گزارش «ثشارنق » از یهخانگهیاران،ییکیا نا م سزردنرتروینشیدانت هایسگااززی جهان

Shargh - - اقتصاد -

شــکوفه حبیبزاده: شمالشــرقیترین نقطــه ایران؛ سرخس، نزدیک به نقطه صفر مرزی. منطقهای بیابانی که در دل خود یکــی از نادرترین مخازن گازی جهان را نهفتــه دارد. دو میدان گازی خانگیران و گنبدلی در این منطقه، گاز شــش اســتان کشــور را تأمین میکنند، به همین دلیل هم محلیها به آن عسلویه دوم میگویند، با این تفــاوت که این شــهر، رتبه نخســت بیکاری در منطقه را هم به دوش میکشــد. شهری با حدود صد هزار نفر جمعیت اما با داغ محرومیت بر پیشانی، مانند اغلــب نقاط مرزی ایران. منطقه ویژه ســرخس هم به گــوش بازرگانان آشناســت. گمرک ســرخس پنجمین گمرک فعال کشــور به شمار میرود. ســد دوستی در مــرز ایران و ترکمنســتان، روی رودخانه مرزی هریرود، تأمینکننده آب مشهد است و سرخس، بهعنوان واسط این دو، بیهیچ ســهمیهای، همچنان تشــنه و نظارهگر اســت. هرچند با بیمهری افغانها در بالادســت این رودخانه، در آینده، شــاید آبی از این ســد گرم نشــود، بااینحال، در این روزها، سرخسیها آب بیکیفیت را بر سفره میبرند. این شهر، کوزهگری را میماند که از کوزه شکسته آب میخورد.

جاده وحشت

داســتان ادامه دارد. جاده محور سرخس – مشهد، همان که اهالی این شــهر و روســتاهای اطراف، با نام «جاده وحشــت» و «جــاده مرگ» از آن نــام میبرند، سالهاســت در انتظار تحقق وعده رســیدگی اســت. جادهای با پیچهای تند و خطرناک و آسفالتی نامناسب که سالانه بیش از ۲۰۰ نفر در آن کشته میشود. همین ســال گذشــته در یک تصادف، چهار نفــر از کارمندان صنعت نفت، در این جاده طعم مرگ را چشــیدند. در نگاهی دیگر روســتاهای اطراف از آلایندگی میادین گاز و معــدن زغالســنگ آقدربند رنج میبرنــد، اما فقط مشقت اســت و مردم این اهالی، صحنهای از روزهای خوش را هنوز که هنوز اســت بــه خود ندیدهاند. کمی کــه از مناطــق عملیاتی دور شــویم، خانههای گلی را میبینیم. خانههایی که بیشتر شبیه به مخروبه است و بهســختی میتوان هضم کرد، کودکانی که روبهرویش بازی میکنند، ساکن همین خانهها باشند.

جنگ اپراتورها با ترکمنها

در همیــن حوالــی، کمــی بــا فاصلــه از مناطق مسکونی، دو میدان گازی، در حال فعالیت است. همان میادینی که زمستان ســال پیش، وقتی ترکمنها بر سر فــروش گاز بازی قیمت درآورده و بــا تخلف از قواعد، گاز را روی ایران قطع کردند، پشتیبانی شدند برای تأمین گازهای شــش استان خراسان رضوی، شمالی، جنوبی، گلستان، مازندران و بخشهایی از سمنان. همان روزها در ســرمای منفی ۲۴درجه، اپراتورها و دیگر کارمندان شــرکت بهرهبرداری از نفــت و گاز در تلاش بودند تا از ذخایر گاز این منطقه، ۲۰۰ مترمکعب بیشتر از هر سال، تولید کنند تا گاز هیچ خانهای قطع نشــود. تلاششان هم البته به بار نشست.

