فیلسوف چندوجهی

Shargh - - انديشه -

هر که با فلســفه ســروکار دارد و به فضای مجازی هم ســری میزند، حتما نام دانشــنامه فلسفه استنفورد را شنیده است. مدخلهای استنفورد برای کســانی که اولینبار با مســئله یا مبحثی در فلســفه آشنا میشوند، بسیار راهگشاست. از سال گذشته بود که کتابهای این مجموعه از ســوی نشر ققنوس به همت مسعود علیا به فارسی منتشر شــد و اکنون به مجلد هفتادونهام رسیده است که به معرفی آرا و نظریههــای یورگــن هابرمــاس اختصاص دارد. هابرماس، فیلســوف و نظریهپــرداز اجتماعــی معاصــر و از بازمانــدگان مکتــب فرانکفــورت، فیلســوف نامآشــنایی در ایران است و هماکنــون در رده تأثیرگذارتریــن فیلسوفان جهان به حساب میآید. او کوشیده شکاف میان سنتهای فکری اروپای قارهای و انگلیسی- آمریکایی را پر کند و در ایــن میان به مباحثه با متفکــران نامداری همچــون گادامر، پاتنم، فوکو، رالز، دریدا و برندم بپردازد. فــارغ از اینکــه در ایــن زمینه چقدر موفق بوده یا نه، هابرماس را بهعنوان فیلســوفی چندوجهی میشناســند. دامنه نوشــتههای او بســیار گسترده اســت: از نظریه اجتماعی - سیاسی تا زیباییشناســی، از معرفتشناسی و زبان تا فلســفه دین و... گذشــته از این، هابرمــاس در آلمان نیز بهعنوان روشنفکر عمومی شناخته میشود و در روزنامههــای آلمانی و مطبوعات انگلیســیزبان دربــاره موضوعــات مناقشــهآمیز زمانه خــود اظهارنظر میکنــد. مؤلفــان مجلــد حاضــر، جیمز بومن و ویلیــام رگ، طبق روال دانشنامه اســتنفورد، ابتدا درآمدی بر این مدخل نوشتهاند و روند کلی کتاب را روشن ساختهاند: «او به دو موضوع کلی علاقهای پایدار داشته است: یکی حوزه سیاسی و دیگری مسائلی درباره عقلانیت، ارتباط و معرفت». طبق این تقســیمبندی، اولین بخــش کتاب به «سیر آغازین علاقه هابرماس به سپهر و عقــل عمومی» میپــردازد. بخش اول را میتوان مــروری بر بیوگرافی، سیر شــکلگیری شخصیت فلسفی و نظام فکری هابرماس، چگونگی روند مواجهه او با مفاهیــم و رویدادهای سیاســی - اجتماعــی بــا رویکردی فلسفی دانســت. بخش دوم مدخل حاضر به «آثار مهم هابرماس در دوره گذار اندیشه او» میپردازد. نویسندگان در ایــن بخش مرحله ویــژهای از آثار او را برجســته میکنند که در آن گذار از معرفت و علایق بشــری به نظریه کنش ارتباطی مهم میشود. «کوشش فلســفی اساســی هابرمــاس در این جهت بود که شــرحی متواضعانهتر و خطاپذیرانهتــر و تجربیتــر درباره داعیــه فلســفی کلیــت و عقلانیت بپــرورد». در بخش بعــدی «مواضع پرورده هابرماس» معرفی و بررســی میشود و نشــان میدهند برای فهم بهتــر مواضع پــرورده هابرماس باید از نظریه کنش ارتباطــی او آغاز کرد. ازاینرو، در بخش حاضر ابتدا «نظریه کنــش ارتباطــی» هابرماس شــرح داده و سپس «نظریه گفتار»، «نظریه صدق/ حقیقت و معرفت» بررســی میشود. همچنین در این مدخل آرای هابرمــاس درباره اخلاق، سیاســت، قانون و نیز «جهانشهروندی» بررسی شــده اســت. بخش پایانــی مدخل حاضر نیز به رویکرد هابرماس نسبت به مفهوم دین و کارکرد آن در جوامع بشــری اختصــاص دارد. درحالیکه هابرماس، در مقام فیلسوف، رویکرد خود را «خداناباوری روششــناختی» وصف کــرده، موضع او دربــاره دین باریکبینانه اســت و همچنان بسط و تحول مییابد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.