ارزیابی براساس محدوده اختيارات

Shargh - - ديپلماسي - حسين ملائک سفير سابق در چين

وزارت خارجــه مانند بســیاری از ســازمانهای سیاســی، فرهنگی و اقتصــادی کشــور تامالاختیار نیســت؛ اما در دیــدگاه بســیاری از مردم، مســئول و پاســخگوی حوزه سیاســت خارجی اســت. برای قضاوت، منصفانه اســت که محدوده قدرت سازمان تحت اختیار و توانایی فردی مســئول یا سرپرســت، جداگانه بررسی شود. وزارت خارجه بخش محدودی از روابــط خارجی کشــور را مدیریــت میکند؛ برای مثال سیاســت روابط نفتی ایران )بهعنوان مهمترین دارایــی و آورده کشــور در صحنــه بینالملــل( بــا خــارج در اختیار وزارت نفت اســت و وزارت خارجه ميتوانــد تأثیر ناچیزی بر تصمیمهــای وزارت نفت بگذارد. همینطور تصمیمگرفتن درباره یک معامله کان بــرای مثال در حــوزه «خودرو» قبــل از اینکه در اختیار تصمیمگیران سیاســت خارجی باشــد، در محــدوده وزارت «صنعت» شــکل میگیــرد. از نظر سیاســی فرق بین ژاپن، کره یا حتی آلمان با فرانســه که درحالحاضر حاکم بر این نوع صنعت اســت کم نیست. در برخی از موضوعات وزارت خارجه ورودی ندارد، برای مثال مســئول بههمریختگــی در روابط ایــران و چیــن در دوره اول زعامت آقــای روحانی، وزارت اقتصــاد و دارایی اســت و بــه وزارت خارجه مربوط نمیشود، درحالیکه هر دو سازمان مربوط به دولت هســتند یا موضوع و پروندههایی کا در اختیار ســازمانهای خارج از دولت اســت که دیگر عما با نگرشها و جهانبینیهای متفاوت روبهرو هستیم و بههمیندلیل اساسا نمیتوان وزارت خارجه را بهطور مطلــق ارزیابی کرد. اگــر به مقصد ســفرهای وزیر خارجه در چهار سال گذشته توجه کنیم، درمییابیم وزارت خارجه بهصورت تشــریفاتی با برخي کشورها در تماس بوده اســت. از قضا برخی از این کشــورها عمــا عمده تــوان تصمیمگیــری ایــران را به خود اختصاص دادهاند. کشــورهای خارجی نیز در تعامل با ایران سعی میکنند عنصر یا سازمان تصمیمگیر را در ایران انتخاب و بــا آن تعامل کنند تا نتیجهبخش باشــد. با این مقدمه و در چهار ســال گذشته ارزیابی اینجانب از وزارت امور خارجــه و جناب آقای دکتر ظریف میتواند به شرح زیر دستهبندی شود: 1- آنچه مربوط به شــخص آقای دکتر ظریف است، توان کارشناســی، تأثیرگذاری در دیپلماســی عمومی و مذاکــرات دیپلماتیک در حوزه بینالمللی اســت. میتوان گفت امور به نحو احســن پیگیری شده و در ســالهای پس از انقاب چنین کسی را در این مسند نداشتهایم. 2- در انتخاب ســفرا بهعنوان ابزار کار وزارت خارجه بعــد از آغازبــهکار دولــت یازدهم، شــاهد کمکاری بسیاری هســتیم. بسیاری از ســفارتخانهها بیسفیر هستند و حتی برخی از آنها که انتخاب شدهاند چه در بخش بینالملل و چه دوجانبه در موقعیت درســتی قرار نگرفتهاند. شما نقش سفیر ایران در سازمان ملل را با این نقش در دوران گذشــته مقایسه کنید یا حتی سفرا در پایتختهای کشورهای مهم. تعداد معدودی موفق هســتند. وزارت خارجه این کمکاری را به دفتر ریاســتجمهوری که مسئول تأیید این انتخابهاست نسبت میدهد؛ اما بالاخره وزیر مسئولیت نهایی دارد و باید نتیجه را بر عهده بگیرد. 3- در مدیریت روابط با کشــورهای منطقه خودمان وزارت خارجــه بهطور اصولی نقشــی را در این چند ســال بر عهده نداشــته اســت؛ برای مثال نمیتوان وزارت خارجــه را مســئول بههمریختگــی روابط با عربســتان معرفی کرد و برای بسیاری از این کشورها نیز به همین صورت. 4- لازم است یادآوری شود که برای ورود به مذاکرات هســتهای با کشــورهای جهان دو کار انجام شد؛ اول پرونده از شــورای امنیت به وزارت خارجه منتقل شد تا برای طرفهای خارجی مشخص باشد کارها از چه مسیری عبور میکند و سپس آقای ظریف که بهلحاظ کارشناســی حقوق بینالملل در محدوده تأییدشــده نظام جمهوری اسامی تقریبا بیبدیل است، مسئول این پرونده شــد. در اینجا تمرکز سیاســت، ساختار و مجری باعث شد کار به نحو نسبتا مطلوبی پیش برود؛ بنابراین آقای دکتر ظریــف میتواند بهخوبی ارزیابی شود و پاسخگو نیز باشد. 5- در آینــده، ایران قبل از اینکه بــه فکر مذاکراتی از قبیل برجام باشد که در آن نقش شخصی آقای دکتر ظریــف خیلی عمده بود، باید به فکــر تحکیم روابط دوجانبه با کشــورهای منطقه و برخی از کشــورهای بزرگ طرف معامله با ایران باشد که ایشان در این چند ســال در این زمینه کارنامه درخشــانی ارائه ندادهاند. البته این به مجموعه وزارتخانه تحت مدیریت ایشان نیز مربوط میشــود که علیالاصــول باید تنظیماتی انجام شود. 6- آیا چاره کار در تغییر وزیر خارجه اســت؟ با فرض حفظ و تغییرنکردن ســاختار و مناسبات درونی نظام سیاسی کشور، تغییر وزیر بهویژه شخصی مانند آقای دکتــر ظریف فقط کشــور را از یک چهــره جاافتاده و مطلوب صحنه سیاسی بینالمللی محروم میکند. 7- در نهایت ذکر این نکته نامربوط نیســت که برخی شــخصیتهای سیاســی این کشــور از جمله برخی کابینه فعلی عاقهای به میداندادن به ســایر نیروها برای جانشــینی یا بــه عبارتی «کادرســازی» ندارند؛ بنابراین بحران جانشــینی و قحطالرجالبودن مزیت بقای نیروهای موجود است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.