آموزش پیشدبستانی، بایدها و نبایدها

Shargh - - تخته سفيد - عثمان رفاعی آموزگار

آموزش در اوایل دوران کودکی، نقشــی مهــم در زندگی کودکان ایفا میکند. بههمیندلیل اســت که در سراسر جهان توجه زیادی به این امر معطوف میشود )اوسانیان، 2002(. این سالها مهمترین سالهای زندگی فرد هستند، زیرا بنیان رشد شخصیت وی در این دوره طرحریزی میشود. اهمیــت این موضوع بهگونهای بوده که باعث برگزاری کنوانســیونها و کنفرانسهای بینالمللی شده است که از جمله مهمترین آنها میتوان به کنوانسیون حقوق کودک در سال ۱۹۹0، کنفرانس جهانی آموزش برای همه در سال ۱۹۹0 در جامتین و ۱۹۹۳ در دهلینو و کنفرانس بینالمللی مساعدت به کودکان آفریقا اشاره کرد.

توسعه آموزشوپرورش در کشورهایی که دارای چند زبان محاورهاي و نوشــتاری هســتند، بهویژه در زمانی که کشــور امکانات مالی را برای سرمایهگذاری به منظور بهکارگیری چند زبان آموزشی ندارد، با مشکاتی روبهرو است؛ مثا کشور هندوســتان که دارای هزارو 652 گویش و 200 زبان اســت، اگر بخواهد برای این تعداد زبــان و گویش فرایند فرادهی و فراگیری را اســتوار کند، باید کتاب و مواد درسی را با زبانهای متعدد به رشــته تحریر درآورد. همچنین مراکز تربیــت معلم براي آموزش معلم دایر کند که بســیار هزینهبر است و از طرفی اگر قادر به اجرای آن نباشد، بدونشک در توسعه و سازماندهی آموزشوپرورش؛ هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی دچار مشکل خواهد شد.

اما در کشــور ایران، تنوع زبان نه آنچنان زیاد است و نه بهلحاظ مالی آنچنان با کمبود منبع مالی مواجه است که توانایی اجرای آن را نداشته باشــد. بیشــک با یک برنامهریزی مــدون و با اســتفاده از ظرفیتهای موجــود، به آن هدف که همانا آموزش به زبــان مادری حداقل )تا پایان ابتدایی( است خواهیم رسید.

با وجــود آنچــه در قانون اساســی حق آمــوزش به زبــان مادری برای دانشآموزان مناطق دوزبانه بهصراحت بیان شــده اســت، آنچه دولتمردان و برنامهریزان آموزشی را در به اجرا درنیاوردن آن مردد کرده، بهخطرافتــادن تفاهم همگانی بهعنوان یکی از مهمترین عوامل تحکیم وحدت ملی اســت و این تفاهم تحقق نمییابد مگر با زبانی مشــترک و با ســازماندهی چند زبان آموزشی برای افراد ملتی که به چند زبان تکلم میکنند.

صاحبنظران بر این باورند که آموزش یک یا دو ســال قبل از دبستان در توسعه خزانه لغوی کودکان، ایجاد مفاهیم اساسی و قدرت بیان بسیار مؤثر اســت و کسب مهارتهای مختلف از قبیل فصاحت نسبی در کام و استعمال ســریع مجموعه وســیعی از لغات این کودکان را به هنگام ورود به مدارس ابتدایی نســبت به همکاسیهایشــان که از این مزیت برخــوردار نبودهاند متمایز میکند و این امتیاز تا آخر ســالهای تحصیل حفظ خواهد شد.

همچنیــن از جملــه دلایلــی کــه از ســوی دولتهــا در تأکیــد آموزشوپرورش پیش از دبســتان ابراز شــده، تمایل آنها براي کمک به مادرانی اســت که مجبور به کارکردن در خارج از منزلند و مشارکت آنها در امر تولیــد و خدمات حرفهای در جهت بالندگی اقتصادی کشــور به اثبات رسیده است.

