لزوم تأکيد بر مناطق پيرامونی

Shargh - - ديپلماسي - بهرام اميراحمديان كارشناس منطقه اوراسيا

جمهوری اسامی ایران در سالهای 1384 تا 1392 در دولت نهم و دهم سیاست خارجی پرتنشی را دنبال میکرد. محدودیتهای محیط بینالملل و فضای تحریمهای شدید پرونده هستهای علیه ایران، موجب انزوای ایران در جهان شــده بود. در این دوره دشــوار، حتی همســایگان ایران نیز ناگزیر بودند روابط خود با ایران را در چارچوبهای دیکتهشده از سوی قدرتهای بزرگ بهویژه ایالات متحده تنظیم کنند. محدودیت در سیســتمهای بانکی و مشــکات نقلوانتقال وجوه پیامد تحریمهای بینالمللی علیه ایران بود. در این دوره دســتگاه دیپلماســی ایران نیز دچار نوعــی کمتحرکی بود که آنهم ناشی از فضای تحریم بود. با وجود شبکههای حملونقل و ترانزیتی، فرودگاه و بنادر دریایی مناســب در جنوب و شــمال ایــران، حضور ایران در عرصه بینالمللی کمرنگ شــده بود. حتی روابط سیاســی با همسایگان از جمله با ترکمنستان در شمالشــرقی، آذربایجان و ترکیه در شمالغربی با تنش و کاهش سطح مناسبات روبهرو شده بود. بازدیدهای رسمی مقامات عالیرتبه ایران با دیگر کشورها، بهویژه با همسایگان هم به پایینترین سطح خود رسیده بود. وجود همســایگان ناآرامی همچون افغانستان و پاکستان در شــرق و عــراق در غرب و محیط پرتنش تروریســم و قاچاق مواد مخدر و جریانات تکفیری، طبیعی بود که موجب اتاف انرژی ایران شده باشد.

فضای تحریم بیش از آنچه از نظر عملکردی بر اقتصاد ایران تأثیر بگذارد، از نظر ذهنی و رفتاری تأثیر منفی گذاشــته بــود. خروج از این محدودیت و انزوای بینالمللی نیازمند دســتگاه دیپلماســی قدرتمند با پشتیبانی همه نهادهای جمهوری اسامی ایران بود.

رویکارآمــدن دولت یازدهم با هــدف تنشزدایی در محیط پیرامونی و بینالمللی ســرلوحه دستگاه دیپلماســی قرار گرفت. هماهنگی نهادهای حکومتی جمهوری اســامی ایران و انتصاب دکتر محمدجواد ظریف و تیم مذاکرهکننــده قدرتمندی که وی برای ورود به میدان دشــوار مذاکره تدارک دیده بود، کاری دشوار و وظیفهای سنگین برعهده گرفته بود. به همین سبب ایران با ورود به جریان مذاکره با گروه 1+5 به آزمونی دشــوار وارد شده بود. ســرانجام این آزمون با پیروزی تیم مذاکرهکننده همراه بود و نهتنها فضای ملتهب غرب علیه ایران به آرامش گرایید، بلکه کشورهای دوست و همکار تجــاری و اقتصادی ایران که برای ادامه روابط با ایران نیازمند حل مســئله هســتهای و رفع تحریمها بودند، از آن استقبال کردند. بازگشت پیروزمندانه تیــم مذاکرهکننده به ایران، همعرض بــا ورود قهرمانان میدان مبارزه بود و موجی از امیــد را در دلها زنده کرد. در این فضا، گشــایشهایی در فضای سیاسی و اقتصادی پدید آمد. رئیسجمهور سختکوش و پرحوصله، نتایج تصمیمگیریهای سیاسی تیم دولت را ارزش والایی قائل بود و از آن با تمام نیــرو دفاع میکرد، اگرچه برخی انتقادها از نتایــج مذاکرات بروز کرده بود، ولی درکل این نتایج موجب گشایش فضای اقتصادی و سیاسی برای ادامه سربلندی و پیروزی ملت ایران بود.

دعــوت از رئیس دولــت برای دیــدار رســمی از کشــورهای اروپایی، دیــدار رئیسجمهور چیــن از ایران، دیــدار رئیسجمهور روســیه و دیگر رؤسایجمهور کشورهای همســایه از ایران، امضای موافقتنامه چابهار با حضور رؤسایجمهور هندوستان و افغانستان از ایران، افتتاح خطآهن شرق دریای خزر و امکان اتصال ریلی ایران با راهآهن آسیایمرکزی و روسیه عاوه بر راهآهن مشــهد- سرخس که در ســال 1375 به بهرهبرداری رسیده بود، تحولی بــزرگ در منطقه بود. مهمتر اینکه در محیــط پرتنش خاورمیانه و بحرانهای سیاســی در لیبی، یمن، مصر، ترکیه، لبنان، عراق و افغانســتان، پاســداری از امنیت و برقراری ثبات در بین این محیط پرآشــوب نیازمند یک سیاســت خارجی مثبت و عملگرا و دستگاه دیپلماسی قدرتمندی بود که دولــت یازدهم فراهم آورده بــود. تنشزدایی در محیط پیرامونی و کاهش تورم و ثبات قیمتها ســبب ثبات فضای سیاسی و اقتصادی و فراهمآمدن محیطی امن برای جلب سرمایههای خارجی و گسترش روابط سیاسی ایران با کشــورهای مهم شده اســت. ایران اکنون عاوه بر محیط پیرامونی خود در آســیایمرکزی، قفقاز، روسیه، افغانستان و عراق، در اروپا نیز از موقعیت ممتاز دیپلماتیک برخوردار است. هرچند ترکیه در پرونده سوریه تنشهایی با ایران داشــته اســت، ولی موقعیت سیاســی ایران در صحنه ســوریه با همکاری روســیه، ایران را به بازیگری مهم در منطقه تبدیل کرده و غرب در نهایت این موقعیت را در معادلات سیاســی منطقه برای ایران بهنوعی به رسمیت شناخته است.

بیشــک عملکرد مثبت و سرنوشتساز دســتگاه دیپلماسی جمهوری اســامی ایران موجب بهوجودآمدن این باور در منطقه شــد که در فضای تنشآلود و ملتهب خاورمیانه، جمهوری اســامی ایران جزیره ثبات است. برقــراری دوباره روابط با جمهوری آذربایجان موجب دیدارهای ســران دو کشــور از یکدیگر شــد که مدتها بود به فراموشی سپرده شده و به سردی گراییده بود. اگرچه روابط با عربستانســعودی بر سر یمن و ترکیه در مسئله سوریه به سردی گراییده است، بااینحال سیاست خارجی جمهوری اسامی با دیدارهای سران و مشــارکت ایران در مناسبات بینالمللی بسیار اهمیت یافته اســت. کارشناسان سیاســی داخلی و خارجی بر این باورند که ادامه حضور دکتر محمدجواد ظریف بهعنوان ســکاندار دســتگاه دیپلماسی در دولت دوازدهــم میتواند جایگاه ایران در محیط بینالملــل را ارتقا دهد. عملکرد دکتر ظریف در پرونده هســتهای و تیــم مذاکرهکننده، خود تبدیل به مدلی برای مذاکرات دشــوار سیاسی و خروج از بحرانیترین وضعیت از تحریمهای شورای امنیت و لغو همه آن قطعنامههایی است که میتوانست به درگیری نظامی تمامعیار قدرتهای بزرگ با ایران منتهی شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.