رؤیاییبه به فانرهاروتزرجهاانزی سیماررکزهاتهدید

Shargh - - علم - پوریا ناظمی

بامداد روز نهم تیر ســال 1287 بود که درهای آســمان باز و بلایی نازل شد. سرزمینهای ســرد شرق سیبری تازه تابش خورشــید را بر سطح خود احساس میکردند که نوری خیرهکننده در آســمان رؤیت شــد و زمین و آسمان لرزید. دو هزار کیلومتر مربع از جنگلهای منطقهای که تونگاســکا نام داشت، ویران شد. خوششانســی ما مردمان بود که این منطقه دورافتاده ساکنان چندانی نداشت وگرنه آنچه ویرانی این جنگلها را بههمراه آورد، میتوانست منجر به فاجعهای انسانی شود. تا سالهای طولانی درباره منشأ حادثه تونگاسکا بحثها و نظریات مختلفی وجود داشت. درنهایت معلوم شد سیارکی کوچک وارد جو زمین شده و پیش از آنکه به ســطح زمین برسد بر فراز تونگاسکا منفجر شده است. اگر این قطعهسنگ باستانی، تنها چنددقیقه زودتر یا دیرتر وارد جو زمین میشد، ممکن بود بهجای تونگاسکا، در قلب یکی از شهرهای شلوغ اروپایی یا آمریکایی سقوط کند و یکی از مرگبارترین حوادث طبیعی تاریخ معاصر را رقم بزند.

فرصتهای بینظیر

از زمان حادثه تونگاســکا تا امروز درک ما از ســیارکهای منظومه شمســی بیشــتر شده است. هرچه بیشتر آموختهایم، از یکســو متوجه خطرات زیاد آنها برای زمین و از ســوی دیگر فرصتهای بینظیری شــدهایم که در دل این اجرام باقیمانده دوران شکلگیری منظومه شمسی برای ما وجود دارد. همین ضرورت شناخت بیشتر این اجرام بود که گروهی از دانشمندان، هنرمندان و فعالان علمی پیشنویس بیانیهای را تنظیم کرده و به ســازمان ملل متحد پیشــنهاد کردند تا روز 30 ژوئن )9 تیر( هر ســال، به نام روز جهانی ســیارکها نامگذاری شود. این سازمان در سال 2014 بهطور رسمی با پذیرش این طرح، روز 30 ژوئن را به نام روز جهانی سیارکها نامگذاری کرد. طراحان این ایده، به طور خاص بر خطرات ناشی از برخورد ســیارکها و ضرورت شناســایی اجرام و ســیارکهای نزدیک به زمین تأکید داشــتند. بهخصوص اینکه این طرح یک سال پس از حادثه مهم و تاریخی چلیوبینســک ارائه شد. در سال 2013، حادثهای مشابه تونگاسکا بار دیگر بر فراز روسیه رخ داد. اینبار به لطف دوربینهایی که روی اتومبیلها نصب بود، بسیاری از مردم توانســتند انفجار آذرگوی عظیمی را ببینند که باعث شکستن شیشهها و آســیبهای محدودی به شهر شد. نکته مهم در آن برخورد این بود که تا زمانی که این خردهسیارک به جو زمین وارد و بر فراز زمین منفجر شد، هیچکس نتوانسته بود آن را شناســایی کند، اما با بررســیهای حسگرهایی که با هدف رصد دائمی آزمایشهای اتمی در جهان نصب شــده بودند، دانشمندان متوجه شدند حادثه چلیوبینسک حادثهای چندان نادر نیست و بارهاوبارها در سالهای گذشته اتفاق افتاده و تنها دلیلی که باعث شــده ما از آن بیخبر بمانیم، این بوده که یا بر فراز صحراهای غیرمسکونی یا بر فراز اقیانوسهایی که بخش عمدهای از سطح زمین را پوشــاندهاند، رخ دادهاست. بههمیندلیل طبیعی بود که عمده توجه این روز، تأکید بر خطرهای سیارکها باشد. هرچه باشد، سیارکها تاکنون یکی از متهمان اصلی قتلعام دایناســورها و پایاندادن به فرمانروایی آنها در ‪6 5‬میلیون ســال پیش هستند.

