سود بانکی، آخرين مأمن سرمايههای سرگردان

Shargh - - اقتصاد - علی قنبری*

در ســه ســال اخیر، اقتصاد ایران با یک شــوک ســاختاری پنهــان روبهرو بــوده اســت و آن هم پایینترآمدن تورم از نرخ تورم ســاختاری 15 درصد اســت. برای تدوین بهترین مســیر خــروج از رکود، این شوک ســاختاری کاهش تورم، باید بیشتر مورد توجه قرار میگرفت و منجر به اعمال اصلاحاتی در ساختار پولی کشور میشد. تا زمانی که این موضوع بهعنوان یک شوک ساختاری در اقتصاد ایران، لحاظ نشود، نمیتوان منتظر رونق تولید اشتغالزا بود. تا زمانی که نرخ سود بانکی بیش از تورم بود، مشکل جریــان نقدینگی و لزوم هدایــت آن به بخشهای مولد احساس نمیشد؛ چراکه بههرحال این دارایی به بخشــی از اقتصاد تزریق میشــد و آن بخش با حبــاب و گرانی روبهرو میشــد و مردم احســاس کاذب رونق داشــتند. اما بههرحال اگرچه به غلط نقدینگی در بخشــی از اقتصاد مینشســت، اما با تغییر رابطه تورم و نرخ ســود و پایینآمدن بســیار زیاد سطح تورم از نرخ سود بانکی، باید در مناسبات و معادلات اقتصادی کشور دست برده میشد، ولی به دلیل مقاومت و هزینه بالای تغییرات ساختاری، تیــم اقتصادی دولــت یازدهم، کاهش نرخ ســود بانکــی را آنقدر بهتدریج و کمتــر از انتظار کم کرد که این کاهش نتوانست نمودی در بازار مالی کشور داشته باشد و عملا بالابودن نرخ سود بانکی نسبت به تورم، منجر به هدایت ســرمایههای سرگردان به بانکها و بهاینترتیــب ایجاد بحران در تأمین مالی بخشهای مولد اقتصاد شد.

دو معضــل بحران جــذب ســرمایه داخلی و خارجی و اشــکالات قانونی و قوانین پولی و بانکی کشــور مانند غیرشناوربودن نرخ ســود، در شرایط کنونی، همزمان گریبان اقتصاد ایران را در شــرایط کنونی گرفته اســت؛ اما به غلط انگشــت اتهام به سمت نظام بانکداری کشور برگرداننده شده است. تا زمانی که این دو معضل حل نشود، حتی با اصلاح نظام بانکداری، گشایشی در شرایط اقتصادی کشور رخ نمیدهد؛ این دو معضل بحران جذب سرمایه داخلــی و خارجی و اشــکالات قانونــی و قوانین پولی و بانکی کشــور، مانند غیرشــناور بودن نرخ ســود است. تا زمانی که نرخ سود بانکی مستقل از تغییرات نرخ تورم به طور دستوری تعیین میشود و تا زمانی که نرخ ســود سرمایهگذاری در ایران به دلیل پاییــن بودن بهرهوری و رقابتپذیری بســیار پایین اســت، نمیتوان انتظار داشــت سرمایههای ســرگردان، کــه در ســالهای اخیــر تماما جذب بانکهــا شــدند، به صنعــت و ســرمایهگذاری و مسکن برگردند. بهاینترتیب نرخ سود بالای بانکی بــه مأمنی برای ســرمایههای نقدی مــردم تبدیل شــده اســت و ســپردهگذاران با قطعیبودن سود سپرده، حاضر به مشــارکت در هیچ ریسکی نبوده و در واقــع بــا پایینآمدن نرخ ســود فعالیتهای اقتصادی و اختلاف فاحش آن با نرخ سود بانکی، فــارغ از درصــد ریســکگریزی یا ریسکدوســتی، صاحبان ســرمایه دیگر متمایل به ســرمایهگذاری در پروژههای ســرمایهگذاری نیستند و بهاینترتیب، با افزایش حجم ســپردهها نقدینگی و منابع مالی به سمت بانکها هدایت میشــود و بهاینترتیب، بخشهــای تولیــد، بازرگانــی، اقتصــادی و... که بخشهای محرک تولید و اشــتغال هستند، از کار افتاده و به وضعیت نیمهتعطیل درمیآیند؛ یعنی در حد پوشــش هزینههای خود فعالیت کرده و در نقطــه تعطیلی بنگاه قــرار میگیرند. این در حالی اســت که به خاطر وضعیــت ژئوپلیتیکی ایران و حجم بالای زیرساختهای صنعتی، درصورتیکه مدیریت نوین و تأمین مالی بــه بنگاههاي تولیدي کوچک و متوسط تزریق شود، میتوان پتانسیلهای صادراتی زیادی برای ایران تعریف کرد.

بارها درباره علل رکود اقتصادی و لزوم تســریع خروج از رکود صحبت شــده، اما یکی از سادهترین و سریعترین روشهای خروج از رکود اقتصاد، برای اقتصاد ایران، بدون پیشفرضهای ســاختاری ما، کاهش نرخ ســود بانکی بود، امــا چنین راهکاری قابــل اجرا نیســت. در اینکه باید نرخ ســود بانکی کاهش یافته و تعدیل شــود هیچ شــکی نیســت، اما از طــرف دیگر نیز نباید فرامــوش کنیم، یکی از علــل بحران بــزرگ اقتصادی دنیا در ســال 2008 ، پایینبودن نرخ بهــره بانکی در بانکهــای اروپا و آمریکا شناسایی شد. این درحالیکه اقتصاد ایران با بحران بالابودن نرخ سود بانکی روبهرو است، منجر به تحمیل شــرایط سیاســت پولی انقباضی دائمی به اقتصاد ایران شده است. قاعدتا نرخ سود بانکی باید براســاس قاعده تیلور با نرخ تــورم تغییر کند، ولی اجرای این قاعده بــرای اقتصاد ایران با هزینه بیثباتی مالی و تزریق بیثباتی به بازار غیرمتشکل پول و بیثباتی حجم سپردهها همراه است.

در نتیجه، تا زمانی که شــوک ســاختاری تورم کمتر از 15 درصد، تعدیل نشــود، نمیتوان انتظار معجره از اقتصاد داشــت و اعمــال این تعدیل، به معنی کاهش نرخ ســود بانکی به کمتر از تورم یا برابر تورم است و این مهم در گرو تدوین مجموعه سیاستهای موازی و همراه با آن است.

* عضو هیئتعلمی دانشگاه تربیتمدرس

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.