تجهیــزات این منطقه هم حتی بــا تجهیزات نفت جنوب، متفــاوت اســت. دلیلش همــان یونیکبودن شرایط مخازن منطقه و ســمیبودن گاز تولیدی در آن اســت. گاز ترش و پرفشــار مخزن مــزدوران در میدان گازی خانگیــران، ۳.۵درصــد گاز هیدروژن ســولفوره

H) S( با غلظت 350ppm تولید میکند که گازی بسیار 2 سمی و کشنده است. برای همین هم ماسک فرار برای جلوگیــری از خطر نفوذ گازهای ســمی، به وفور اینجا پیدا میشود. فقط چند ثانیه برای فرار از مرگ، فرصت دارید. کمتر از انگشــتان یک دســت، چنین مخازنی در جهــان یافت میشــود. نمونه دیگــر آن را میتوان در عمان و کانــادا یافت. در این منطقــه دو میدان اصلی خانگیــران گاز ترش تولیــد میکند و میدان مشــترک گنبدلی گاز شــیرین را با اندک تغییراتی به دست مردم میرساند.

سرخس، بازی طبیعت و صنعت

اینجا پر اســت از گزندهها و خزندههــای گوناگون. شــبها به علت ســردی هوا، مارها دور شیرهای گاز میپیچند و اپراتور باید با چراغ قوه به پانلها وارد شود تا آنها را ببیند و اول فکری به حال آنها کند تا بتواند به کارش رسیدگی کند. اینجا یکی از خطراتی که کارمندان را تهدید میکند وجود همین مارهای سمی است. البته بماند که شــبها داخــل این پانلهــا، گاهی گرگ هم کمین میکند. اینجا، بازی طبیعت است و صنعت.

اینهــا را صابــری، مدیــر بهرهبــرداری از مخــازن خانگیران میگوید. صابری از ســختی کار در خانگیران اینگونه میگوید: «دمای روز در تابســتان به ۵۰ درجه میرســد و در زمستان ســرمای منفی ۲۴ درجه داریم. آنقدر ســرد اســت که نمیتوان بهراحتــی کار کرد. با وجود این شرایط، مزایا و سختی کاری که به ما میدهند خیلی از نفت جنوب کمتر است. همین هم فرد را وادار به ریزش میکند. گاهی حتی شــرایط ســختتر است. توجهی نمیکنند؛ اینجا گاهی ۴۵ روز درگیر طوفان شن هســتیم و با این حال باید کار کنیم. لوله گاز ۸۰ درجه اســت. با آن کار میکنیم. پیچ و شــیر روی لوله است. اینکه دیگر شمال و جنوب ندارد»!

نیروی انسانی، کم داریم

با گلایه ادامه میدهد: «نیروهایمان هم کم اســت. در هــر چاه گاز ترش بهطور قاعده باید دو اپراتور وجود داشــته باشــد. یکی پشــتیبانی کند یا حداقل حراست داشته باشــد، اما در بیشــتر چاهها، یک اپراتور حضور دارد. ایــن هم بماند کــه گاهی اپراتــور تکنفره آنجا حضور دارد و حتی مســئولی از حراســت آنجا نیست. گاهی شــده در چاه، گرگ بیاید یا اپراتور دچار مشــکل قلبی شده، اما کسی نزدیکش نبود». میپرسم برای کمبود نیروی انسانی چه میکنید؟ میگوید: «تقاضای نیرو کردهایم، اما باید برنامهریزی برای اســتخدام بگذارند. فرایند استخدام مسائل خود را دارد. اســتخدام شــده اما به اندازهای که باید باشد، نیست».

صابــری به نقش اپراتورهای فعــال در این منطقه اشــاره میکند: «ترکمستان، زمســتان گاز را قطع کرد. اپراتورها با ســرمای ۲۰ درجه زیر صفر، تأسیســات را با چنگ و دندان نگه داشته بودند که گاز در مناطق قطع نشود. با تمام این مخاطرات و مشقات، فرد کار میکند. این گاز تولیدی، واقعا ارزشــمند است و ایکاش مردم این را بدانند».

