دموکراسی چه نیست

Shargh - - انديشه -

از جمله مفاهیم فراگیــر، بدیهی و درعینحال بغرنج و چندپهلوی جهان حاضر «دموکراســی» اســت که این روزها ظاهراً همرأیی بسیار گســتردهای را پدید آورده است. البته بحثهایی گاه بیربط درباره معنا یا معانــی این کلمه پیش میآید، اما در جهانی که ما بهســر میبریم، «دموکراســی» کموبیش همیشه ارزشی مثبت داشــته است. در سال 2009 کتابی در فرانســه منتشر شــد با عنوان «حال و روز دموکراسی» که پاســخ هشــت متفکر چپگرای معاصــر بود به این پرســش: «آیا دموکراتنامیدن خود، برای شــما، بامعناست؟ اگر نه چرا؟ و اگر بله در راستای چه تفســیری از این کلمه؟» ناشر فرانسوی در پیشگفتار کتاب هدف از گردآوری این هشــت جســتار را گفتن حرفهای تازهای درباره موضوعهایی عنوان کرده که به نظر میآید هر چیز گفتنی درباره آنها گفته شده است. ناشر به ســراغ صاحبنظرانی رفته که ایدههای آنان درباره دموکراســی در راستای گفتار رایج و همرأی جهانشمول نیست. البته پاســخهایی هم که در اختیار خواننده قرار گرفته است تاحدودی واگرا از یکدیگرند و حتــی گاه همدیگر را نقض میکنند. بنابراین کتاب حاضر هیچ تعریف معیاری از دموکراســی و همچنین هیچ راهنمایی برای دموکراتها فراهم نمیکند و بههیچروی یک رأی مخالف یا موافق به دســت نمیدهد، اما این امر گواهی است بر اینکه هنوز نیازی نیست واژه «دموکراســی» دور انداخته شود، چون همچنان بسان محوری کار میکند که اساسیترین جنجالهای سیاست و فلسفه سیاسی حول آن میگردند. جورجو آگامبن، آلن بدیو، دنیل بنسعید، وندی براون، ژان لوک نانسی، ژاک رانسیر، کریستین راس و اسلاوی ژیژک هشت متفکریاند که جســتارهایی از آنان در پاسخ به این پرسش در کتاب حاضر آمده است. این کتاب بهتازگی از سوی نشر چشمه منتشر شده است.

اولین بخش کتاب به پاســخ جورجو آگامبن اختصاص دارد. او در جستار خود باعنوان «یادداشت پیشدرآمد درباره مفهوم دموکراسی» به ناســازگاری واژه دموکراســی در جهان حاضر میپردازد و میگوید: «واژه دموکراســی این روزهــا در همه گفتارها طنیــن یک نت خارج )فالــش( را دارد؛ بــه علت یک دوپهلویی آغازین، هر کســی که آن را بــه کار برد دچار بدفهمی میشــود؛ ما از چه ســخن میگوییم وقتی از دموکراسی ســخن میگوییم؟» آگامبن از فلسفه یونان باستان آغاز میکند، در ادامه ســراغ روسو و فوکو ذیل مفهوم «قرارداد اجتماعی» مــیرود و ســپس به امروز میرســد : «امروزه ما شــاهد برتری غالب حکومت و اقتصاد بر هر چیزی هستیم که شما بتوانید حاکمیت مردمی بنامید - اصطلاحی که اکنون دیگر از هر معنایی تهی شــده اســت.» )ص16( جستار دوم پاســخ آلن بدیو است. او در جستار خود با عنوان «نشان دموکراتیک » تأکید دارد بهرغم همه آنچه بیشازپیش و در برابر چشــمان ما کلمه «دموکراسی» را بیارزش میکند، بیشک این کلمه بهعنوان نشــان غالب جامعه سیاسی معاصر باقی میماند. در نظر او تنها راه بیرونکشــیدن حقیقت از دل جهان امروز، زدودن هاله کلمه دموکراســی و تندادن به خطر دموکراتنبودن اســت. او نیز همچون آگامبن در این جســتار کوتاه سراغ فلسفه یونان باستان میرود و برای پاسخ به پرسش کتاب به «جمهوری» افلاطون و تزهای او میپردازد. او در این جستار کوتاه میکوشد با نقد افلاطونی بر دموکراسی، تمام اقتدار کلمه دموکراسی را به تعلیق درآورد و از این طریق به معنای سرراست

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.