٣90 هکازفامرع و تس مریسپلردیهاهاردهیتلاوتدر ب مناظامنانکگیم شد

Shargh - - اقتصاد - احسان سلطانی پژوهشگر اقتصادی

حجم نقدینگی در پایان اســفندماه ســال 1395 به 1253 هزار میلیارد تومان بالغ شــد که نســبت به ماه مشــابه در سال قبل از آن، 23.2 درصد رشد داشت. در دوره ‪-1380 95‬حجم نقدینگی با رشد متوسط سالانه 27.7 درصد 39 برابر شد که 124 درصد بیش از حجم اقتصاد کشور افزایش یافت.

نقدینگــی حاصلجمع پول )ســپردههای دیداری بانکی و اســکناس و مسکوک نزد اشخاص( و شبهپول )ســپردههای غیردیداری بانکی( است. سهم شبهپول از نقدینگی، از 55 درصد در ســال 1380 به 87 درصد در پایان سال 1395 رســید و در همین حال سهم پول از 45 درصــد کل نقدینگــی بــه کمتر از یکســوم آن، یعنــی 13 درصد تنزل یافت. ســهم پــول از نقدینگی ایران در مقایسه با کشــورهای جهان )با سهم بین 25 تا 70 درصد( بهشــدت پایین اســت. روند تغییر ترکیب نقدینگی کشور به صورتی است که سرعت گردش پول در 15 سال اخیر تنزل یافته و در دو سال اخیر با کاهش سرعت حجم پول نیز توأم شده است.

بخــش اصلــی شــبهپول شــامل ســپردههای ســرمایهگذاری مــدتدار )بلندمــدت و کوتاهمــدت( بانکی اســت. در دوره ‪-1380 95‬ســهم ســپردههای ســرمایهگذاری از 44 درصد نقدینگــی در ابتدای دوره، به 81 درصد در انتهای دوره صعود کرده است. در این دوره میزان ســپردههای مدتدار 72 برابر شــد، اما کل بدهی بخش خصوصی به بانکها )بدون ســود آتی( 40 برابر شد.

در پایــان ســال 1395 میــزان ســپردههای بانکی بخش خصوصی بــه 1214 هزار میلیارد تومان و میزان مطالبــات بانکها )بدون ســود آتــی( از این بخش به 824 هزار میلیارد تومان بالغ شد. در نتیجه شکاف بین میزان ســپردهها و مطالبات بانکی )مجموع تسهیات اعطایــی( بخش خصوصــی به بالاترین ســطح خود صعود کرد و تراز ســپردهها و مطالبــات بانکی بخش خصوصــی به رقــم 390 هزار میلیارد تومــان، به نفع بانکهــا افزایش یافــت. این تراز در ســال 1390 فقط 9300 میلیارد تومان و به عبارت دیگر در این سال میزان سپردهها و مطالبات بانکی بخش خصوصی کم و بیش برابر بود. در آذرماه ســال 1395 میزان معوقات بانکی حدود صد هزار میلیارد تومان گزارش شــد. بنابراین با وجود رشــد مطالبات معوق بانکــی، با توجه به حجم عظیم مازاد ســپردهها به تســهیات، بایــد توان کلی تسهیاتدهی بانکها به میزان درخورتوجهی افزایش پیدا کرده باشد.

در اســفندماه ســال 1395، از مجموع تــراز منفی 390 هزار میلیــارد تومانی بخش خصوصی و بانکها، 55 هزارمیلیارد تومــان مربوط به بانکهای )تجاری و تخصصی( دولتی و 335 هــزار میلیارد تومان مربوط به بانکهای غیردولتی و مؤسســات اعتباری غیربانکی اســت. به عبارت دیگر 86 درصــد از نقدینگی بخش خصوصــی نزد بانکهای غیردولتی باقی مانده اســت و بانکهای دولتی ســهم کمی دارند. بخشی از منابع بانکی نزد بانک مرکزی به صورت سپرده قانونی ذخیره شــده یا به دولت و شــرکتهای دولتی وام داده شده اســت و از ســوی دیگر بانکها به بانک مرکزی بدهی داشته و سپردههای بخش دولتی را نگهداری میکنند.

در پایان سال 1395 مجموع )1( سپردههای بخش خصوصی، )2( ســپردهها و وجــوه بخش دولتی، )3) بدهــی به بانــک مرکــزی و )4( وامها و ســپردههای ارزی، بانکها و مؤسسات اعتباری خصوصی به هزارو 24 میلیــارد تومان و از ســوی دیگر مجموع )1( بدهی بخــش خصوصــی، )2( بدهی بخش دولتــی و )3) ســپرده نزد بانک مرکزی آنهــا به 702 هــزار میلیارد تومان بالغ شــد. این به این مفهوم است که بانکها و مؤسســات اعتباری خصوصی 322 هزار میلیارد تومان منابــع اضافی از مردم و بخش خصوصی کشــور اخذ کردهاند که نه نزد دولت و نه نزد بانک مرکزی اســت. این حجم عظیم از منابع مالی معادل 26 درصد از کل حجــم نقدینگی یا 25 درصد از کل اندازه اقتصاد ایران اســت. در کنار این تراز منفــی بانکهای خصوصی، در اســفندماه سال 1395 بدهی دولت به بخش بانکی به 220 هزار میلیارد تومان افزایش یافت که دو برابر پایان سال 1392 است.

بحران بانکی و کمبود منابع مالی در کشور به ترتیب به عملکــرد بانکهای خصوصی، بدهیهای دولت به سیستم بانکی و پس از این دو به معوقات بانکی مربوط میشود. با توجه به مازاد سپرده به تسهیات 390 هزار میلیارد تومانی، مردم و بخش خصوصی قربانی اصلی آن به شــمار میروند. جمــعآوری نقدینگی در گردش فعالیتهای اقتصــادی و تولیدی مردم با اســتمرار و تعمیق رکود همراه شــده اســت. حجم عظیم ســود پرداختی به ســپردههای بانکی خــود بار بس گرانی بر دوش اقتصاد شده که هرگونه سرمایهگذاری و فعالیت اقتصادی بخش خصوصی را بدون توجیه کرده است. بــا توجه بــه وضعیــت کنونی بانکهــای خصوصی، وضعیت نظــام بانکی فاجعهبارتر از آن اســت که به چند مؤسسه اعتباری )بدون مجوز یا با مجوز( منحصر شود. سیاستهای پراشــتباه سیاستگذاران اقتصادی و مســئولان بانک مرکزی در حمایــت مفرط از بخش بانکی خصوصی، مســبب بحرانــی در ذات نظام مالی شــده اســت که بهســادگی اقتصاد ایران از آن رهایی نخواهد یافت.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.