دعوت به سکوت

Shargh - - پژواك - جلال رحمانی

ما در زندگیهای روزمره نســبتی خشونتآمیز با یکدیگر داریم که بیشــتر اوقات از آن بیخبریم؛ ماهای خسته از خشــونت، خود، رفتاری مشابه با همدیگر داریــم بهطوریکه همه ما خودخواهاني در مقیــاس کوچک هســتیم. همــه میدانیم که ادعای دوم چندان هم جدید نیســت. همیشــه در وصف خودمان شــنیدیم و بارها گفتیم که ساختار کلی شخصیت ما ایرانیان بیشــتر به خودخواهي گرایش دارد. چیزی که در اینجا مایلم به آن اشاره کنم، توضیح علّی به ســبک نظریههای اســتبداد ایرانی نیســت. به نظر من این نظریــه که از قضا، از معــدود نظریههای ایرانی و بــه اصطلاح رایج امروز، بومی اســت، با وجود حقیقت بســیاری که در آن نهفته است، چندان راهگشا نیست. شاید در فرصتی دیگر بیشتر بتوان در این مورد سخن گفت. در عوض، ميخواهم از میل و اشــتیاقی صحبت کنم که شــاید بیش از ســایر ملتهــا در ما دیده میشود: میل متزاید به سخنگفتن. این میل، آنطور کــه من آن را میفهمم با نفی تفاوت در جامعه و عدم بهرسمیتشــناختن دیگران پیوند میخورد. ایــن میل، رو به ســوی توضیحدادنهــای مکرر و فراخواندن دیگران به سوی حقیقتی دارد که گویی فقط نزد ماســت. ازهمینرو، این میل با خشونتی پیونــد دارد که حاصــل خواســت همرنگکردن دیگران با ماســت. این خصلــت صفر و یکی مانع از آن میشــود تا گفتوگویی میان ما شکل بگیرد. در چنین وضعیتی فریاد شاخصي اصلی روابط ما با یکدیگر اســت. تعداد آدمهایی که در اطراف ما تمایلی برای بهکرسینشــاندن ایدههاشان ندارند، خیلی کم اســت. به طرز عجیبی بــر به اصطلاح توجیهکــردن دیگران اصرار داریم. آزمونی ســاده، میزان این میل در ما را نشــان میدهد: کافی است یک روز، فقط یک روز، خود را بیازماییم. سعی کنیم در قبال دیگران و ســخنان اطراف خود، واکنشــی نشــان ندهیم. پیامد این آزمون به ما نشان خواهد داد که چه میزان بــر تحمیل دنیای ذهنی خود بر دیگران مشــتاقیم. بد نیست مثالی از فضا مجازی بزنم تا موضوع روشنتر شود. مختصر جستوجو در چنیــن فضاهایــی نشــان میدهد کــه عموما نویســندگان هیچ منظر متفــاوت از منظر خود را بدون پاسخ نمیگذارند. در بیشتر اوقات نویسندگان حق خود میدانند که به هر جنبندهای توجه نشان دهند و آنها را نســبت به انحراف در برداشــت از متنشان آگاه کنند. گویا اطمینان از پذیرش دیگران بیشــتر از طرح موضوع اهمیــت دارد. این اتفاقی اســت که مکرر در عرصههای دیگر زندگیهای ما رخ میدهد. پیشنهاد من تقویت نوعی بیاعتنایی ســازنده اســت که از قضا پیامدهای مطلوبی در پی دارد. اول، موجب امکانهای وســیعتری برای گســترش زندگی چندمنظری در جامعه میشود. افزون بر این، حق دیگران در قضاوت را به رسمیت میشناســد. با این تعبیر، شــاید وقت آن اســت تا گوشهــای تنبلمان را به تلاش بیشــتری واداریم. برای جامعه ما که در همهمه گیجکنندهای گرفتار است، دعوت به گفتوگوی عقلانی توصیه خوبی نیست. وقتی همه در حال سخنگفتناند و توجهی به گفتههای دیگران ندارند توصیه بهتر دعوت به سکوت است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.