«خویشاوندیهای اختیاری» و تشابهات اخلاقی با علوم طبیعی

عاریت از اخلاق

Shargh - - ادبيا -

«ظاهــرا فعالیتهای مســتمر مولف در حوزه فیزیك، وی را به نگارش این عنوان نادر ترغیب كرده اســت. چهبســا او درك كرده كه انســان در علوم طبیعی اغلب از تشابهات اخلاقی عاریه میگیرد تا به این وســیله به مقولاتی ورای قلمرو ذات آدمــی راه یابد؛ و لذا نویســنده نیز در یك مورد اخلاقی قصد داشته یك تشابه شیمیایی را به سرچشمه فكــری آن مرتبــط كنــد، چراكــه درنهایــت تنهــا پهنه یــك طبیعت گسترده اســت، و از قلمرو شاداب و رهــا از خِرَد، آثار ظلمانی و پرشــورِ ضــرورت، بیوقفه امتداد مییابند و توسط دســتی والاتر، و چهبسا نه در این زندگی رو بــه زوال میگذارند.» این متنی اســت كه خود گوته پیش از انتشــار رمان «خویشــاوندیهای اختیاری» بــرای روزنامه فرســتاده بــود. چنانكــه در مقدمــه ترجمه فارســی این اثــر بهقلم پروفســور كاتارینا آمده اســت، این رمان كه از جانب بســیاری از معاصــران گوته اثــری جنجالــی خوانده شــد، «در آفرینــش رمانهای قــرن نوزدهم و بیســتم، حتا در آثــاری كه كلا در زمره رئالیســم محســوب میشوند، تاثیر بســزایی داشــت.» بــه اعتقاد كاتارینا ایــن رمان در اصل یك رمان زوجی نبود اما ســرآغاز یك ســبك داستانســرایی در ادبیــات جهانی شــد كه به خلــق رمانهایی چون «مادام بواری» فلوبر، «آنا كارنینا»ی تولستوی و «اِفی بریســتِ» فونتانه انجامید. گوته خود ســالیان بعد از نوشــتن این رمان خطاب به دوستی گفته بود «در این رمان آنقدر مطلب نهفته است كه هیچكس با خواندن یكبــاره آن قادر بــه درك كلیتش نیست.» در رمان گوته هیچ رویدادی تشــریح نمیشــود كه مورد تفسیر چهرههای رمان قرار نگرفته باشــد، اما همان رویدادها توأم با روزمرگی ســوءتفاهم تعبیری خطــا به خود میگیرد. اشخاص در دریافت و درك متقابل دچار ســوءتعبیر میشوند و هر صحنه داســتان را با شبكهای از تعابیر عجین میكنند كه ســرانجام حتا مفســر رمان، یعنی مشاهدهگر این مشــاهدات نیز به دام آن گرفتار میشــود. «خواننــده قــدم به قدم چشــم میگشــاید: رفتار تعاملی ما مبتنی بر سوءتعبیرات و واكنشهای منتــج از آن اســت. رنگوجــلای بیرونی زندگی روزمــره، كه راوی با هر كلام بر آن تكیــه دارد، در حالی كه فرسایش روزمره به سستشدن نظــم نمادین ســرعت میبخشــد، موجب تغییر سرنوشــتها میشود و در هیئت دروغین اقبال خانگی به نمایش درمیآید.» رمان «خویشــاوندیهای اختیاری» در ســال 1785 منتشــر شد درست همزمــان بــا ترجمــه یــك مقاله علمــی از آكادمی علوم اُپســالا به نویسندگی شیمیدان نامدار سوئدی، توربرن برگمــن، بازمیگردد. عبارت «خویشــاوندیهای اختیاری» در آن زمان بازآفرینی یــك مفهوم لاتین و حاكی از انتســاب و كشش دو ماده نســبت بههم اســت كــه آمادهاند، بــدون در نظرگرفتــن پیوندهــای قبلیشــان، یكدیگــر را انتخاب كنند و درهــم آمیختــه شــوند.» گوته از ایــن مفهوم علمی بهــره میگیرد و آن را بــه ســطح ارتباطات انســانی میكشــاند. رمان «خویشاوندیهای اختیاری» گوته كه با ترجمه ســعید پیرمرادی در نشر چشمه منتشر شده است نوشتاری مفصل نیز درباره این اثــر دارد كه خانم پروفســور كاتارینا مُمزن بــر ترجمه فارســی اثر گوته نوشته است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.