يل با تتلارسونشوزنراايفخاررجهجعرابستما ن،بح و ممایرااتن،جرينيمآصرد دي ك مررجدیهکدااریردي

Shargh - - جهان -

همزمــان با ســفر منطقــهاي رکس تیلرســون، وزیــر خارجه ایالات متحــده، به خاورمیانه انتشــار اسنادي از سوي «ســيانان» درباره دو معاهده در ســالهاي 2013 و 2014 میــلادي میان کشــورهاي عربي حاشــیه خلیج فارس، ابعاد تازهاي به بحران قطر بخشــیده است. فارغ از درســتبودن یا نبودن اقدام کشــورهاي عربي، اسناد این دو معاهده که به «معاهده ریاض» معروف شــدهاند، نشــان ميدهد که قطر به تعهدات خود در قبال کشــورهاي عربي پایبند نبوده اســت. البته مقامات قطري، اتهام نقض مفاد این معاهــده را متوجه ائتلاف عربي دانســته و هدف از انتشــار این اســناد در ایــن برهه زماني را تضعیف روند میانجیگري عنوان ميکنند؛ بااینحال گذشته از ســابقه اختلافات میان کشورهاي عربي و قطر در مســائلي مانند حمایت از اخوانالمسلمین، رابطه با ایران و فعالیت شــبکه الجزیره، بدونتردید همزمانــي بالاگرفتن تنشها و ســفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به عربستان را نميتوان اتفاقي دانست. شاید با همین هدف دلجویي از قطر بود که رکس تیلرسون روز گذشته در دیدار با تمیم بن حمد آل ثانــي، امیر قطر، ضمن قدردانــي از اقدامات این کشــور در مبارزه با تروریســم، از حملات رســانهاي کشــورهاي عربي علیه قطر اظهار نارضایتي کرد. او همچنین خواســتار آن شــد که وزراي خارجه همه کشــورهاي عربي بر ســر یک میز مذاکره جمع شده و موضوع بحران و مســائل مربوط به آن را بررســي کنند. از دیگر ســو، امضاي تفاهمنامه درباره مبارزه با تروریســم میــان آمریکا و قطر، ایــن فرصت را به وزیر خارجه قطر داد تا در کنفرانس خبري مشــترک، قطر را اولین کشــوري عنوان کند که تفاهمنامهاي با آمریکا براي مبارزه با تروریســم به امضا ميرساند تا از این طریق رابطه حسنه دوحه- واشنگتن را به رخ ائتلاف عربي بکشد. تیلرسون نیز در نشست مشترک با همتاي قطري خود، ایــن توافق را نتیجه هفتهها بحث جدي میان کارشناســان و در راســتاي نشست ریاض عنوان کرد که در مراحلي چندگانه در ماهها و سالهاي آینده ریشه تأمین مالي تروریسم را خواهد خشکاند.

واکنش ائتلاف عربي

در مقابل چهار کشــور عربستان سعودي، امارات متحده عربــي، بحرین و مصــر با انتشــار بیانیهاي، امضــاي این توافقنامه میان آمریــکا و قطر را کافي ندانســته و بر این باورند کــه حمایت مالي دوحه از تروریســم با وجود این توافقنامــه نیز ادامه خواهد یافت. آنها پایبندنبودن قطر به همان معاهده ریاض را دلیل بياعتمادي به دولــت قطر عنوان ميکنند. در این بیانیه با اشــاره به اینکــه از نزدیک و با دقت میزان جدیت قطر در مبارزه با تروریسم، تأمین مالي آن و حمایــت از آن را زیر نظــر خواهند گرفت، این طور آمده است: «امضاي یادداشت تفاهم در زمینه مبارزه با تروریســم بین آمریکا و مقامات قطر نتیجه اعمال فشــارها و خواســتههاي مکرر ما از قطر در سالهاي گذشته است .»