او از ویژگیهــای ایــن منطقه یاد میکنــد: «در این منطقه ۶۳ حلقــه چاه داریم؛ ۳۲ چاه گاز ترش و باقی شیرین. ممکن اســت در لایههایی، نفت داشته باشیم، اما قابلیت اســتحصال را ندارنــد. در لایه تیرگان، نفت داریم، اما این نفت آنقدر زیاد نیســت که قابلیت آن را داشته باشد که پالایشگاه برای آن احداث شود.»

تولید گاز با فشار 15 هزاربرابر منازل

او از تفاوتهــای تجهیزات گاز در شــمال و جنوب میگویــد: «این چاههــا، تفــاوت ویژهای بــا چاههای عســلویه دارند. تاج چاه مطابق چاههای دیگر اســت، امــا در چاههای دیگر از یک بال بهرهبرداری میشــود، اینجا از دو بال. در مخزن مزدوران، در عمق چهارمتری، چهار لوله متحدالمرکز در اعمــاق متفاوت داخل هم رفتهاند تا از ریزش دیواره یا جابهجایي فشار آنجا به بالا ممانعت کنند تا برای بهرهبرداری مشــکلی پیش نیاید. شــیرآلات هم برای تحمل ۱۰هــزار PSI در نظر گرفته شدهاند، اما فشار مخزن چهارهزارو ۸۰۰ تا پنجهزار PSI است. به مرور زمان بهرهبرداری به سه هزار و۸۰۰ PSI رسیده که اگر آن را با فشار گاز در منازل قیاس کنیم، ۱۵ هزاربرابر فشار گاز در آنهاست.»

نقش میدان خانگیران در بازی ترکمنستان

نشســت خبری محمد مامبیگی، مدیرعامل شرکت بهرهبــرداری نفت و گاز شــرق، هم در همــان ابتدای بازدیــد خبرنــگاران از منطقــه عملیاتــی خانگیران، برگزار شــد. به گفتــه او: «منطقه عملیاتــی خانگیران تنها منطقه عملیاتی شــرکت بهرهبــرداری نفت و گاز شرق، از شــرکتهای تابعه شــرکت بهرهبرداری نفت و گاز مناطق مرکزی اســت که دو میــدان گازی به نام خانگیران و گنبدلی را پوشش میدهد.»

مامبیگی با اشــاره بــه تولید گاز ایــن منطقه برای شش استان کشور میگوید: »در زنجیره تولید پس از ما پالایشگاه هاشــمینژاد گاز ارسالی را دریافت و پالایش میکند و از طریق لوله گاز به این اســتانها میفرستد. همچنیــن در مجموعه مصرفی ما، دو قســمت مهم نیــروگاه نــکا و پتروشــیمی بجنــورد قرار دارنــد. این شــرکت، ســهم ۲.۸ درصدی در کل ذخایر گازی کشور را داراست .»

مدیرعامل شــرکت بهرهبرداری نفت و گاز شــرق با بیان اینکه در مرحله تولید در ســال 9۵، حدود شــش درصــد نیازهای کشــور از طریق میادیــن خانگیران و گنبدلــی تأمین شــد، میافزاید : »این میــزان، ۲۰درصد شرکت نفت و گاز مناطق مرکزی را شامل میشود.»

او میافزایــد: «قســمت اعظــم گاز مربــوط بــه مخزن مزدوران میشــود کــه از نادرترین مخازن گازی جهان اســت. ۳.۵ درصد از گاز تولیــدی از این مخزن را گاز هیدروژنســولفوره H) S( تشــکیل میدهــد 2 کــه گاز فوقالعــاده ســمی و خطرناکي برای انســان و محیطزیســت اســت و ۶.۵ درصد هــم گازکربنیک CO2(.) بااینحــال در ۳۰ ســال فعالیت این شــرکت، تلفات جانی در این منطقه نداشتیم».

مامبیگی به یکی از مخازن قدیمی این ناحیه اشاره میکنــد و میگوید: «اثــر مثبت آن را در زمســتان 9۵ دیدیم. در مقطعی که با قطعی گاز از سوی ترکمنستان روبهرو بودیم از گاز ذخیرهشــده در مخزن شوریجه D استفاده کردیم».

