نگاه تاریخی ایران به تهدید «تغییر رژیم» از سوی آمریکا

Shargh - - سياست - حسین موسویان*

برداشــت غالب در حلقههای سیاســی آمریکا و متحدانش این اســت که ایــران به دنبال ســلطه بر خاورمیانه است. اسرائیل و سایر کشورهای منطقه مکرر ادعا کردهاند که ایران میخواهد «امپراتوری پارسی» را احیا کنــد؛ باوجودیکه مقامهای ایرانی بارها این ادعا را مضحــک خوانــده و آن را رد کردهاند. واقعیت این است که این موضوع مرکز ثقل اختلافات فعلی آمریکا و متحدانش با ایران اســت. برخلاف ادعاهای مذکور، ایرانیها همواره خــود را قربانی تجاوزات قدرتهای متخاصم خارجی در تاریخ معاصرشــان میبینند و در تلاشاند تا امنیت خــود را حفظ کنند. از زمان انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷، سلســلهای از رویدادها و عوامل سبب شــدند تا تهران به این باور برسد که واشنگتن و متحدانــش در منطقه، به دنبال تغییــر رژیم و تجزیه کشور هستند. در مجموع، شش عامل از زمان انقلاب ۱۳۵۷ این استنباط را در میان ایرانیان به وجود آورد که در معرض تهدید قرار دارند:

نخســت: چالشهای دهــه ۱۳۶۰، بهویژه جنگ ایران و عراق و شــورش تجزیهطلبان در اســتانهای کردســتان و خوزســتان که جــان صدها هــزار نفر را گرفت و صدها میلیارد دلار خســارت بر جا گذاشــت. آمریکا و متحدانش در حاشــیه خلیج فارس، نقشــی مهــم در ایجاد بحران ایفا کردند. آنان به تجزیهطلبان کمک رســاندند و هرگونه حمایت ممکن را به صدام حســین ارائه دادند. ازجمله ایــن کمکها میتوان به موشکهای بالستیک و سلاحهای شیمیایی اشاره کرد که برای کشتار استفاده شد.

دوم: نظامیشدن روزافزون منطقه که ایران از زمان انقلاب تاکنون در سراســر مرزهایش مشاهده میکند. نه تنها ایران در حلقــه پایگاههای نظامی آمریکا قرار دارد؛ بلکه ســیل ســلاحهای آمریکایی نیز مســتمرا به منطقه، بهویژه خلیج فارس، ســرازیر است. باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشــین آمریکا، به سعودیها بیش از ۱۱۵ میلیارد دلار اسلحه فروخت که رکورد این فروش را نســبت به دولتهای پیش از خود شکست. درعینحال دونالد ترامپ دســت اوباما را نیز از پشت بســت. امروز ایران بــا وجود آنکه دو برابر عربســتان ســعودی جمعیت دارد، یکپنجم این کشــور بودجه نظامی صــرف میکند. حتی امــارات متحده عربی با جمعیت بومی یکمیلیــونو ۴۰۰ هزار نفری خود، دو برابر ایران بودجه نظامی هزینه میکند.

سوم: تحریمهای بینظیری که ایران از سال ۱۳۵۷ تا به حال در معرض آنها قرار دارد. حتی با وجود آنکه ایــران به دقت مفاد توافق اتمی تیــر ۱۳۹۴ را رعایت میکنــد، کنگره آمریکا به دنبــال وضع دور جدیدی از تحریمهاست. چنین تحریمهایی مدتهاست از سوی اســرائیل و عربستان ســعودی با هدف زمینگیرکردن اقتصاد ایران، تشویق میشوند.

چهارم: جنگهای پنهان آمریــکا و متحدانش در شــکل حملات ســایبری، ترور و حمایت از گروههای تروریســتی ماننــد ســازمان بدنام مجاهدیــن خلق. اخیرا نیــز آمریکا به قصد تقویت ایــن تاکتیکها، یک واحد ویژه ایران در ســازمان ســیا تحت هدایت فردی با خصوصیات شــدیدا تندرو به نــام مایکل دیآندریا، تأسیس کرده اســت. در واقع، همه دولتهای آمریکا از سال ۱۳۵۷، سیاست «تمام گزینهها روی میز است» را دنبال کردهاند.

پنجم: موضع تقابلی عربســتان ســعودی در قبال جمهوری اسلامی که امروزه گفته میشود ریاض را به سوی برقراری روابط استراتژیک با اسرائیل سوق داده است. ایران و عربستان سعودی در چارچوب سیاست حسننیت اکبر هاشمیرفســنجانی، رئیسجمهوری فقیــد ایــران، در مذاکــرات نگارنــده با عبــدالله بن عبدالعزیز، ولیعهد آن زمان ســعودی، به تنشزدایی دیپلماتیک رســیدند و از ســال ۱۹۹۶ میــلادی روابط خوبی را تجربه کردند. حدودا در همان زمان، حســن روحانی که دبیر شــورایعالی امنیت ملی بود، با وزیر کشور وقت سعودی، محمد بن نایف، به توافق امنیتی دســت یافت. بااینحــال، در زمان ریاســتجمهوری محمود احمدینژاد که جو بینالمللی برای فشــار و تحریک جنگ علیه ایران، مســاعد شده بود، عربستان این توافق را زیر پا گذاشت.

ششــم: ایران بــا تهدیدهای جــدی در مرزهایش مواجــه اســت. ایــن تهدیدهــا از جانــب گروههای تروریستی، کشورهایی با دولتهای ناتوان مانند عراق، ســوریه و افغانستان یا کشوری با بمب هستهای مانند پاکســتان، وجود دارند. آنگونه کــه یک مقام نظامی ایران گفته اســت، در قریب بــه ۶۰ درصد از مرزهای ایران «هیچ کنترلی از جانب دولتهای کشور همسایه اعمال نمیشود».

ریشه دلایل کجفهمیها درباره نیتهای منطقهای ایران، در فقدان گفتوگــو میان قدرتهای منطقهای نهفته است. ثبات منطقه و ریشهکنی تروریسم تنها با مفاهمــه و همکاری همهجانبه قدرتهای منطقهای و جهانی ممکن اســت. با وجود آنکه سیاست دولت ترامپ در منطقه بر مداخله نظامی استوار است، هیچ بحرانی در منطقه بدون دیپلماسی دقیق و حسابشده، راهحلی ماندگار ندارد.گفتنی است که مذاکرات منتج به توافق هســتهای، مدلی مفید بــرای حل بحران از طریق دیپلماســی چندجانبه ایجاد کرده که این مدل میتواند برای تســهیل توافق و رفع بحرانهای جاری در منطقه مورد بهرهبرداری قرار گیرد. *دیپلمات پیشین ایران منبع: پایگاه خبري المانیتور/ ایسنا

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.