یک بام و دو هواي آمریکا

این در حالي اســت که تیلرســون که پیش از سفر به قطر، به عمان ســفر کــرده بود، در ســومین روز از تور منطقــهاي چهارروزهاش، روز گذشــته براي دیدار با ملک ســلمان، پادشاه عربســتان، وارد جده شد. او همچنین نشســتي مشترک با حضور چهار وزیر خارجه عربســتان، امارات، بحرین و مصر براي بررسي بحران اخیر برگزار کرد؛ هرچند تیلرســون رسیدن به توافق در کوتاهمدت را منتفي ميداند. عربســتان در ســالهاي اخیر بیشازپیش به ســوي آمریکا گرایــش پیدا کرده و ولیعهدي محمد بن ســلمان را کــه رابطه نزدیک و تنگاتنگــي با آمریکایيها و بهویــژه جمهوريخواهان دارد، باید در همین راســتا تفسیر کرد؛ بنابراین بعید به نظر ميرســد که عربستان در چنین رویارویي مهمي با قطر نظر مثبت آمریکا را جلب نکرده باشد. توییتهاي ابتدایي ترامپ نیز که در حمایت از عربســتان، انگشت اتهام را مســتقیما به جانب قطر گرفته بود، نشــان از هماهنگــي کامل میان او و حکام ســعودي داشــت؛ هرچنــد در داخــل آمریــکا از این هماهنگــي خبري نبــود. ترامپ در حالي آشــکارا قطر را بــه حمایت از تروریسم متهم ميکرد که وزیر خارجه و وزیر دفاعش با لحني متعادلتــر و بدون متهمکردن قطر، طرفین را به حل مشــکلات و تنشهــا از طریق گفتوگو دعوت ميکردند. همچنین دراینباره، آر.ســي هاموند، مشاور تیلرســون، شروط 13گانه کشــورهاي عربي را ناموجه خواند؛ بنابراین در صورت تداوم این شــرایط، تیلرسون نميتواند هیــچ کاري از پیش ببرد؛ هرچند او به لطف مدیرعاملي شرکت «اکسون موبیل»، از شبکه ارتباطي قدرتمندي در منطقه برخوردار است، براي تأثیرگذاري در بحران قطر به چیزي بیشــتر از اینها نیاز دارد. شرط اول براي موفقیت تیلرســون در میانجیگري این است که مقام بالادستي او یعني دونالد ترامپ حرفي مغایر با او نزند. مسئلهای که با توجه به خوي دمدميمزاج ترامپ، چندان نميتوان به آن مطمئن بود.

فــارغ از بحــث موفقیتآمیزبودن یا نبودن ســفر تیلرســون بــه کشــورهاي عربــي، باید دیــد که چه انگیزههایــي آمریکا را به ســوي نقشآفریني بیشــتر در این بحران ســوق داده اســت. در یک مــاه بعد از بحران، انفعــال آمریکا در بحران قطر، تحرک بیشــتر آلمان را به دنبال داشــت کــه از قضا در ماههاي اخیر با بهدســتگرفتن پرچم جهانيشدن و اتحادگرایي در مقابل مليگرایي ترامپ، بیشازپیش با ایالات متحده زاویه پیدا کرده اســت. به نظر باید ســفر روز گذشــته تیلرســون را پاســخي به تحرک دیپلماســي آلمان در این بحــران و همچنیــن دلجویي از قطر دانســت که همپیمانــي مهم بــراي آمریکا در منطقه محســوب ميشــود. نباید فراموش کرد که پایگاه نظامي العدید در قطــر، حدود 10 هــزار نیروي آمریکایــي را در خود جــاي داده و مرکز فرماندهي عملیــات هوایي آمریکا در ســوریه محسوب ميشــود؛ پایگاهي که در صورت تیرهوتارشــدن روابــط دوحــه- واشــنگتن، پیداکردن جایگزیني براي آن حداقل در کوتاهمدت غیرممکن به نظر میرسد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.