کرده است.

براساس همین آمار، حدود نیمی از اتباع افغانستانی «اتبــاعِ قانونی» (دارای مدارک هویتی و اقامتی معتبر( و بقیه «اتباعِ غیرمجاز» بهشــمار میآیند. همچنین حدود ۹۹ درصد دانشآموزان اتباعِ غیرایرانی را کودکان افغان تشــکیل میدهند که تعداد آنها بر اساس آمار اعامشده وزارت آموزشوپرورش، حدود ‪4 00‬هزار نفر است.

عــاوه بــر خانوادههایی که تحصیــل را بهویژه برای دختــران، امــری ضــروری نمیداننــد و خودخواســته کودکانشان را از آموزش مدرسهای کنار میگذارند، عوامل مهم دیگــری نیز کــه عمدتا متوجه جامعه و سیســتم آموزشی است، سبب شــده تا تحصیل کودکان افغان در کشور همواره یکی از مسائل چالشبرانگیزی باشد که در سالهای گذشته با موانع و دشواریهای بسیاری مواجه بوده و هست؛ در این یادداشت سعی میشود به بعضی از این عوامل اشاره شود.

عدم توانایی والدین در پرداخت هزینههای تحصیل

والدین این کودکان اغلب قادر به پرداخت هزینههای تحصیل فرزندانشان نیستند. هزینههای تحصیل نیز عمدتا مبالغی اســت که از طرف مدرسه مطالبه میشود و این عامل شــاید مهمترین مانع ادامه تحصیــل این کودکان باشد. مســئولان آموزشوپرورش بارها تأکید کردهاند که تحصیل فرزندان اتباع بیگانه در مــدارس دولتی رایگان است؛ ولی واقعیت این است که تحصیل کودکان افغان در مــدارس دولتی همانقدر رایگان اســت که تحصیل کــودکان ایرانــی در این مدارس رایگان اســت! چراکه از آنها نیز همانند ســایر دانشآموزان و به عناوین مختلف؛ از ثبتنام و پرداخت شــهریه گرفته تــا خودیاری! مبالغ متعددی درخواست و دریافت میشود.

از ســوی دیگر به دلیل شــرایط بد اقتصادی در بیشتر این خانوادهها، بخش بزرگی از این کودکان، مجبور به کار اجباری هستند و ســاعات کارشان با ساعتهای مدرسه هماهنگ نیست.

نداشتن مدارک هویتی و اقامتی معتبر

مشکل دیگر، ممنوعیت ثبتنام کودکان اتباع غیرمجاز اســت که به دلیل شــرایط والدین خود، عموما از اوراق هویتــی و اقامتی معتبــر برخوردار نیســتند؛ هرچند این مشــکل از ســال گذشــته و از طریق صدور «کارت ویژه حمایــت تحصیلی» برای این دســته از اتباع، تا حدودی حل شده است؛ اما باز هم وجود موانعی در صدور کارت ویژه حمایت تحصیلی، فرایند صــدور آن را مانند صدور ســایر مدارک هویتی به پروسهای وقتگیر و خستهکننده برای این دســته از اتباع تبدیل کرده است که صدور اولیه آن مشــتمل بر طی مراحلی مانند آزمایشات پزشکی و... اســت که حدود دو ماه طول میکشــد و همین مســئله موجب میشــود تا برخــی اتبــاع از پیگیریهای بعدی، منصرف شــوند. از سوی دیگر، کارت ویژههای صادرشده همانند ســایر مدارک اقامتی، تاریخ انقضا دارند و آنهایی که از سال قبل صادر شدهاند فاقد اعتبارند. بنابراین والدین ایــن کودکان باید هرســاله برای ثبتنام فرزندانشــان در پایه تحصیلی جدیــد، کارت ویژههای آنها را تمدید کنند. همچنیــن کارت ویــژه حمایت تحصیلی هــر فرد فقط در محدوده همــان منطقه محل صــدور، معتبر بوده و دارنــدگان آن صرفا مجاز به ثبتنــام در همان محدوده هستند.

نبود فرصتهای برابر در انتخاب رشته تحصیلی

بر اســاس مــاده 2 بند «ج» شــیوهنامه مرکــز امور بینالملــل و مدارس خــارج از کشــور آموزشوپرورش، ثبتنام دانشآموزان اتباع خارجی در هنرستانهای فنی و حرفهای و کارو دانش با رعایت سهمیه پنج تا 20درصدی و آنهم فقط در «رشــتههای خاص» مجاز دانسته شده است. توجیه اصلی چنین تصمیمی، بر اساس گفتههای معاونت پیشــین این مرکز، حفظ موقعیت شــغلی برای ایرانیــان از طریق کنترل بازار کار تحصیلکردههای ایرانی بوده اســت. هرچند پیشتر نیز پذیرش اتباع غیرایرانی در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی و در رشتههایی که منجر به ایجاد «تعهدات استخدامی» برای کشور شود، ممنوع اعام شــده بود؛ اما محرومکردن کــودکان از تحصیل و ایجاد ممنوعیت و محدودیتهای تحصیلی برای آنان، به هر بهانه و با هر توجیهی که اجرا شود، سیاستی نسنجیده و نادرست و در مغایرت آشکار با عدالت آموزشی کودکان است. از ســوی دیگر اسکان و اقامت افغانها در حدود نیمی از استانهای کشــور بهطورکلی ممنوع است و در اســتانهای دیگر نیز ســکونت آنها فقط در بخشهای محدودی مجاز اســت که این مسئله نیز مانعی اساسی در دستیابی به عدالت آموزشی است، چراکه بعضا همان معدود رشتههای تحصیلی فنی و حرفهای نیز در بسیاری از این مناطق وجود ندارند.

بهانههای مدیران مدارس برای عدم ثبتنام

عواملی نیز هستند که سبب میشوند کودکان افغان اولین گروهی باشــند که مدیران مــدارس، بهراحتی و به بهانههای مختلفــی مثل کمبود جا و... به درخواســت ثبتنام آنها «نه» میگویند؛ یکــی از این عوامل، ذهنیت منفی بهجامانده از ســالهای پیشــین اســت که حضور مهاجــران و خصوصــا افغانها در کشــور را در تضاد با مقوله امنیت اجتماعی ارزیابی میکند. همچنین گروهی دیگــر از این کودکان، به دلایل مختلف از جمله زندگی و کار در شــرایط دشوار، ظاهر سنیشان با تحصیل در دوره ابتدایی همخوانی ندارد و در نتیجه حذف میشوند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.