بيآبي در عراق بحران براي همه

Shargh - - جامعه - ماهر سعيد متي ترجمه:امير پورعيسي

بعد از آغاز جنگ تحميلي هشتســاله عراق با ايران در ســال 1980 و بهبود شــرايط اقتصادي کشــورهاي حاشــيه خليج فــارس در پي توقف صادرات نفتي ايران و عــراق و در نتيجه افزايش صــادرات نفتي اين کشــورها و در کنار آن عرضه نيــروي کار ارزان عراقــي، پــروژه درازمدتي براي فروپاشــي اقتصاد عراق در دستور کار عربستان و متحدانش قرار گرفت.

در ســال 1983 ايــن پــروژه بــا احداث ســد آتاتورک بر روي رودخانه فرات با ســرمايهگذاري 1/25ميليــارددلاري اين کشــورها کليد خورد و با ادامه روند سدســازي ترکيه بر روي دجله و فرات با وجود هشدارهاي کارشناسان، درباره پيامدهاي مخرب زيستمحيطي آن و افزايش دماي منطقه، شــکل خطرناکتري بــه خود گرفــت. اما صرف ميلياردهــا دلار بــراي اجراي ايــن پروژهها نتايج مطلوبي در پي نداشت. کارشناسان محيط زيست به اين نتيجه رسيده بودند که به علت پستبودن فلات عراق نسبت به کشــورهاي همجوار، ادامه رونــد سدســازي و محرومکــردن اين کشــور از آب دجلــه و فــرات، باعث سرازيرشــدن آبهاي زيرزميني کشــورهاي همجوار به ســفرههاي آبي عراق ميشــود که از بغداد تا بصــره امتداد دارد، پديدهاي کــه در نتيجه آن، عمق چاههاي مناطق وسيعي از اين کشورها، عربستان سعودي، منطقه شــام )ســوريه و لبنان( و بخشهايي از ايران که گياهــان از آبهاي زيرزميني آبياري ميشــوند، از 25 متــر به 100 متر افزايــش يافته که حاصل آن تبديل اين مناطق به شــورهزارهاي غيرقابلزيست و بدون پوشــش گياهــي خواهد بــود. اين پديده خطرســاز، حتي با بارانهاي سيلآسا و سدسازي بهعلــت سرازيرشــدن اين آبها به خــاک عراق قابلپيشگيري نيســت.آخرين کشفيات يک استاد عراقي دانشگاه سيدني که در يک گزارش تفصيلي، به مقامات سعودي ارائه شد از دسترسي عراق به مرگبارترين ســلاح در حالــت اضطراري حکايت ميکنــد و آنهم اســتفاده ازچاههــاي آب براي جبران کمبود آب است که فاجعه زيستمحيطي را براي عربســتان در پي خواهد داشت. براساس ايــن گــزارش درصورتيکه عــراق ناچــار به اين اقدام شود، ســواحل جنوبي خليج فارس تا 150 کيلومتر به شــورهزار تبديل ميشود؛ بهطوريکه زيرساختهاي شــهرهاي اين مناطق و شهرهايي که آب شــرب آنهــا از چاهها تأمين ميشــود، در معرض نابــودي کامل قرار خواهنــد گرفت. اين پژوهشــگر براي اثبات مدعاي خــود به نمونه زير اشاره ميکند: هنگاميکه داعش يکي از سدهاي الانبــار را به اشــغال خود درآورد و با بســتن آب بــه روي فرات، چند ماه آب را به ســمت حبانيه تغييــر مســير داد، ســطح آب چاههــاي مناطق عرعر عربستان ســعودي پنج متر، رياض يک متر و ظهــران 10 متر در ماه کاهــش يافت. تحقيقات بعدي نشــان داد، علت اين امر سرازيرشــدن آب ايــن مناطق به داخل خاک عــراق و فوران آن به شکل چشمهها در رودخانه فرات بود. اين گزارش به کشــورهاي حاشيه خليج فارس و ايران توصيه ميکنــد با عــراق همکاري کــرده و جهت حفظ آبهاي ســطحي و محافظت از محيط زيســت، ضمــن رعايت ســهم عــراق از آبهــاي جاري، بهويژه از جانب ترکيه و ايران از ادامه سدســازي خودداري کنند.اين پژوهشــگر هشدار ميدهد در صــورت عدم توجه به اين موارد و بحرانيشــدن شــرايط محيط زيســت، عــراق ممکن اســت به اهرمهاي ديگري مانند استفاده از آبهاي درياچه ساوه و حتي پمپاژ آب اين درياچه به خليج فارس از طريق کانال آبي متوســل شــود کــه ظرف دو ماه عواقب زيســت محيطي جبرانناپذيري براي کشورهاي همجوار در پي خواهد داشت. در چنين شرايطي، ميزان شوري آب به حدي خواهد رسيد که حتي تکنولوژي آبشــيرينکن هم کارايي خود را از دســت خواهد داد و با نفــوذ نمک به داخل شــهرها کنتــرل اوضاع از دســت دولتها خارج خواهد شد.دراينميان، واکنش دولتهاي حاشيه خليجفارس به اين معضل زيست محيطي، بسيار مضحــک و تأملبرانگيز اســت. مقامــات دولتي اين کشــورها از طريــق کانــال تلويزيوني صفاي عربســتان ســعودي، داعش را به بستن رودخانه فرات و قطع آب به روي مردم شــهرهاي جنوب بغداد بــا اکثريت شــيعي و کشــتار جمعي آنها تشويق و ترغيب ميکنند. و اين در حالي است که عکسهاي ماهوارهاي فرانسه نشان ميداد وقوع چنين امري نتيجهاي جز فاجعه زيســتمحيطي بــراي همســايگان عــراق نخواهد داشــت و با توجه به اصل موازنه طبيعــي )ظروف مرتبطه( و پايينبودن فلات عراق اين اقدام ضدبشــري به سرازيرشدن آب ســفرههاي زيرزميني اين کشورها بهداخل خاک عراق و ذخيرهســازي آن در مناطق جنوبــي کشــور خواهــد انجاميد که تــا پيش از سدســازي ترکيه وسعت سفرههاي زيرزميني آنها بالغ بر دو برابر مساحت کشور لبنان بود. اين توازن طبيعي، باعث افزايش پوشــش گياهي و اعتدال جوي و در نتيجه بيابانزدايي خواهد شد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.