این مقام مســئول به محرومیت این منطقه اشــاره میکنــد و میافزاید: «این منطقــه عملیاتی در منطقه مرزی اســتان خراسان رضوی واقع است و مردم آن در محرومیت بهســر میبرند. با توجه به تجربیات، به این نتیجه رسیدیم که بهتر است از نیروهای بومی استفاده کنیم. بنابراین در سالهای اخیر با اخذ مجوزهای لازم، از نیروهای منطقه اســتفاده کردیم، هرچند هنوز جذب نیرو از سرخس به نسبت دیگر مناطق کمتر است».

مامبیگــی بــا اشــاره بــه شــرایط خــاص گاز هیدروژنســولفوره، میگوید: «به دلیــل وجود این گاز ســمی، نیازمند تجهیزات ویژهای هســتیم که آنها را از اروپا و آمریــکا وارد میکنیم، اما به مرور زمان بهخاطر محدودیتهایی که پیش آمد، با هماهنگی توانســتیم تولیدکننــدگان تجهیــزات داخلــی را مجــاب کنیم تا تجهیــزات موردنیاز را تولید کننــد و بهاینترتیب کالای باکیفیت را از شرکتهای داخل تامین کردیم».

مدیرعامــل شــرکت بهرهبرداری نفت و گاز شــرق مجموع تولید ســال 9۵ ایــن منطقــه را ۱۵.۸میلیارد مترمکعب عنوان میکند و میگوید: از زمانی که میادین عســلویه در مدار قرار گرفتند، از فشار روی چاههای ما کاسته شده است و به همین خاطر تولید متعادل شده و روند افزایشــی آن، متوقف شده است، زیرا بههرحال، به این گازها در آینده نیاز داریم. بنابراین برنامه در سال 9۶ هم تقریبا در سطح سال 9۵ است».

مامبیگی در پاســخ به پرســش خبرنگاری در مورد میــدان مشــترک گازی ایــران و ترکمنســتان میگوید: «میــدان گازی بزرگی به نام دولتآباد در ترکمنســتان وجود دارد که اگر آن را به ۷۰ قســمت تقســیم کنیم، تنها یک درصد آن در ایران است که تمام تلاشمان این است از آن هم بیشترین استفاده را ببریم. تولید ایران از این مخزن مشترک، ۷۰۰ هزار مترمکعب در روز است».

وعده برای رفع بیکاری

این نشست البته بیحاشــیه نبود. با حضور یکی از خبرنگاران محلی و پرســش در مورد ایجاد آلودگی در این منطقه، مامبیگی به مسئولیت اجتماعی این شرکت هم نگاهی انداخت: «مشــکلات در روستاهای اطراف، به خاطر فلرینگی است که در پالایشگاه انجام میشود و بعضا اجتنابناپذیر است. تلاش کردیم با بهروزکردن تجهیزات، این میزان را به حداقل برســانیم. شرکت در تلاش اســت، پســابها را تصفیه کرده و فضای سبز را هم گسترش دهد .»

او با اشاره به گستره بیکاری در این منطقه میگوید: «تحصیلات در سرخس خوب است، اما محدودیتهای خود را داریم. در تلاش هســتیم برای اشــتغال جوانان با همــکاری مدیران منطقه گام مؤثری برداریم، البته با کارآفرینی، نه جــذب. درواقع میخواهیم از توانمندی پیمانکاران بومی در پیمانهای آتی استفاده میکنیم.» زمان بازگشت اســت. چندان نمیتوان به جاده اعتماد کــرد؛ جــادهای که هر پیچــش، دلهره مــرگ را به یاد میآورد؛ مسیر ترانزیتی که نان و نوایی برای اهالی این شمالشرقیترین شــهر ایران نیست. خانههای گلی باز هم از جلوی چشــمانم عبور میکنند. فاصله تا زندگی عادی در ســطح شهر، آنقدر زیاد است که گذشتههای ناممکن و دور را میماند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.