بازخوانی یکد ا ه منه وزا درتگامرصطبفری ماعین» صبرووزارتلخانهعلوم

Shargh - - سياست -

فرزانه آئینی:

نام «مصطفی معیــن» در بازخوانی و واکاوی رخدادها و حوادث دانشــگاه و دانشــجویان عنوان پرتکرار و بااهمیتی است، او قریب به یک دهه سکاندار وزارت علوم بوده، 10 سال پرفرازونشیبی که عنوان پدر استعفا را از ســوی منتقدانش برای او به ارمغان آورد.

بهانه: استعفا بهخاطر 18 تیر 78

18 تیر ماه 1378 امروز 18ســاله شد، تاریخی که در تحولات سیاسی- اجتماعی دانشگاه و دانشجویان پراهمیت است. بازخوانی این واقعه اسامی بسیاری را در ذهن تکرار میکند که مســتقیم و غیرمســتقیم نامشــان به رخدادهای آن ایام گره خورده است. در میان فهرست بلندبالایی که از دانشجویان، سیاسیون و پلیــس میتوان به خاطر آورد، نام مصطفی معین، وزیــر علوم آن روزها، جایگاهی ویژه و قابل بررســی دارد، معیــن وزیری بود که در اعتراض به آن حوادث و به گفته خودش مظلومیت دانشــگاه اعلام استعفا کرد، هرچند اســتعفایش از ســوی رئیسجمهوری وقت پذیرفته نشــد؛ اما مقدمهای شد برای استعفای بعدی و در نهایت خداحافظیاش با وزارت علوم. به همین بهانه امروز کارنامه سیاســی - خبری معین را بررسی کردهایم.

شناسنامه: صادره از نجفآباد

یازدهــم فروردیــن 66 ســال پیــش در نجفآباد اصفهــان و در خانــوادهای مذهبــی بــه دنیــا آمد، پدرش کشــاورز بــود و مادرش خانــهدار... او تا پنجم دبیرســتان }نظــام قدیــم{ در نجفآباد بود و ســال ششــم را همراه پســرعموهایش در اصفهان گذراند و سال بعد و در زمره دانشــجویان ممتاز در سال 13۴8 در رشــته پزشــکی عمومی بورســیه دانشــگاه شیراز )پهلوی ســابق( شــد؛ دانشــگاهی که به طبقه مرفه جامعــه تعلق داشــت. مصطفی معیــن تحصیلات عالیاش را با کارورزی مستقیم و بهعنوان دستیار ارشد در دوره تخصصی بیماریهای کودکان ادامه داد. او در دوران دانشــجویی با چهرههای شاخصی مانند احمد توکلی، هادی خانیکی و محمود فرشید همدوره شد.

او دانشــجوی موفــق و کاربلدی بــود و در کنار تحصیــلات آکادمیک بهدلیل تشــویقهای پدربزرگ مــادریاش کــه روحانی بــود، جذب حوزه شــد و بهصورت غیررســمی در محضر آیتالله حسینعلی منتظری شــاگردی میکرد. اوایل دهه 60 بود که به ریاســت دانشگاه شیراز رســید و در همان ایام )سال 61( و 31ســالگی بــا دختــر دختر گوهر الشــریعه دســتغیب ازدواج کرد، خودش میگویــد: «عقد ما را هــم امــام و آیتالله توســلی با مهریــه یک جلد قرآن و 1۴ ســکه بهــار آزادی خواندند». همســرش فارغالتحصیل کارشناســی ادبیات فارســی اســت و خانــهدار. حاصل ازدواج آنها دو پســر اســت و یک دختر. او حالا پزشــک فوق تخصص اطفال اســت و دو مطب در تهران دارد، یکی در فرمانیه و دیگری در بلوار کشاورز. معین در دانشگاه علوم پزشکی تهران تدریس میکند و همچنان به دانشگاه وابسته است.

کارنامه: مدافع دانشگاه بیستاره

تجربه ریاســت معین بر دانشــگاه شیراز پلی شد بــرای ورود او به عالم سیاســت. او یک ســال پس از انتصابــش در ایــن مقام، از حوزه انتخابیه شــیراز بــه اولین دوره مجلس شــورای اســلامی راه یافت. همزمــان بــا نمایندگیاش در مجلــس اول به دبیر شــورای مرکزی جهاد دانشــگاهی و سرپرستی گروه برنامهریزی پزشــکی ســتاد انقلاب فرهنگی دســت یافت.