ناتوان از مقابله

نکته مهم این اســت که باوجود همه فناوریهایی که انســان به آن دست پیدا کرده اســت، ما هنوز هم توانایی چندانی بــرای مقابله با تهدیدهای بزرگ ســیارکها نداریم. به عبارتی حتی اگر از چند ماه زودتر هم بدانیم که ســیارکی بزرگ در مســیر برخورد با ما قرار دارد، برخلاف تصویر نمایشدادهشــده در آثار سینمایی کار چندانی از دست ما برنمیآید، اما محققان همچنان در حال تلاش بــرای پیداکردن روشهایی هســتند که بتوانند با این خطــر مقابله کنند. اولین قدم برای حل مسئله، شناســایی کامل مسئله است و به همین دلیل شناسایی و کشف ســیارکهای کوچک و متوســطی که در اطراف و نزدیکی زمین وجود دارند و مدارشــان ممکن اســت آنها را به ســراغ ما بیاورد، اهمیت زیادی دارد. بههمیندلیل هم در یکی از بندهای مصوبه روز جهانی ســیارکها تأکید شــده اســت که باید بــا افزایش آگاهی و دعوت همگان به کارزارهای جســتوجوی ســیارکها که از سوی منجمان حرفهای و آماتور در سراسر جهان اجرا میشود، تا ســال 2024 تعداد سیارکهای تازهکشفشده در هر سال را به صد هزار مورد افزایش دهیم.

رودررو با مخاطبان

البتــه همه هدف چنیــن روزی مردم عادی و علاقهمندان نجوم و آســمان نیســتند. بخشــی از این تلاشها باید به مقامهای تصمیمگیرنده و سازمانهای ســرمایهگذار معطوف شود. با وجود اهمیت و خطر جدیای که چنین اجرامی بــرای زمین و امنیــت ما دارند، تازه چندســالی اســت کــه بودجههای چنین برنامههایــی اندکی افزایش یافته اســت، اما این افزایــش بودجه بههیچوجه قابلمقایســه با نیازی نیست که این حوزه لازم دارد. روز سیارکها فرصتی است تا مراکز علمی با مخاطبان خود درباره این موضوع سخن بگویند. از سوی دیگر جامعه علاقهمندان این بحث را با مقامهای سیاســی و تأثیرگذار مطرح کنند تا بتوانند حمایت آنها را برای برنامههای کشف، ردیابی و طراحی روشهای دفاعی کســب کنند. نکته مهم آن است که این رویدادها، مرزی نمیشناسند و هرجایی ممکن اســت رخ دهند و هرجایی رخ دهند میتوانند منشأ بحرانهایی عظیم و جهانی باشند.

حضور ایران در مناسبات بینالمللی

در ســالهای اخیر در ایران نیز فعالیتهای متعددی برای مشارکت در زمینه شناســایی سیارکها انجام شــده اســت. ماهنامه نجوم یکی از پروژههای علوم شــهروندی برای شکار ســیارکها را به علاقهمندان ایرانی معرفی کرده است و گروههای ایرانی در کارزارهای شناســایی سیارکها با استفاده از دادهها و تصاویر ابزارهای علمی مختلف مشــارکت کــرده و موفقیتهایی نیز کســب کردهاند. ســیارکها و شناســایی آنها و مطالعه و طراحی مأموریتهــای رصدی و حتی فضایی به مقصد آنها یکی از حوزههایی است که کشوری مانند ایران نیز میتواند در آن فعال باشــد. ابزارهای موردنیاز برای ساماندهی کمپینهای جستوجو و رصد و پیگیری مسیر اجرام نزدیک به زمین، ابزارهای پیچیدهای نیستند. بسیاری از ستارهشناسان آماتور و حرفهای ایران از این ابزارها بهرهمند هستند. جامعه بزرگ و ماهر رصدی ایران نیز یکی از گروههایی اســت که میتــوان از تجربه و دانش آن در چنین طرحهایی اســتفاده کرد. ایــران و نهادهای علمی ایران میتوانند با اســتفاده از فضای موجود و توجه به اهمیت امروز و فردای ســیارکها، نهتنها کارزارها و برنامههای منظم جستوجو و ثبت سیارکها و پیگیری آنها را طراحی و اجرا کنند، بلکه این کار به دانشــگاههای ما فرصت میدهد تا بهطور خاص با کمک دادههای متفاوتی که میتوان در طرحهای رصدی گســترده از این اجرام به دست آورد، پژوهشهای خود را توسعه داده و بررسی سیارکها را به یکی از نقاط قوت برنامههای علمی کشــور بدل کنند. این حوزه نهتنها قابلیت مشارکت گستردهای با برنامه فضایی کشور دارد که قابلیت بسترسازی برای همکاریهای بینالمللی را نیز بههمراه میآورد.

روز سیارکها فرصتی است تا مراکز علمی با مخاطبان خود درباره این موضوع سخن بگویند. از سوی دیگر جامعه علاقهمندان این بحث را با مقامهای سیاسی و تأثیرگذار مطرح کنند تا بتوانند حمایت آنها را برای برنامههای کشف، ردیابی و طراحی روشهای دفاعی کسب کنند. نکته مهم آن است که این رویدادها، مرزی نمیشناسند و هرجایی ممکن است رخ دهند و هرجایی رخ دهند میتوانند منشأ بحرانهایی عظیم و جهانی باشند

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.