مسکن مهر، بافت فرسوده جديد

Shargh - - اقتصاد - مرتضی بسطامی

در ســاعت 22:30 روز 23 اردیبهشــت 1396 زلزلهای با بزرگای 5.7 در مقیاس امواج محلی ML() در 22کیلومتری از شــمال بجنــورد، 257 کیلومتری شــمالغربی مشــهد در استان خراســان شمالی به وقوع پیوســت. در ایــن زلزله دو نفر جــان خود را از دســت دادند و بیش از 400 نفر نیز مصدوم شدند. با توجه به بزرگای نهچندانبــزرگ زلزله از یک طرف و فاصله حدود 22 کیلومتری مرکز زلزله تا شهر بجنورد، متأسفانه حجم خسارتهای واردشده به ساختمانها و زیرســاختها قابلتوجه بود. یکــی از نکات مهم و قابلتوجه در این زلزله، عملکرد ساختمانهای مسکن مهر بود که متأســفانه باوجود نوســازبودن، عملکرد مطلوبی نداشتند. در شهر بجنورد اکثر ساختمانهای مســکن مهر در شهرک گلســتان در نزدیکی این شهر ســاخته شــدهاند، بهطوریکه از حدود هشت هزارو 500 واحد مســکن مهر در شهر بجنورد، هفت هزارو 500 واحد آن در شــهرک گلستانشــهر که در حدود هفتکیلومتری شــهر قرار دارد، ســاخته شــدهاند. بهطورعمده، آسیب مشاهدهشده در این ساختمانها ناشــی از ضعف عملکرد ســازهای در ساختمانهای دارای سیســتم سازهای پیشســاخته، شکست دیوار برشــی، کجشــدن ســاختمان، اجــرای غیراصولی کنسولها و اجزای غیرســازهای است. الگوی آسیب در اجزای غیرسازهای که در رویدادهای لرزهای مشابه در زلزلههای سال 1393 مورموری ایلام و 1391 اهرورزقان در آذربایجانشــرقی نیز مشاهده شد، ناشی از بهکارگیری مصالح شــکننده و ترد، اجرای نامناســب دیــوار، اجرای خــارج از محور ایــن دیوارها و اتصال نامناســب بین این دیوارها و قاب پیرامونی آنها بوده است. جالب است که از حدود هفت هزارو 500 واحد مسکن مهر در شــهرک گلســتان بجنورد، سه هزارو 971 واحد متحمل خسارت جزئی تا کلی شده است. همین موضوع در عملکرد ســاختمانهای مســکن مهر در شــهر ورزقان در جریان زلزله سال 1391 اهرورزقان نیز قابلتأمل بــود، بهنحویکه اکثر دیوارهای غیرســازهای )دیوارهای میانقابــی( فروریخته بودند. نکته جالب در مورد کیفیت ساخت واحدهای مسکن مهر گلستانشــهر بجنورد این است که در اسفندماه گذشته، ســنگ نماهای این واحدها به علت کارکردن غلتک برای ســاخت محوطهسازی فروریخته بود! در بررســی مقدماتی که در محل انجام گرفت، مشاهده کردیم که نصب ســنگهای نما فاقــد حداقل اصول فنی بوده است و بعضا پشت سنگهای نما با نخاله و زبالههای ساختمانی پر شده بود! اگر درصد واحدهای آســیبدیده جزئی تا شدید در شــهرک گلستان را )از نسبت ســه هزارو 971 واحد آســیبدیده، به تعداد هفت هزارو 500 واحد کل(، محاســبه کنیم، به عدد 53 درصد میرســیم که برای چنین زلزلهای بســیار بزرگ است و شاید بتوان گفت این عدد، یادآور درصد آسیب در حد بافتهای فرســوده است. برای تعمیر این واحدهای آســیبدیده، باید دههــا میلیارد تومان هزینه کرد و این بهغیر از خســارات غیرمستقیم نظیر اســکان تعدادی از خانوادهها در چادر و آســیبهای روحــی و روانی واردشــده به مــردم، کاهش ارزش این ساختمانها و... اســت. اگر حجم سرمایهگذاری انجامشده در مســکن مهر کشور را براساس آمارهای اعلامشــده از سوی وزارت مسکن و شهرسازی برآورد کنیم، اگر شــرایط همین زلزله 5.7 شــمال بجنورد را برای سایر واحدهای شــهرهای دیگر در نظر بگیریم، متوجه خواهیم شــد چه سرمایه هنگفتی در معرض خطر قرار دارد. از حدود 2.3میلیون واحد مسکن مهر در کشــور با احتساب میانگین بنای مفید 75 مترمربع و ارزش ساخت 800 هزارتومان برای یک مترمربع به عدد 138هزارمیلیارد تومان میرسیم که البته هزینه زمین و آمادهسازی و محوطهسازی و انشعابات را باید بــه آن اضافه کرد تا به ارزش کل آن دســت یافت. با توجه به احتمال وقوع زلزلهای مشابه با بزرگای 5.7 و شــتاب سطحی 0.2 شــتاب ثقل زمین در اکثر نقاط کشور، میتوان به ریسک بالا و قابلتوجه پروژه مسکن مهر در مقیاس کلان آن پی بــرد. از نگاه آییننامهای و اســتاندارد 2800 بــرای طراحــی ســاختمانها در برابر زلزله، ایــن زلزله برای منطقه بجنورد، یک زلزله ســطح بهرهبرداری اســت، چراکه این منطقه دارای زلزلــه تاریخی بــالای هفت در مقیاس ریشــتر بوده است. همین شــرایط در بسیاری از شــهرهای کشور وجود دارد؛ یعنی احتمــال وقوع زلزلههای بهمراتب بزرگتر و قویتر از زلزله فوق وجود دارد و ریسک این واحدها را بیشتر میکند. پس ساختمانها باید دارای مقاومتهای بهمراتب بیشــتری از ســطح عملکرد کنونــی باشــند. حداقل ســؤالاتی که در ایــن زمینه مطرح میشود، این اســت که آیا این حجم عظیم از ساختوسازهای مســکن مهر دارای مهندسین ناظر، پیمانکار و مجری ذیصلاح بوده اســت؟ آیا مسکن و شهرسازی، حداقل وظایف نظارتی خود را انجام داده اســت؟ نماینده مدعیالعموم با کشــف این حقیقت کــه بخشــی از این ســاختمانها فاقــد کیفیت لازم طبق اســتانداردها و آییننامههای کشور هستند، چه وظیفهای دارد؟ لرزهخیزی اکثر مناطق کشور و کیفیت تقریبا مشابه ســاخت و اجرای این ساختمانها، لزوم توجه جدی مسئولان به این ســاختمانها را بیش از پیش یادآوری میکند.

* دانشیار پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.