فعالیتهــای سیاســی و اجتماعــی معیــن در کنــار حضــورش در مجلــس اول او را به یک چهره شناختهشده بدل کرده بود و به همین سبب او همان سالها در حکمی از سوی امام به نمایندگی در ستاد و شــورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شــد و این حکم پس از رحلت بنیانگذار جمهوری اســلامی تا دو دهه یعنی ســال 82 از سوی مقام معظم رهبری تمدید شد.

معین در انتخابات مجلس دوم شرکت نکرد و در این فاصله به کارهای علمی و دانشگاهی ادامه داد؛ اما در انتخابات مجلس سوم باز هم به میدان آمد و اینبار از حوزه انتخابیه تهران راهی پارلمان شد. او تا ســال 68 نماینده تهران بود، اکبر هاشمیرفسنجانی که در ســال 68 بر مسند ریاستجمهوري نشست، او بهعنوان وزیر فرهنگ و آموزش عالی از مجلس رأی اعتماد گرفت، هنوز دوران وزارتش به پایان نرســیده بود که از ســوی کریم شــهرزاد، نماینده اصفهان، به مجلس فراخوانده شــد. قضیه این بود که دانشــگاه هنــر اصفهان چند جلد کتاب درســی خارجی برای کتابخانه دانشــگاه خریداری کرده بود. وجود برخی تصاویر در این کتابها باعث شــده بــود کار وزیر به مجلس بکشــد. شــهرزاد درباره نبود نظارت کافی و ورود کتابهایی مغایر با شــئون اسلامی در دانشگاه هنــر اصفهان از وزیــر گلهمند بــود و میگفت ۴00 جلد کتاب مشــکوک که عامل تهاجم فرهنگی است در کتابخانــه ایــن دانشــکده وجــود دارد. معین در پاســخ از فقر کتابهای هنری داخلــی خبر داد. در نهایت آن تصاویر از کتابها حذف شــدند. عدهای به دادســرا احضار و بعد هم تبرئه شدند، برخی هم از سمتهایشان برکنار شدند. دوران چهارساله وزارتش در دولت اول هاشمی که به پایان رسید، او جایش را بــه محمدرضا هاشــمیگلپایگانی داد و خودش به فعالیتهای علمی و دانشــگاهی بازگشت. تا اینکه ســال 7۴ در فضای انتخاباتی پنجمین دوره مجلس شــورای اســلامی باز هم هوای نمایندگی به سرش افتــاد و اینبار از اصفهان اعــلام کاندیداتوری کرد و نماینده اصفهان در مجلس پنجم شــد. حضور او در مجلس پنجم خیلی ماندگار نشد؛ او از سوی محمد خاتمــی بهعنــوان وزیــر علوم به مجلــس معرفی شــد و رأی اعتمــاد هم گرفت، معین در ســالهایی کــه وزیر علــوم کابینه خاتمی بود، بارهــا و بارها به مجلس احضار شد، یک بار بهدلیل ادعای کرامتالله عمادی، از نمایندگان وابســته به جناح راست، مبنی بر اینکه بین معین و رئیس یک دانشــگاه بدهبســتان وجود دارد. البته معین اظهــارات عمادی را رد کرد و گفــت: «از اتهامات آقای عمادی، نماینده ســمیرم متأســفم و برای او طلب مغفرت میکنم». بار دیگر که به مجلس احضار شــد، ماجــرا به علت اختلاف نظر میان دو انجمن دانشگاهی بود؛ هرچند وزیر این را یک مسئله درونصنفی و مستقل از حوزه مدیریت دانشگاه خواند، ولی نمایندگان گفتند از پاسخ او قانع نشدهاند.

اما اوج بحران دانشــگاه در زمــان وزارت معین به هجدهم تیر 78 و اســتمرار آن تــا 23 تیر همان ســال بازمیگردد که به فضای سیاسی قریببهاتفاق دانشگاههای کشــور از کوی تهران گرفته تا دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تبریز و... سرایت کرد و معین تصمیم به اســتعفا گرفــت؛ اما به دلیــل مخالفت رئیسجمهوری وقت منتفی شــد. او ســالها بعد دربــاره اســتعفای خــود گفــت: «فکر کــردم دیگر نمیتوانم به مســئولیتم ادامه دهم و صبح شــنبه، نخســتین کاری که کــردم این بود؛ رفتــم وزارتخانه و اســتعفایم را دادم. هــم واقعــی بــود و هم یک اعتراض بســیار بســیار جدی، یک نشان صداقت من بــود با دانشــجویان». البتــه رخدادهــای 18 تیر باز هم وزیر را به مجلس کشــاند؛ اینبار نه برای پاســخ بلکه بــرای گزارش درباره وقایع آن ســال. معین در مجلس گفت دانشجو نباید قربانی مسائل سیاسی و جناحی شــود. حضور او در دولت دوم خاتمی ادامه یافــت و عهدهدار وزارت علوم و تحقیقات شــد )در ســال 79 وزارت فرهنــگ و آموزش عالــی با هدف انسجامبخشــیدن به امور اجرائی و سیاســتگذاری نظام علمی کشــور، بــه وزارت علــوم، تحقیقات و فناوری تغییر نام داد(. حضور معین در وزارت علوم، با فضای سیاســی روز کشور پرحاشــیه و پرخبر بود. از دســتاوردهاي زمــان وزارت دکتر معیــن این بود که در بخشــنامهای انتخاب رؤســای دانشگاهها به دانشگاه واگذار شد و حق نظر وزارت علوم نیز در این مســئله محفوظ بود؛ امــا درحالحاضر این اختیار از دانشگاهها گرفته شده؛ درحالیکه بهترین شیوه برای انتخاب رئیس دانشگاه در آن زمان، همین روش بود.

