دکترین احزاب و نقش آن در توسعه کشور

Shargh - - صفحه اول - حميد بهلولی مشاور سياست گذاري در اروپا

ازآنجاکه اســتفاده درســت کلماتی که بار معنايی خاصی بــر آنها مترتب اســت، برای توضيح و تفســير پديدهای سياســی بسيار مهم است، اين نوشتار درصدد تعريف و تبيين اصطاح و نقش ايدئولوژی سياســی در توسعه سياسی و اجتماعی واقعی و پايدار است تا به تبع آن، بتواند يكی از آســيبهای جدی نظام مردمسالاری در کشور را که منجر به بیتوجهی به شاخصهای مهم حكمرانی مطلوب مانند مسئوليتپذيری و پاسخگويی در مقابل اختيار اخذشده از سوی مدير منتخب يا حزب حاکم است، شناســايی و راهحلی برای اين چالش ارائه کند.

ايدئولوژی سیاسی چیســت و چه اهمیتی در توسعه سیاسیواجتماعیدارد؟

ايدئولوژی سياســی مجموعه باورهــای يک حزب، جمعيــت يا حرکت سياســی، در موضوعات سياســی، اقتصــادی، اجتماعی و فرهنگــی و در ارتباط معنیدار با همديگر اســت و نحوه تخصيص قدرت و ساماندهی مطلــوب اجتمــاع را از منظــر خود توضيــح میدهد. ايدئولوژی سياســی در چارچوب نوعی پارادايم فلسفی شكل میگيرد و با نظريههای کان و بينابينی در دادوستد اســت و بهعنوان خروجی سيســتم، دکترين، مانيفست، پلتفرم و شــبكهای از سياستها را در سطوح مختلف میســازد که وجوه کاربردی ايدئولوژی سياسی هستند. مجموعــه ايدئولوژی سياســی از فلســفه پشــتيبان تا سياســتهای کان و خرد آن، از واحــد بنيادينی به نام ايده Idea() تشكيل میشوند و به همين دليل، موجودی منعطف بــوده و بــا اختيــار و بیاختيار، در ســالها و دههها با خزانه ايده تاريخی ملی و فراملی و تحتتأثير جريانــات زمينــهای ‪contextual streams(‬ ) و شــرايط اجتماعــی و محيط، در دادوســتد مــداوم معرفتی قرار میگيرد؛ به اين معنی که مجموعه ايدئولوژی سياســی هم بر شــكلگيری جنبشهــای سياســی و اجتماعی اثــر میگذارد و هم از آنها و از مجموعه شــرايط زندگی بشــر تأثير میپذيرد و بنابراين موجودی ديناميک، پويا و تكاملی است. ايدئولوژی سياســی معمولا در اتاق فكر احزاب و تشــكلهای سياسی استاندارد بر مبنای رفت و برگشت بين تجربه عملی و دانش نظری شكل میگيرد و توسعه میيابد. ايدئولوژی سياسی موجودی نرمواره و منعطف و در ارتباط روزمره و ديناميک با محيط پيرامون خود اســت. مابازای عملياتی ايدئولوژی سياســی، بيان نوع حكمروايی و اقتصاد مطلوب از نظر حزب و طراحی مجموعهای منســجم از اهداف و روشهای رسيدن به آنهاست. حوزه عمل سياسی، خودبهخود نمیتواند روند حرکت خود را به نظريه تبديل کند و از طرف ديگر، حوزه آکادمی نيز بدون تجزيــه و تحليل حوزه عمل و در خلأ، نمیتواند موجب ايجاد نظريهای جديد شــود. تجربيات جهانی، مؤيد اين نظر اســت و بهعنوان مثال، چالشها و رويشهای 18ســاله بين حزب کارگر مبتنی بر رويكرد نظری کينــزی و حزب محافظهکار انگلســتان مبتنی بر رويكرد نظری آدام اســميتی نو، از ســوی آنتونی گيدنز، جامعهشناس شهير انگليسی، در قالب نظريه جديد راه ســوم صورتبندی میشــود و با تكامل نظری خويش، دوبــاره به محيط عمل برای تبييــن بهتر تعامات حوزه عمل سياسی بازمیگردد. بههمينترتيب، باز با مشكاتی که رويكرد راه ســوم در مسير عمل بين اين دو حزب پيدا میکند، اينبار رويكرد جديد حزب کارگر در بازگشــت به