مهمترین چالــش پیشروی مهدکــودک و کودکســتانها در ایران، نبودن متولی واحد در این زمینه اســت. هماکنون در کشــور ما عاوهبر آموزشوپرورش از طریق نهادها و مؤسسات دیگری همچون بهزیستی، بسیج و شــهرداریها خدماترســانی به کودکان زیر شش سال صورت میگیرد و گاها دوگانگی یا موازیکاریهایی نیز وجود دارد. در کشــور ما طبق قانون و اسناد موجود چهار تا شش سالگی را دوران پیشدبستانی تعریف کردهاند و چون اجباری نیست، الزامی برای حضور تمام نوآموزان در این گروه ســنی وجود ندارد. با توجه به اینکه این دوره سنی یک دوره طایی در زندگی اســت، بنابراین نباید فرصت را از دســت بدهیم و برای آموزش این گروه ســنی باید تدابیری اندیشــید. اگر در این مرحله درست سرمایهگذاری شود، در مراحل بعد با صرف انرژی کمتر بازدهی بیشتری خواهیم یافت و اگر فرصت از دســت برود جبران آن در ســالهای بعد پرهزینهتر و دشــوارتر خواهد بــود. بنابراین باید مراکز تخصصی آموزش پیشدبســتانی وجود داشته باشــند و این دوره، رسمی تلقی شود. لازم اســت بچهها از چهارسالگی بهبعد، با رویکردهایی که نظام کان کشور تبیین میکند تحت حمایت برنامههای دوره رسمی قرار بگیرند و این در مناطق دوزبانه ارزش مضاعف پیدا خواهد کرد.

در سند چشــمانداز و نقشــه جامع علمی کشــور که بهعنوان سند بالادستی علمی و آموزشی کشــور تلقی میشود، بر پرورش خاقیت و روحیه پرسشگری از سنین پایین تأکید شده است. همچنین دهمین راهبرد کان ســند تحول بنیادین بهروشــنی تأکید کرده که دوره پیشدبستانی حاکمیتی اســت و وزارت آموزشوپرورش مسئولیت آن را برعهده دارد. راهکار 5-۱ سند تحول نیز بهروشنی به تبیین آن پرداخته و تعمیم دوره پیشدبستان بهویژه در مناطق محروم را مورد تأکید قرار داده است.

اما در کشور ما، ایران، با تکثر قومی و زبانی دستکم در ۹ استان کشور، برای کودکان دوزبانه در سنین قبل از دبستان چه اقداماتی صورت گرفته است و کودکستانها و مهدکودکها چه نقشی ایفا کردهاند؟ دولتمردان و برنامهریزان آموزشی بر این باورند که برای جبران خلأ و مشکات ناشی از دوزبانهبودن دانشآموزان مناطق دوزبانه، دایرکردن مراکز پیشدبستانی برای کودکان زیر شش سال است. با این شرایط سؤال این است که:

آیــا ســازوکار لازم و امکانات زیربنایــی در برنامهریــزی میانمدت و بلندمدت، تأمین بودجه و امکانات مالی، فضای آموزشــی، تربیت مربی متخصص و آشنا با مسائل روانشناسی و تعلیم و تربیت و... مهیاست تا خانوادهها بدون دغدغه فرزندان خود را به مهدکودکها و کودکستانها بفرســتند؟ آیا آموزش قبل از دبســتان که کارشناســان آموزشــی آن را بهعنوان تنها راه همسانســازی کودکان مناطق دوزبانه با سایر کودکان مناطق تکزبانه میدانند، به آن صورتی که لازم است فعالیت میکنند و از امکانات لازم برخوردارند؟

بــه امید روزی که تمام کودکان این ســرزمین حتی در دورافتادهترین روستاها از امکانات آموزشی درست و استاندارد بهرهمند شوند و عدالت آموزشی بر تمام کودکان سایه بیفکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.