مصائب عراق بعد از داعش

Shargh - - جهان - ابراهیم المرعشی*

روز 29 ژوئن ســال 2014، ابوبکر البغدادی، رهبر داعش درحالیکه روی منبر مســجد نوری موصل ایســتاده بود، خلافت خودخواندهاش را اعلام کرد. ســه ســال بعد در همان روز، نیروهای نظامی عراقی این مســجد را تصرف کردند. حیدر العبادی، نخستوزیر عراق از توییتر، به عنــوان منبری الکترونیک برای تجلیل پیــروزی علیه داعش در عراق استفاده کرد. گرچه تاریخ تصرف مسجد به رنگوبوی نمادگرایی آغشته است، نمایشی و تئاترگونهبودن رویدادها نمیتواند پوشاننده هراس و نگرانی عراقیها و جامعه بینالمللی درباره این موضوع باشد که اعلام پیروزی حیدر العبادی زودهنگام است چراکه داعش هنوز بهطورکامل در موصل نابود نشده، یا بدتر از این، ممکن است در عملیاتی هماهنگ مجددا به شــهر بازگردد. با این همه پیروزی نظامی عراق حالا فضای طرح راهکاری سیاســی برای سروساماندادن به شهر را گشوده است. توانایی داعش برای تهدید این کشــور در آینده درنهایت بســته به این است که دولت عراق چگونه این روند حساس را مدیریت کند.

تأمین امنیت مراکز شهری

بین ســالهای 2015 و 2016، بعد از اینکه داعش از شهرهای عراق نظیر تکریت، فلوجه و رمادی بیرون رانده شــد، مدیریت دولت مرکزی برای بازسازی و اسکان مجدد این مراکز شهری به دلیل فقدان بودجه و عزم سیاسی، سردستی و سست بود. میتوان گفت همین امر درباره آن دست محلههای موصل که در چند ماه گذشته از داعش آزاد شدهاند، صادق است. همزمان با کنترل مجدد دولت مرکزی بر موصل، باید این نکته را یادآوری کرد که در درجه اول این شیوه حکومتداری بغداد بر موصل بود که شرایط حاصلخیزی برای رشد و ظهور داعش را در این شــهر فراهم کرد. بازسازی و اسکان مجدد عواملی کلیدی خواهد بود که میتواند شهروندان موصل را با دولت مرکزی سازگار کند.

این مسئلهای بســیار مهم اســت چراکه نیروهای داعش هنوز در محلههــای اطراف موصل حضور دارند و به احتمال زیاد ســلولهای خفتهای در مناطق آزادشده شهر دارند. همکاری محلی در مواجهه با چنین تهدیدات ناخوشایندی لازم خواهد بود. بااینحال، از سال 2014، یعنــی زمانی که ســاکنان موصل فعالانه یا منفعلانه خود را تســلیم حضور داعش کردند، تاکنون بسیاری چیزها تغییر کرده است.

نهتنها قوانین وحشیانه داعش در سه سال گذشته، بلکه تخریب مســجد النوری و منــاره کج نمادینش بود که هرگونه شــانس این گروه برای کنترل مجدد بر این شــهر را دشوار کرد. داعش در واقع با اینکار تلاش کرد دولت عراق را از پیروزی نمادینش در بازپسگیری صحیح و ســالم این مســجد محروم کند. این گروه همچنین تلاش کرد پیامی را به ســاکنان موصل برســاند. داعــش پیشتر هم آثار باستانی پیش از اسلام موصل در موزههای این شهر و دیگر مکانها مثل نمرود را تخریب کرده بود، اما با تخریب این مســجد این پیام را مخابره کرده که ساکنان موصل «مسلمانان واقعی» نبودند. آنطور کــه یکی از خبرنــگاران بیبیســی در گزارش مســتند خود آورده بود، زمانــی که نیروهای داعش از محلههــای موصل بیرون رانده میشدند، به مردم محلی میگفتند: «شما به خلیفه توجه نکردید، اصلا لیاقتش را نداشتید.»

مردم موصل تحت حکومت داعش متحمل محرومیت احساسی و جســمی شــدند و شــانس کمی وجود دارد که آنها اجــازه دهند داعش مجددا اقتدار خود را در این شــهر بهدســت آورد. بااینحال، گذشــته تروماتیک موصل تحت حکومت موصــل بهمعنی حمایت از دولت بغداد نیســت. این ســؤال همچنان درباره آینده عراق باقی میماند: دولت چگونه میتواند میان عربهای سنی در این شهر و در شهرهای دیگر مثل نینوا، انبار و استان صلاحالدین مشروعیت کسب کند. گامهایی در جهت بازســازی، اســکان مجدد و شمول سیاسی، در ســطح داخلی و ملی در نهایت تکلیف صلــح را تعیین میکنند. در ســطح ملی دولت عراق تاکنون نتوانســته روایــت قانعکنندهای دراینباره ارائه دهد که چگونه یک فرایند سیاســی میتواند شرایطی را فراهم کند که در درجه اول منجر به ظهور داعش شود.

دولت عراق چه باید بکند

در این بزنگاه توســعه سیاسی پســا2003 عراق، توجه به این نکته میتواند مفید باشد که چه درسهایی از دیگر نقاط درگیری را میتوان برای موصل و دیگر مناطق عراق بهکار برد که پیشتر در اختیار داعش بودهاند. نخســت، دولت عراق باید برنامهای بریزد که شمول معنادار گروههای حاشــیهای را تضمین کند، گروههایی که ســنیهای عرب در موصل و استان نینوا و همچنین اقلیتهایی مثل مسیحیان و ایزدیها را شامل میشوند.

دوم، دولــت بایــد فرای لفاظیهــای محض نشــان دهد چگونه نابرابریهــای ســاختاری را از بیــن میبرد؛ مســائلی مانند فســاد و سوءاســتفاده از قدرت، به علاوه مؤسســات بخــش قضائی. ظرفیت فساد میان این بخشها زمانی افزایش مییابد که کمکهای عراقی و بینالمللی برای بازسازی عراق سرازیر شود.

ســوم، کمکهــاي بینالمللــی را میتوان مشــروط بــه اقدامات اعتمادســازی کرد که منجر به انســجام اجتماعــی در موصل و دیگر مناطقــی میشــود که پیشتــر تحت کنتــرل داعش بودهانــد. چنین اقداماتی شــامل ایجاد سازوکارهای شــکواییه است که فضایی را برای گفتوگو میان جوامع موصل و بخش امنیتی فراهم میکند. از آنجا که رفتار نیروهای امنیتی عراق موجب بیگانگی بســیاری از ساکنان موصل قبل از ســال 2014 شــد، برنامههای نظارت جوامــع میان مردم محلی موصل و نیروهای امنیتی میتواند موجب انسجام اجتماعی شود.

افســوس، سیاســتهای ملی و منطقهای عراق پیچیده اســت و شــامل بازیگران متعدد خارجی و داخلی اســت که فقط دستیابی به چنین دســتورکاری را دشــوار میکند. با این حال، پیــروزی واقعی در موصل گرفتن مسجدی تخریبشده نیست، بلکه استراتژیهای پایدار و درازمدتی است که نمیتواند در یک توییت ساده حاصل شود.

* استاد تاریخ در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا منبع: الجزیره

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.