دکترین مکرون

Shargh - - جهان - زکی لایدی*

امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانســه، بهعنوان اولین میهمان خارجیاش، ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، را به پاریس دعوت کــرد و همچنین میزبان دونالــد ترامپ، همتــای آمریکاییاش، در مراســم روز باســتیل امســال خواهد بود. مکرون با دیدار با دو نفر از رهبرانی که اصلا چشــم رئیسجمهورشدن او را نداشتند، بهنظر مســیر جدید و بلندپروازانهای را در سیاست فرانسه در پیش گرفته اســت. پیام مکرون این اســت که او بــا آغوش بــاز از هر فرصتی برای آشــتی و سازش اســتقبال میکند و حاضر است پای صحبت هرکســی که تمایل به گفتوگو دارد، بنشــیند؛ البته بدون اینکه از مواضعاش کوتاه بیاید. سیاســت خارجی مکــرون به دنبال بازیابی موقعیت مرکزی فرانســه در صحنه جهانی ضمن حفظ تعهد خود به اروپاست.

کارآمــدی سیاســت خارجی مکــرون البته بــه توانایــی او در متحولکردن اقتصاد این کشور بستگی دارد و این درسی است که او از فرانســوا اولاند، رئیسجمهور قبلی فرانسه، گرفته است. اولاند با وجود مداخله نظامی علیه شبهنظامیان مسلمان در مالی، دستاورد چندانــی در عرصــه بینالمللی نداشــت چراکه بــه لطف ضعف اقتصادی فرانســه، فاقد اعتبار و وجهه کافی در داخل کشــور بود. البته هنوز زود اســت تا درباره موفقیت مکرون در زمینه اقتصادی اظهارنظــر کنیم ولی واضح و مبرهن اســت مکــرون از مهارتها و ویژگیهای ارزشــمندی برخوردار اســت که اولاند فاقد آنها بود: کاریزمای انکارناپذیر او که قابلیتی مهم در ارتباط با رهبران خارجی محســوب میشود؛ درکِ درست از مســائل اجتماعی و انگیزه برای پیادهســازی اصلاحات اقتصادی. مکرون همچنین از برخی عوامل خارجی نیز بهره میبرد. وضعیت اقتصادی نهتنها در فرانسه، بلکه در سراســر اروپا به شــکل قابل توجهی بهبود یافته اســت. از این گذشته، فرانسه و آلمان بهنظر با هم در بسیاری از مسائل بینالمللی اتفاقنظر و همسویی دارند. به اینها باید انزوای خودخواسته بریتانیا و سیاســتهای دمدمیمزاجانــه ترامپ را نیز افزود و این مســئله فرصتی طلایی را در اختیار مکرون قرار میدهد تا در قامت قهرمانی همهفنحریف در عرصه بینالمللی ظاهر شود.

البته حتی اگر مکرون چرخشــی اقتصادی را در دســتور کار قرار دهد، فرانســه نه ابزار کافی و نــه انگیزه لازم را برای جایگزینکردن ایــالات متحده در عرصه جهانــی دارد. با این حال، مکرون به طور قطع میخواهــد تا نفوذ بیشــتری بر نظام بینالملــل اعمال کند؛ خواستی که نحوه مواجهه او با پوتین و ترامپ بهخوبی آن را نشان میدهد. البته رابطه روسیه و فرانسه در سوریه محک جدی خواهد خورد؛ مســئلهای که تا به اینجا مکرون با مهارت از پس آن برآمده اســت. او خیلی حسابشده به مسئله ماندن بشــار اسد در قدرت )همان چیزی که پوتین میخواهد( یا کناررفتن او از قدرت )خواسته آمریکا و دیگران( جواب مشخصی نداد اما همزمان صراحتا عنوان کرد اگر اســد بخواهد از سلاحهای شــیمیایی استفاده کند، فرانسه از مداخله نظامی ابایی ندارد. هنوز مشــخص نیست آیا این رویکرد مکرون نتیجه میدهد یا نه، ولی فرانســه بار دیگر حداقل بهعنوان یک بازیگر مهم در سوریه، جانی دوباره گرفته است.

بااینحال، بیشتر مشکل و اختلاف نظر مکرون با ترامپ به مقوله اتحادگرایی و همکاریهای چندجانبه مربوط میشــود. فرانســه و اروپا بر این همکاری چندجانبه تأکید دارند که بر تشــریک مســاعی اســتوار است. گرایش دولت ترامپ به ملیگرایی تجاری یک تهدید جدی برای این نگرش محسوب میشود. اما مشکل اصلی مکرون، لجاجــت ترامپ برای خــروج از توافق آبوهوایی پاریس اســت. بههمیندلیل اســت کــه مکرون با همکاری آنــگلا مرکل در تلاش است آمریکا را از این تصمیم منصرف کند. اگر این امر محقق شود، مکرون میتواند فرانسه را در قامت یک حامی قابل اتکا برای مقوله اتحادگرایی بنشــاند. مکرون در قبال ترامــپ یک هدف دیگر را نیز دنبال میکند. مکرون نمیخواهد این اختلاف نظرها مانع همکاری این دو کشــور در پیشبرد منافع مشترکشان بهویژه در مقوله جنگ با تروریسم شود. برای مثال در سوریه، مواضع فرانسه و ایالات متحده بسیار به هم نزدیک است و ترامپ بیشتر از خلفش، باراک اوباما، بر «خط قرمزِ» استفاده از سلاحهای شیمیایی تأکید دارد.

البته تهدیــدات ترامپ درباره خروج از ناتو نیز ذهن فرانســه را به خود مشــغول کرده اســت. با این حال، فرانسه همواره به دنبال یک خودمختاری و اســتقلال اســتراتژیک بوده است و مکرون امید دارد تضعیف پیمان اســتراتژیک ناتو با ایالات متحده، اروپاییها را به این سمت سوق دهد؛ اروپاییهایی که همواره از اتخاذ و استقرار یک موضع دفاعی مشترک و مستحکمتر ناتوان بودهاند. البته موانع اقتصادی، اســتراتژیک و فرهنگی بر سر راه ظهور یک پیمان دفاعی اروپایی همچنان به قوت خود باقی اســت. بــا این حال برای اولین بار نشانههایی از پیشرفت دیده میشود. برای مثال، کمیسیون اروپا بــرای اولین بار تصمیــم گرفته که از برنامههــای نظامی بهویژه در حوزه تحقیق و توسعه حمایت مالی به عمل آورد.

از دیگر سو، افزایش بیاعتمادی به ایالات متحده در پیمانهای بینالمللی در کنار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا که همواره مخالف اســتقرار یک پیمان دفاعی اروپایی بوده است، آلمان را بر آن داشته کــه نیاز به یک پیمان دفاعی اروپایی را بیش از هر زمانی احســاس کند و بدون شک، پیشرفت اتحادیه اروپا به معنای پیشرفت فرانسه اســت. هرچند هنوز نمیتوان از «دکترین مکرون» سخن گفت، اما اهداف سیاســت خارجی او رفتهرفته در کانون توجه قرار میگیرند؛ اهدافــی که از آن جملــه میتوان به موارد زیر اشــاره کرد: تقویت وجهــه و اعتبار فرانســه از طریق حل معضلات اقتصادی کشــور؛ تقویت محور آلمان-فرانسه در اروپا؛ تقویت نقش فرانسه در جهان و همکاری با شــرکای بالفعل و بالقوه. بدون تردید این یک رویکرد واقعگرایانه است اما نه از نوع کلبیمسلکانه.

* استاد روابط بینالملل در مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس منبع: پروجکت سندیکیت

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.