بررسی صدحبربت هااریسه خنگوحیرنایجامربارهی کمهخ خصيصروشیصنیفنت ویگوبا سبهمنتكشاورز

Shargh - - جامعه -

شــهرزاد همتی:

ماجرای حریم خصوصی مدتهاست در ایران مورد مناقشــه است. از مسئله پوشش گرفته تا داشــتن ویدئو و ماهواره در خانه، از تعیین سقفی برای مهریه تا اخیرا موضوعی که دوباره داغ شده است، حریم داخل خودرو. ســؤال همیشــگی درباره این موضوعات این بوده است: «آیا این مورد جزء حریم خصوصی افراد است یا نه».

مســئله فضای داخلــی خــودرو بهعنــوان حریم خصوصــی نیــز از ســالها پیش مــورد مناقشــه بود. اولینبار اوایــل دهه ۷۰ پلیس راهنمایــی و رانندگی از ممنوعیت استفاده از شیشــههای دودی برای ماشینها خبر داد. اولین مســئله و دلیل عنوان شده، جلوگیری از سوءاستفاده و آدمربایی بود. در سالهای بعد درصدهای مشخصی برای دودیکردن شیشههای ماشینها از طرف مسئولان راهنمایی و رانندگی مشخص شد. سال گذشته نیز بنا به اعلام مأمــوران راهنمایی و رانندگی، تخلف و بالابردن درصد دودیکردن شیشــه اتومبیل، جریمه ۵۰ هزار تومانی را در پی دارد.

در روزهای گذشته، صحبتهای سخنگوی ناجا مبنی بر اینکه داخل ماشــینهای شــخصی حریم خصوصی نیســت، دوباره ماجرای حریم خصوصی آدمها را بر سر زبانها انداخته است. هرچند ورود پلیس نامحسوس به اتوبانهای تهران و ارسال نامه برای افرادی که بدحجاب تشــخیصدادن آنها و دعوتشــان به کلانتــری وزرا، از همان ابتدای ماجرا خط بطلانی روی این فکر اســت که ماشین میتواند حریم خصوصی آدمها محسوب شود. رفتارهای مأموران گشــت ارشــاد و پیادهکــردن افراد از ماشینشان و بررسی البســه آنها نیز تأییدی دیگر بر این ماجراست که از نظر مسئولان انتظامی، ماشین نمیتواند مصــداق حریم خصوصی افراد باشــد. اما اعلام واضح این داستان بهمثابه آتش زیر خاکستر، باعث شد فعالان مدنــی و همچنین حقوقدانان درباره حقوقی که از آنها سلب میشود حرف بزنند. سخنگوی نیروی انتظامی در هفدهمین نشســت خبری خود اعلام کرد حریم داخل خــودرو حریــم خصوصی نیســت و پــس از آن درباره موضوع استفاده از شیشــههای دودی و رعایت حجاب توضیحاتی داد. سعید منتظرالمهدی با بیان اینکه بنا بر مصوبات هیئت وزیران استفاده از شیشه دودی به نحوی که راننده و سرنشــین داخل آن مشخص نباشند، ممنوع است و لاجرم پلیس در مواجهه با آن باید اعمال قانون کند، گفت: «رانندگان باید برای اســتفاده از برچسبهای دودی آن را بهگونــهای انتخاب کنند کــه امکان رؤیت داخل خودرو از فاصله سهمتری مهیا باشد. البته رعایت ایــن قانون هم در دید راننده تأثیر بســزایی دارد و هم از منظر امنیتی مورد نظر پلیس است».

این در حالی است که بارها پیش از این مراجع تقلید از جمله آیتالله مکارمشیرازی و آیتالله نوریهمدانی ماشین را حریم خصوصی افراد اعلام کرده بودند.

