الزامات ایران در زلزله سياسي عربستان

Shargh - - صفحه اول - نعمت احمدي

دو هفته قبل، شوراي وفاداري عربستان که داراي 34 عضو اســت با 33 رأي، حکم به برکناري محمد بن نايف از مقام وليعهدي داد و محمد بن سلمان را که هماکنون چندين پست حساس و سياسي برعهده دارد که يکــي از آنها نايب وليعهد بود، به وليعهدي انتخاب کرد. تحليلگران سياســي منتظــر اين تغيير بودند. محمد بن ســلمان تحصيات خود را در رشته حقوق دانشگاه ملک سعود رياض به پايان برده است. عاوه بر پستهاي سياسي خصوصا وزارت دفاع که در اين پســت جنگ يمن را بــه راه انداخت و عنوان اين جنگ را- توفان واقعيت- نام نهاد، سررشته امور تجاري هم به دســت اوســت. پادشاهي سعودي در گذر تاريخ قصه پردامنهاي در تاريخ عربســتان است. نخســتين فرد قدرتمندي که بر بخشــي از عربستان از ايــن خانــدان حکومت راند، ســعود بــن محمد بن مقرن اســت که نــام وي براي اولين بار به ســال 1735 بهعنوان حاکم بخشــي از شبهجزيره عربستان وارد تاريخ شده اســت. از اين تاريخ به مدت دو قرن چندين نفــر از فرزندان و نوادگان ســعود بن محمد بن مقرن بر بخشهايي از عربســتان حاکم شــدند تا اينکه در ســال 1932 عبدالعزيز بــن عبدالرحمن بن فيصل، بر رياض مســتولي شــد و به احترام جد خود عربســتان را به عربســتان ســعودي تغيير نام داد و تا ســال 1953 بــا اقتدار حکومت کرد. کشــف نفت در ســال 1937 در عربســتان عصر جديدي را در اين کشــور رقم زد. عبدالعزيز تحت حمايــت آمريکا که بعــد از جنگ دوم بهعنــوان قدرت برتــر در منطقه حضور پيدا کرد، شــرکت نفتي آرامکو را تأســيس و با قرارداد تنصيف يعني ‪-50 50‬ســرمايهگذاريهاي عظيمي را در صنعت نفت به ســوي عربستان جلب و چهره يک کشــور سنتي عقبمانده را دگرگون کرد. عبدالعزيــز فرزندان متعددي از زنــان قبايل مختلف عربستان داشــت؛ اما يکي از همسرانش که از طايفه ســديري بود، نفوذ زيادي بر عبدالعزيز داشــت. وي وصيتنامهاي براي جانشــيني از خود باقي گذاشت کــه برابر آن وليعهدي به پســر بزرگتر در قيد حيات ميرســد؛ مگر آنکه فرزند بزرگتر از قبول وليعهدي امتناع کند که به پسر بزرگتر بعد از او ميرسد. طبق ايــن وصيت تاکنون اين افراد به ســلطنت رســيدند، ســعود بن عبدالعزيز، فيصل بن عبدالعزيز، خالد بن عبدالعزيز، فهد بــن عبدالعزيز و عبدالهبن عبدالعزيز تا ســلطنت به ســلمان بن عبدالعزيز رسيد. بحران وليعهدي از زمانه ملک عبداله شروع شد؛ زيرا پسران بزرگتر عبدالعزيز که عنوان وليعهدي پيدا ميکردند، يکي بعــد از ديگــري قبل از رســيدن به ســلطنت ميمردنــد؛ ســلطان، عبدالرحمن و طــال. با مرگ اينان وليعهدي به نايف بن عبدالعزيز رســيد؛ فردي قدرتمند و بانفــوذ؛ اما مرگ او هم قبل از فوت ملک عبداله دررســيد و وليعهدي به سلمان بن عبدالعزيز رســيد که هماکنون پادشــاه عربســتان است. ظاهرا ملک ســلمان از چنان نفوذي در خاندان سعودي و شوراي وفاداري -يا هيئت بيعت- برخوردار است که تاکنون توانسته همه موانع را براي پادشاهي پسرش محمد برطرف کند. وقتي ملک ســلمان به پادشاهي رســيد، وليعهد وي يکي از فرزندان عبدالعزيز به نام مقرن بــود