روال احضــار معیــن بــه مجلــس، داســتان دنبالــهداری بود که در کابینــه دوم محمد خاتمی و مجلس ششــم هــم ادامه یافت؛ مثلا ســال ‪20 81،‬ نماینــده مجلس به دلیل تدریسنشــدن زبان کردی در دانشگاهها، خواســتار استیضاح وزیر علوم شدند. آنها معتقد بودند وزیر علوم اصل 15 قانون اساســی را اجرا نمیکند. بعدا اعلام شد به علت ضرورتهای خاص منطقه و حفظ آرامش، استیضاح فعلا متوقف شده است.

چند ماه بعــد، دوباره طرح اســتیضاح معین در دســتور کار مجلســیها قرار گرفــت؛ در خرداد 81 بود که هشدار معین نســبت به پیامدهای بلندمدت فکری، اجتماعی و فرهنگی حکم اعدام برای هاشم آقاجری، استادیار دانشــگاه تربیت مدرس، اعتراض و اشــغال ســاختمان وزارتخانه از سوی دانشجویان اصولگرا و در نهایت ارائه طرح اســتیضاح از ســوی گروه اقلیت مجلس شورای اسلامی را در پی داشت که اســتقبال و اعلام آمادگی وزیر برای پاســخگویی، موجب بازپسگیری طرح استیضاح شد.

در کنار همه این رفتوآمدها و استعفاهای معین، او دوم تیر ســال 82 بــرای دومینبار اســتعفا داد و استعفایش هم پذیرفته شد. به بنبسترسیدن طرح تغییر ســاختار وزارتخانه، دخالت نهادهای موازی و حفظنشــدن حرمت دانشگاه و دانشجو، عمده دلایل معین بــرای رفتن بــود. معین در اســتعفانامهاش نوشــت: «واقعیــت این اســت که از یک ســو تعدد مراجع تصمیمگیرنده و بهویژه تداخل مسئولیتها با شورای عالی انقلاب فرهنگی، سوءظنها، دخالتها و تعرضهــای نهادهــا و شــوراهای غیرمســئول یا غیرپاســخگو، فرصت کار و تلاش مفیــد و مؤثر را به میزان درخور توجهی از وزارت و دولت سلب کرده و از سوی دیگر، حریم مقدس دانشگاه، منزلت، حرمت و امنیــت فکری و اجتماعی دانشــجویان، اســتادان و دانشــگاهیان و بهطورکلــی جوانــان، متفکران و فرهیختگان در معرض تنگنظری و کژاندیشی، تجاوز و خشــونت قرار گرفته است». در آن ایام منتقدان به اســتعفاهای معین خرده گرفتند و بــه او لقب «پدر اســتعفا» را دادند. پس از رفتن معیــن، میلیمنفرد سرپرســت وزارتخانه شد و مدتی بعد جعفر توفیقی به وزارت رسید.

اســتعفا از وزارت علوم به قطع حضور معین در دولت اصلاحات منجر نشــد؛ او مدتی بعد به عنوان مشاور رئیسجمهور منصوب شد. عمر دولت هشتم که به پایان رســید، مصطفی معیــن برای حضور در نهمیــن دوره انتخابــات ریاســتجمهوري، اعــلام کاندیداتوری کــرد. صلاحیت مصطفــی معین ابتدا از ســوی شــورای نگهبان بــرای نامــزدی انتخابات ریاســتجمهوری رد شد، ســپس با حکم حکومتی مقام معظم رهبری به گردونه رقابتهای انتخاباتی بازگشت»، او یکی از هفت کاندیدای اصلی رقابتها بود. معین کاندیدایی بود که حمایت جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و ملی- مذهبیها را داشــت؛ امــا درنهایــت پنجمین نفــر رقابتهای انتخاباتی سال 8۴ شد.

