قرارداد توتال از نگاهی دیگر

Shargh - - اقتصاد - مهدی یوسفی*

امضــای قرارداد جدید میان ایران و شــرکت توتال درحالی خبرساز شــد که میتوان از آن با عنوان برگی از افتخــارات دولــت یازدهم در «دیپلماســی انرژی» یاد کــرد؛ موفقیتی که رســانههای خارجــی، محافل دیپلماتیک و سیاستگذاران انرژی آن را بهدقت رصد میکننــد، اما برخي منتقدان دولت با بحثهای فرعی و گاه ایذایی ســعی در مخدوشکردن آن داشــتهاند. این قــرارداد از آن جهت در محافــل بینالمللی مهم اســت که در انتهای یک رشــته فعالیتهای منسجم و چندوجهــی در دســتگاه دیپلماســی- اقتصــادی وزارت نفت بوده اســت؛ امری که استقرارداشــتن یک دولت مقتدر و اقتصادِ انرژی کارآمد در کشــور را نشان میدهد؛ دولتی کــه میتواند تضمینهای امنیتی لازم را به دیگر ســرمایهگذاران جهانــی بدهد تا برای ورود به بازار ایران تردیدها را کنار گذاشــته و به این کشور به عنوان یک بازار «امن و ســالم» اقتصادی نگاه کنند. به این معنا که ایران اقتصاد بزرگی است که قادر است به صورت خودبنیاد امنیتش را تضمین کند و با اتصال به شبکه بازار جهانی، کشوری ثباتآفرین باشد.

دانســتن این معانی از آن جهــت اهمیت دارد که برخی محافل سیاســي در داخل کشــور، بــا اختلاط بحثهای سیاســی و جناحی با اقتصاد انرژی، آگاهانه یا ناآگاهانه مســیری را پیشگرفتهاند که زیان آن تنها متوجه مردم، دولت یا اقتصاد کنوني ما نیســت، بلکه بــا ایجاد بحرانهــای کاذب، منافع ملی کشــور را در همــه ابعاد زمانــی، اجتماعی، اقتصــادی و فرهنگی مخــدوش ميکننــد. این نگاه ســعی دارد بــه افکار عمومــی بقبولاند که انعقاد قرارداد با شــرکت توتال تحت شرایط جدید، یک تصمیم خلقالساعه، عجولانه و محرمانه بوده است که محصول زدوبندهای سیاسی دولت در حوزه انرژی است. این در حالی است که یک ماهونیــم پس از انتخابات ریاســتجمهوری در ایران، شــرکتهای بزرگ اروپایی و آســیایی همچون شــل، توتال، CNPC، ســاینوپک، لوک اویل، پترومینا، OMV و... دعوتنامههــای ایــران برای حضــور در مناقصه میدان بزرگ و مشترک نفتی آزادگان را دریافت کردند و مدیرعامل توتال رسما اعلام کرد ریسک سرمایهگذاری در ایــران را میپذیــرد و تابســتان پــروژه خــود در پارسجنوبی را با یک میلیارد دلار کلید میزند.

خوب اســت بدانیم کــه دولت یازدهــم از ابتدای فعالیــت خود راهبــرد تنشزدایی از حــوزه انرژی را پیش گرفته و در ســایه مذاکرات برجام توانســته دنیا را متقاعــد کند تلقی ایران از جهــان آینده، دربردارنده «اســتفاده صلحآمیز از انرژی» و «مصونیتبخشی به ذخایر استراتژیک» آن است و در همین راستا، با تلاشی ســه ســال و نیمه، قراردادی برای توسعه فاز 11 امضا کــرده و قرار اســت در آینــده نزدیک به پنــج میلیارد دلار ســرمایهگذاری خارجی در کشــور صــورت گیرد. بهاینترتیب، با یک مقایســه ســاده میــان راهبردهای گذشــته در حوزه انرژی با وضعیت کنونی، میشــود فهمید که اســتفاده صلحآمیز و مصونیتبخشــی به ذخایــر اســتراتژیک، حامل چــه معانــی، راهبردها و پیامدهایی است.

1- سیستم سابق استخراج ایران از میدانهای نفتی و گازی، چه در مرحله استخراج چه در مرحله فراوری و مصــرف، با عاملیت طرفهای داخلی نهتنها مقرون به صرف نبــود، بلکه باعث ازبینرفتــن ذخایر مذکور میشد؛ در شیوه گذشــته حداکثر ظرفیت استخراجی کشور حدود 24 درصد از چاهها را شامل شده و مابقی آن غیرقابل اســتحصال میشــد. این در حالی است با امضای قرارداد جدید توتال در 20 ســال دوره قرارداد، 335 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی غنی و ترش از این میدان مشــترک تولید میشود که از این گاز غنی ترش، میتوان حدود 290 میلیون بشــکه میعانات گازی، 14 میلیــون تن گاز مایع، 12 میلیون تــن اتان و دو میلیون تن گوگرد به همراه 315 میلیارد مترمکعب گاز ســبک شیرین تولید کرد. امری که علاوه بر متوازنسازی تولید در منطقه، آینده انرژی را نیز با ثبات میکند.