که ملک ســلمان او را برکنار کرد و چون نايــف بــن عبدالعزيز که فــردي قدرتمند بــود و از حمايت اکثر افراد خاندان آل سعود برخوردار بود، به علت سرطان درگذشت، ملک سلمان پسر او- محمد بــن نايف- را بــه وليعهدي انتخاب کــرد. اين اولين جانشــين از نوادگان عبدالعزيز بود. ملک ســلمان با حمايت خانواده و طرفداران برادرش نايف، توانســته بــود ديگر برادرش يعني مقرن را برکنار کند و در کنار وليعهدي فرزند نايف به جاي مقرن، پسر جوان خود محمد بن ســلمان را نايب وليعهد قرار دهد. سلمان از سال 2015 که ملک عبداله درگذشت تا چهارشنبه 21 ژوئن، پازل جانشيني را کامل و عما همه مدعيان را ســاکت کرد. در عربســتان رسم اســت که سران طوايــف و بزرگان کشــور بايــد با وليعهد يا پادشــاه جديد بيعــت کنند و اين بيعت در شــهر مکه برگزار ميشــود؛ اما ملک سلمان در دستوري فوقالعاده از بزرگان و شاهزادگان خواسته است در ايام ماه مبارک رمضان رنج سفر به مکه را بر خود هموار نکنند و به فرمانداريهاي محلــي مراجعه و فرماندار هر محل از جانب وليعهد بيعت آنان را اخذ کند. اولين فردي که بعد از صدور فرمان بيعت با وليعهد جديد محمد بــن ســلمان بيعت کــرد، محمد بن نايــف، وليعهد معزول، بــود که در مکه با وليعهد جديد بيعت کرد. ســرعت درخواســت بيعت و نوع آن را که ميتوان در هر فرمانداري مراســم بيعت انجام داد، ناشــي از نگراني از وضع جسمي ملک سلمان تحليل کردهاند. هيچيــک از مقامــات عربســتاني از ابتدا تــا اکنون بهصراحت محمد بن ســلمان عليــه ايران و مذهب شيعه موضع نگرفتهاند. ضديت او با ايران مثالزدني اســت. دشمني او با شــيعيان علت اصلي حمله به يمن اســت و بيپروا ميگويد استان حضرموت يمن متعلق به عربستان است. جمله معروف او «با ايراني که براي ظهور مهدي )عج( آماده ميشــود، مذاکره نخواهيم کرد» بهشــدت تحت تأثيــر نگرش دونالد ترامپ اســت. او جزء نخستين ســران حکومتي بود که بعد از پيروزي ترامپ به واشنگتن رفت. وقتي که دونالد ترامپ هم به عربســتان رفت، در واقع ميزبان اصلي او بود. محمد، رفتاري نامتعادل و برنامههايي غيرقابلاجرا دارد. مدتي قبل مدعي شد که عربستان تا ســال 2020 کمترين وابســتگي به نفت را خواهد داشت و چند سال بعد اصولا نفت از کالايي درآمدي به کالايي ســرمايهاي تبديل و بودجه کشور با ماليات و ديگر درآمدها بسته خواهد شد. سفر وي به آمريکا بعد از پيروزي ترامپ برنامه خريد تســليحات جنگي را ســرعت بخشــيد، قرارداد نقدي 110 ميليارددلاري در کنــار قرارداد 330 ميليــارددلاري با آمريکا باجي بود که محمد بن سلمان براي کسب حمايت آمريکا پرداخت کرد. پسلرزههاي زلزله سياسي عربستان تا کجا ادامه خواهد داشــت؟ زمان مرگ ملک سلمان مهم است. اگر چند ماهي دوام بياورد و در اين مدت محمد بن ســلمان بتوانــد پايههاي قــدرت خود را تثبيت کند و لرزهاي از اين نظر در موزاييک سياسي و خانوادگي آلسعود به وجود نيايد، او خواهد توانست از نظر داخلــي جايگاه خود را تثبيــت کند؛ ميماند اوضاع منطقه، هماکنون عربستان در سه جبهه خود را رودرروي ديگران قرار داده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.