در انتخابــات ســال 88 و مناظرههــای بیــن کاندیداهای ریاســتجمهوری، نــام مصطفی معین بارهــا و بارها برده شــد؛ بحث بر ســر دانشــجویان ســتارهدار بود و بابشــدن صفت ســتارهدار در کنار عنوان اسامی دانشجویان فعال سیاسی – اجتماعی. آن روزها معین در بیانیــهای که در اختیار مطبوعات قــرار داد، نوشــت: «پدیده دانشــجویان ســتارهدار و خسارات ناشی از آن در حوزه آموزش عالی و جامعه، اختصاص به دولت نهم داشته و هیچگونه ارتباطی با دوران مسئولیت اینجانب در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دولت اصلاحات نداشته است».

بحــث ستارهدارشــدن دانشــجویان در زمــان معین فقط از ســوی جناح راســت و بهویژه محمود احمدینــژاد بــه دوران وزارت معین نســبت داده نمیشــود، محمدرضا عــارف، معاون ســابقش نیز در گرماگرم رقابتهــای انتخابــات یازدهمین دوره ریاســتجمهوری دراینباره شائبهساز شد. عارف در خردادماه ســال 92 در جمع دانشــجویان دانشــگاه علوم پزشــکی شهیدبهشتی در پاســخ به این سؤال یا اتهــام که «دانشــجویان ســتارهدار در زمان آقای معین به وجود آمدند، پاســخ شما چیست؟» گفت: «من اگر رئیسجمهور شــوم، ستارهداربودن را حذف میکنم، اگر آقای معین این کار را کرده، اشــتباه بوده اســت». به دنبال این ســخنان معین در پاسخ به او هم نوشــت: «عــارف در ســالهای 1368 تا 1372 ســمتهای معاون آموزشی و مشاور اینجانب را در وزارت فرهنگ و آموزشعالی داشتند و با دیدگاههای بنده در دفاع از حقوق دانشــجویان و نهاد دانشــگاه بهخوبی آشــنا هســتند... به نظر میرسد صداقت و شفافیت در پاسخگوییها، به حق و انصاف و اخلاق و معیارهای اصلاحطلبی نزدیکتر باشد؛ ضمن آنکه «تجاهلالعارف» نیز در شرایط نابسامان کنونی راه به جایی نخواهد برد». پس از بازشــدن فضای سیاسی کشــور برای اصلاحطلبان در دو سال اخیر، معین در دهمین دوره انتخابات مجلس شــورای اســلامی از حوزه انتخابیه شــیراز، ثبتنام کــرد، اما صلاحیت او برای حضور در انتخابات تأیید نشد.

معین هماکنون ریاســت انجمن آســم و آلرژی و مرکز تحقیقات ایمونولوژی، آسم و آلرژی را بر عهده دارد. او عضــو هیئتهــای امنا، شــوراهای علمی و پژوهشــی، مجامع، آکادمیها و انجمنهای علمی، فرهنگی و دانشگاهی مختلفی است و بهعنوان استاد دانشــگاه علوم پزشــکی تهران به تدریس و تحقیق مشــغول است. انتشــار بیش از 1۴0 مقاله علمی در نشــریات و همایشهــای معتبر در ســطوح ملی و بینالمللی، انتشار 18 عنوان تألیف، ترجمه یا ویرایش علمی و نیز ارائه صدها ســخنرانی در دانشــگاهها، مراکــز پژوهشــی و مجامع آموزشــی و فرهنگی در ایران و سایر کشــورها از جمله دستاوردهای علمی و فرهنگی اوست.

مواضع:

وقتی در ســال 83 پیشــنهاد کاندیداتوری به من شــد، این حدس را میزدم که مــن را تأیید صلاحیت نکنند. / جماران، بهمن 95.

وزارت علوم بیشــتر مجری است. سیاستگذاری در ســطح مجلس و شــورای عالی انقلاب فرهنگی است. / همشهری ماه، اسفند 83.

عدم شرکت در انتخابات جامعه را دچار پسرفت و افسردگی میکند. / ایسنا، اردیبهشت 96.

طرف مقابــل قوتی ندارد. قوتش در آن هشــت ســالي که بر کشــور ما تحمیل کرد و صدها میلیارد دلار درآمــدی که هیچ نشــانی از آن وجــود ندارد، مشاهده شد! اما رقیب از ضعفها و ناشیگریهای ما استفاده میکند. / شرق، مرداد 95.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.