2- اســتمرار شــرایط گذشــته، فــارغ از اینکــه عقبمانــدن از رقابــت را در پیداشــت، پیامهــای متناقضی را از کشــور مخابره میکرد؛ معنای بســتن «درهــای اقتصاد انــرژی» تحریم معکــوس ایران از داخل و انزوای کشــور اســت؛ این در شــرایطی است که دســتگاه دیپلماسی کشــور، مدام از ظالمانهبودن تحریمهــا حرف میزند، اما اقتصاد ما ســخن دیگری میگوید. طبیعی است که جهان، کنشهای اقتصادی را تحلیل میکند، نه صرفا سخنان دیپلماتیک را.

3- برخــی از کارفرمایان داخلــی در حوزه میادین گازی و نفتــی، نهتنهــا کارنامه پرهزینــهای در تضاد بــا اقتصاد مقاومتی داشــتند، بلکه از نظــر زمانی نیز پروژههــا را بــه گونــهای تحویل میدادنــد که عملا زیان عمدهای متوجه کشــور میشــد. به عنوان مثال یــک پروژه که بایــد در بازه زمانی مشــخصی تحویل داده شــود، وقتی اتمــام آن بیش از چندین ســال از تاریخ عقد قرارداد طول میکشــد، به این معناســت که کشــور به اندازه ظرفیت تولیــد و فروش روزانه در مــدت مذکور ضرر مالی کرده اســت. با وجود این، به گفته مهنــدس زنگنه چنانچه عملکرد شــرکتهای ایرانی رضایتبخش باشــد، طبــق قراردادهای جدید تــا 70 درصد قراردادهای بعدی میتواند به واســطه شرکتهای ایرانی صورت بگیرد.

4- نکتــه دیگــر در ارتباط با محاســبات منتقدان قراردادهــاي جدیــد نفتي این اســت کــه آنها حتی در رقابــت خارجی، بــدون واردکردن فاکتــور زمان، ایــن محاســبات را انجــام میدهند. نتیجــه رویکرد «خودتحریمــی» کاهش تولید و اســتخراج از میادین نفتی و گازی کشــور در شرایطی بود که رقباي میادین مشترك به صورت فزاینده تولید خود را بالا میبردند؛ بنابراین در دوران تحریــم در عوض صادرات محدود ایران از ســوی دولت با کشــورهایی نظیر هند و چین تهاتر انجام میشــد یا در داخل کشور به صورت خام در اختیــار برخی افراد قرار میگرفــت و ظهور بابك زنجاني نتیجه اتخاذ چنین رویکردي در گذشــته بوده اســت. در این شرایط بود که مهندس زنگنه با رویکرد دیپلماســي انرژي خود توانست ســهم کشور از تولید را در اوپک و بازارهــای جهانی- با وجود رویکردهای اصلــی ایــن بازارهــا- افزایــش دهــد؛ بهطوریکه درحالحاضر حدود 50 هزار بشکه نفت خام از میدان مشترک نفتی آزادگان برداشت میشود که بنابر برنامه جامع توســعه آزادگان جنوبی، تولید حدود 320 هزار بشکه نفت در روز در دستور کار است.

بسیار بجاست اشــاره کنیم با رویکرد گذشته نهتنها ایــن منابع به صورت یکطرفه از ســوی رقبای خارجی اســتخراج میشــدند، بلکه بیم آن میرفت با مسابقه حفاري در میادین مشــترك از سوي همسایگان ساختار مخازن به کل نابود شــود. در عوض قراردادهای جدید نفتــی این فرصــت را برای شــرکتهای داخلی مانند پتروپــارس ایجاد میکند تــا از «تضمینهــای انتقال فناوری در همه ســطوح» عملیات اســتخراج نفت و گاز بهرهگیری لازم را به نفع خودکفایی داخلی داشــته باشند.

5- باید دقت داشــت که خریداران نفت در جهان برعکس تولیدکنندگان آن، جزء کشــورهایی محسوب میشــوند که در اصطــلاح پادبانهــای بینالمللی امنیت هســتند. به همین دلیــل، هرگونه ادعای مبنی بر ایجاد و اســتمرار امنیــت در منطقه یا جهان بدون مشــارکتجمعی آنهــا، علاوهبــر اینکــه بــه بحران ختم میشــود، مســبوق به ســابقه نیز نبوده است. رویکردهای قبلی به گونهای بود که هند و چین عملا قادر بودند با حیثیت اقتصادی کشــور بازی کنند و کار به مرحله تهاتر نفت با برنج رســیده بود، اما در دوره اخیر وزارت نفت، اقتدار ایــران در بازارهای انرژی بار دیگر بازیابی شد.

در انتهــای این جســتار باید اشــاره کنیم شــرایط کشور به گونهای اســت که طبق برنامه پنجساله باید 200 میلیــارد دلار ســرمایه برای بخش بالادســتی و پاییندســتی نفت جذب شود که بیش از 70 درصد آن باید از منابع خارجی تأمین شــود، امــا این امر نیازمند پذیرش شرایط جدید ایران در همه حوزههای سیاسی اجتماعی و اقتصادی از سوی عاملان اقتصادی داخلی و خارجی اســت؛ بــا برجام، دولت توانســت علاوه بر «دیوار تحریــم»، «اقتصاد تحریم» را نیــز از بین ببرد؛ بنابراین همه شــرکای دولت در اقتصاد اعم از داخلی و خارجی، باید با فهــم و پذیرش این مقوله که دوران جدیدی آغاز شــده اســت به رویکرد هزینه - فایده در همه ابعاد اقتصاد برسند. *مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.