آموزههای مســاواتگرايانه، باز از ســوی گيدنز با عنوان نيواگاليتاريانيسم صورتبندی میشود يا به زبان گفتمانی، تمام مدلولها حول دال مرکزی مساواتگرايی به صورت جديدی مفصلبندی میشود و گفتمان جديدی را برای حزب، خلق میکند و اين چرخه همينطور در يک بستر تكاملی ادامه پيــدا میکند. اما نتيجه اين چرخه تكامل نظری- عملی، ايدئولوژی سياســی و زيرمجموعههای گفتهشده آن را میسازد و استراتژیهای ورود به قدرت سياســی را تبيين میکند. ازآنجاکه حزب برای دستيابی بــه اهداف مبتنی بر ايدئولوژی سياســی خــود، نياز به قدرت سياسی و ورود به نظام ادارهکرد و مديريت کشور دارد؛ بنابراين برای اخذ مشــروع قــدرت، وارد کمپين و فعاليتهای انتخاباتی میشــود و خــود را در معرض رأی عمومــی قــرار میدهــد. نوعا در کشــورهايی که دارای نظام دموکراتيک سازمانيافته و مستقر هستند و مردم با فلســفه و چارچوب و مراحل اجرائی کســب و انتقال قدرت آشــنا هســتند، اين روند به روندی آسان و مديريتپذير تبديل میشود و در انتقال قدرت، سرمايهها، منابع ملی و حقوق مردم دچار تاشی و تاراج )spoils( نمیشــود و تجربه هر انتخابات موفق، در بيشتر مواقع بر تجارب قبلی و ســرمايه اجتماعی آنهــا میافزايد و چيزی از آن نمیکاهد. البته اين به اين معنی نيست که در اين کشورها، نظام مردمسالاری کاملی برقرار است يا هيچ مشــكلی به وجود نمیآيد؛ بلكه با توجه به خرد جمعی و تجارب انباشتشده، معمولا اينگونه اتفاقات موردی، خللی اساســی بر سيستم مستقر وارد نمیکند و در بيشــتر مواقــع، ناموزونیهای مقطعی سياســی ‪political discordant(‬ ) در بافــت سياســی، اجتماعی نظــری و عملی جامعه برخــوردار سياســی، جذب و مديريت میشــود و با شناســايی نقاط ضعف، به طرف کاملترشــدن و انســجام بيشتر مردمســالاری حرکت میکند. در کشــورهايی که هنوز دارای اين نظام مستقر مردمســالاری و ســرمايه اجتماعی بالا، پايدار و تجارب بلندمــدت در حكمروايی نيســتند، هر تغييــر و انتقال قدرتــی با دشــواری و صعوبت اتفــاق میافتد. مضافا اينكه در هيچ سيستم مستقری، خود انتقادی برای درک، ثبتوضبط و نظريهپردازی اين روند وجود ندارد تا راهی برای خروج از بنبســتها بيابــد و گاه دليل اين انتقال هم میتواند با نتايج اين انتقال متفاوت باشــد که يكی از نكات بســيار مهم و شــايان اعتنای آن، به بیاهميت پنداشــتن، نداشــتن يا مقيدنبودن به چارچوب نظری و ايدئولوژی سياســی در بين احزاب و جريانات سياســی در اين جوامع برمیگردد.البته طبيعی اســت که داشتن ايدئولوژی سياسی نيازمند داشتن احزاب واقعی، مستقر و دارای کارکرد اجتماعی- سياســی اســت که بيش از آنكه نگران بقای خويش در نردبان مازلو اجتماعی بوده باشــند، ضمن ارتباط دوسويه با حوزههای دانشگاهی و نظريهپردازی، تمام تــاش و امكانات خود را معطوف به طراحی و تبيين ايدئولوژی سياســی خود که دليل و فلســفه وجودی آنها را توضيح میدهد و مواضع آنها را روشــن مینمايد، کنند تا بعد بتوانند در چارچوب آن، مانيفست و برنامههای استراتژيک بلندمدت و برنامههای کوتاهمدت خود را برای مديريت و توسعه ابواب مختلف حيات اجتماعی و اقتصادی و سياســی کشور ارائه و در بوته رأی مردم قرار دهند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.