بهمن کشاورز، رئیس پیشین کانون وکلای دادگستری در گفتوگو با «شرق»، به تشریح مسئله حریم خصوصی و وضعیت ماشینها در این ماجرا پرداخت و تصریح کرد: «اینکه مصونبودن حریم خاصــی از هرگونه تعرض و اینکه حتی در صورت وجود احتمــال وقوع جرم، ورود به آن مستلزم حکم خاص قضائی است، تردیدی نیست. آنچه هر از چند گاهی مورد بحث و مناقشــه میشــود درخصوص مصادیق حریم خصوصی است و این بحث که فلان مکان حریم خصوصی هســت یــا خیر. یکی از مشــخصترین این موارد موضوع اتومبیلهاست که این سؤال مطرح شــده که آیا داخل اتومبیل شخصی حریم خصوصی اســت یا خیر. در این مورد بحث بســیار شده است. از نظر قانونی مستند مصونیت اتومبیل از تعرض ماده ۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۴ است که مــاده ۵۵ آن مقرر میدارد «ورود بــه منازل، اماکن تعطیل و بسته و تفتیش آنها، همچنین بازرسی اشخاص و اشیا در جرائم غیرمشهود با اجازه موردی مقام قضائی اســت، هر چند وی اجرای تحقیقــات را بهطور کلی به ضابــط ارجاع داده باشــد». او تأکید میکنــد: «در اینجا مفهوم منازل و اماکن تعطیل و بسته روشن است و محل بحث نیســت، آنچه ممکن است بهعنوان شبهه مطرح شــود این اســت که کلمه اشــیا در این ماده است و این سؤال که آیا این کلمه اتومبیلها را دربر میگیرد یا خیر. ضمنا درباره جرائم مشهود و غیرمشهود نیز این توضیح شاید لازم باشــد که جرائم مشــهود را به طور خلاصه اینگونــه میتوان برشــمرد: ۱- جرم در مقابل چشــم ضابطان دادگستری وارد شــود )مأموران انتظامی( و یا مأموران بلافاصله پس از وقوع در محل حاضر شــوند. 2- فرد بزه دیده یا دو نفر یا بیشتر وقوع جرم را ببینند و در زمان وقوع آن یا بلافاصله پس از وقوع شــخص معینی را بهعنوان مرتکب معرفی کننــد. ۳- بلافاصله پس از جرم علائم و آثار آن یا وســایل ارتکاب نزد مرتکب یافت شود. ۴- مرتکب پس از جرم قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد و دستگیر شود. ۵- جرم در محل یا منزل افراد اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشــد و فرد ساکن در آن در حیــن ارتکاب جرم یا بلافاصله ورود مأموران را به محل سکونتش درخواست کند. ۶- مرتکب بلافاصله خود را معرفی کند یا وقوع آن را خبر دهد. ۷- متهم ولگرد باشد و در محل وقوع جرم ســوء شــهرت داشته باشد. توجه شــود که موضوع ماده ۵۵ فعلی که گفتیــم در قانون آیین دادرســی کیفری مصوب ۱۳۷8 نیز در قسمت دوم ماده 2۴ عینا آمده بود». کشــاورز با اشاره به نص صریح قانون میافزایــد: «از آن جا که ابهام در خصوص حریم خصوصی بودن یا نبودن اتومبیل که در گذشــته مطرح بــود به صدور بخشنامه شــماره ‪۱۷۹/۰۱//۱ ۴۰2‬ مورخ ۴/۱۱/۷۹ از اداره کل قوانیــن و امور حقوقی ناجا منتهی شــده بود که به موجب آن تفتیش خودروهای عبوری در گلوگاهها و اماکن ایست بازرسی مجاز اعلام شده بود و این بخشنامه حکایت از آن داشــت که این تفتیش و بازرســی بدون اخذ مجوز مقــام قضائی میتواند انجام شود ظاهرا اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضائی در نظریــه ‪۴2//۳۹ ۷‬ مورخ ‪۴//۷۹ 22‬ و نظریه ‪۴۷/۷۷/ ۷‬ مورخ ‪۹//۷۹ ۱۷‬این بخشــنامه را مخالف صریح با ماده 2۴ پیشگفته اعلام کرده بــود ولی ظاهرا این دو نظریه مانع از اجرای بخشــنامه موردنظر نشده بود فردی طی شــکایتی از دیوان عدالت اداری ابطال این بخشــنامه را درخواســت کرد این شــکایت به ناجا ابلاغ و پاســخ آن واصل شــد و هیئت عمومی دیــوان عدالت اداری پس از شــور در تاریخ ‪۵//۱۳8۰ 28‬ در پرونده کلاسه ‪۷۹/ ۴۰8‬ دادنامه شماره ۱۷۷ را به این شرح صادر کرد:

«بــه صراحت قســمت اخیر مــاده 2۴ قانــون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۷8 )بخوانید ماده ۵۵ قانون آیین دادرســی کیفری مصــوب ۱۳۹۴(... تفتیش منازل و اماکن و اشــیا و جلب افراد در جرایم غیرمشــهود باید با اجــازه مخصوص مقام قضائی باشــد هرچند اجرای تحقیقــات بهطورکلی از طرف مقــام قضائی به ضابط ارجاع شــده باشد» بنابراین بخشــنامه اداره کل قوانین و امــور حقیقی ناجا کــه تفتیش و بازرســی خودروها علیالطلاق و در جرایم غیرمشــهود بدون کسب اجازه مخصوص مقام قضائی مجاز شــمرده و حتی دســتور مقام قضائی در زمینه خودداری و تفتیش غیرقانونی را غیرقابل ترتیب اثر اعلام داشته است، مغایر منطوق ماده مذکور و حکم مقنن در باب تکلیف ضابطین دادگستری به اطاعت از اوامر مقام قضائی و خروج از اختیارات اداره مذبور در وضع مقررات دولتی تشــخیص داده میشود و... ابطال میگردد .»

این وکیل دادگســتری در پایان خاطرنشــان میکند: «بدیهــی اســت که اگــر در اتومبیلی جرمــی در مرئا و منظر همگان و مأمورین انتظامی واقع شود تابع احکام عمومی که در مورد جرایم مشــهود گفتیم خواهد بود. نکته قابــل ذکر اینکه چــون در مورد هنجارشــکنی یا بدحجابی بهعنوان جرائمی که ممکن اســت به صورت مشهود در داخل اتومبیلها تحقق یابد گهگاه گفتوگو میشــود باید به یاد داشت که هنجارشــکنی در جایی تعریــف نشــده و بدحجابی نیز تعریــف قانونی ندارد و بیحجابی نیز مقولهای اســت که تشخیص آن در شأن مقامات قضائی اســت. البته باید توجه داشــت برخی اوقات در موارد استثنایی ممکن است الزامات احتیاطی و امنیتی- البته نه در مورد بدحجابی و بیحجابی- اتخاذ تدابیر خاصی را ایجاب کند که در این حالت شورایعالی امنیت ملی یا مجلس شورای اسلامی میتوانند به مدت محدود قواعد و شرایط خاصی را حاکم کنند.»

اما تمــام ایــن حرفوحدیثهای روزهای گذشــته معــاون حقوقی پلیس راهنمایــی و رانندگی ناجا را به واکنش واداشت. وی به رسانهها گفت: «در تبصره ماده ۵ قانــون حمایت از آمران به معــروف و ناهیان از منکر حریم خصوصی و حریم عمومی تعریف شده و براساس آن «اماکنی که بدون تجسس در معرض دید عموم قرار میگیرند، مانند قسمتهای مشترک آپارتمانها، هتلها، بیمارستانها و نیز وسایل نقلیه مشمول حریم خصوصی نیســت». در قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر که در ســال ۹۴ به تصویــب نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسید، صراحتا بر این موضوع تأکید شده اســت. در ماده یک این قانون و تعریف از امر به معروف و نهی از منکر آمده است: در این قانون، معروف و منکر عبارتند از هرگونه فعل، قــول و یا ترک فعل و قولی که بهعنــوان احکام اولــی و یا ثانوی در شــرع مقدس و یا قوانین، مورد امر قرار گرفته و یا منع شده باشد.»

مســئلهای که اینجا به نظر میرســد تفاوت در نوع نگاه اســت. مســئولان حقوقی ناجا قانــون حمایت از آمــران به معروف و ناهیان از منکــر را مرجع خود قرار میدهند و قانون آیین دادرســی کیفری را هم برای حل این مســئله کافی نمیدانند. هیچکس هم به این سؤال پاسخ مشخصی نمیدهد که چطور میشود ماشین را با سرعت 8۰ کیلومتر در اتوبانهای تهران از یک طرف یا در ترافیک سرسامآور بعدازظهرها در میان آدمهای درگیری که میخواهند به خانه برســند حریــم خصوصی افراد ندانســت و حضور افراد در ماشــین شخصی خود که از دید عموم دور میمانند چگونه میتواند موجب تشویش اذهان و مصداق بدحجابی باشد؟

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.