در گفتوگو با آ«کواح مروریشکمادبیا»، دبیپرلماجت ااسبمق وکار چشناهسبینا مروابیطکنلملدلبررسی شد

زینب اسماعیلی: این هفته نوبت تعلیق دوم تحریمهای هستهای ایران از سوی دونالد ترامپ است. نوبت قبلی مصادف با روز انتخابات ریاستجمهوری در ایران بود. او تحریمها را تعلیق کرد، اما کاخ سفید اعلام کرد آمریکا قصد دارد در مهلتی ۹0روزه برجام را بررســی کند. ۲۹ تیر مو

Shargh - - سیاست -

بهنظر شما اکنون میتوان گفت سیاست ترامپ ↙ و آنچه میخواهد در حــوزه خاورمیانه و بهتبع آن ایران اجرا کند، چیست؟

میدانیم که الان در آمریکا رسما صحبت از بررسی مجــدد برجام و کا روابط با ایران اســت. ۱۷ آوریل که رکس تیلرسون به پل رایان، رئیس مجلس نمایندگان، نامه نوشــت، برای اولینبــار این بازنگری اعام شــد. همان نامهای که تیلرســون در آن اعــام کرد ایران به برجام پایبند است، اما کاخ سفید به قصد تندکردن لحن آن، نامه را دســتکاری کرد. تیلرسون در آن نامه گفت ما در حال بررسی این هستیم که آیا تعلیق تحریمهای منــدرج در قوانین کنگره علیه ایران، برای منافع امنیت ملی آمریکا لازم اســت یا خیر؟ این تعبیر به موادی در قانون کنگره برمیگردد که بــه رئیسجمهوری ایالات متحــده آمریــکا اختیار میدهــد برای منافــع امنیت ملی یکســری از تحریمها را تعلیق کند. روز بعد هم تیلرســون گفت ما در یک دوره ۹۰روزه در حال بررسی این موارد خواهیم بود و همه نهادهای امنیت ملی در آن درگیر هستند تا مشــخص کنیم سیاست ما در قبال ایران چیســت. این ســه ماه در حال پایانیافتن است و براســاس آن مهلت ۹۰روزه، این هفته باید اعام کنند که سیاســت آنها در قبــال ایران چه خواهــد بود. این وجه رســمی موضوع است اما در عمل، خطوط اصلی سیاســت خارجی دولت ترامپ به مرور در پنج، شش مــاه گذشــته واضحتر شــده. شــواهد و قرائنی وجود دارد که سیاســت خارجی ترامپ درباره ایران چیست. اولین شاهدی که ما داشتیم ســفر ترامپ به عربستان بهعنوان اولین ســفر خارجــی رئیسجمهوری آمریکا بود که بیســابقه اســت. رئیسجمهورهــای آمریکا در اولین ســفر خــود معمولا به کشــورهایی میروند که «دوســت» محسوب میشــوند. دوســت با متحد فرق میکند؛ دوست یعنی اشــتراکات ارزشی بین آنها وجود دارد؛ برای مثال انگلیس و کانادا دوســت آمریکا محسوب میشوند. ســفر ترامپ به عربستان بهعنوان اولین ســفر یک مســئله بیســابقه بود. البتــه دلایل دیگری هم وجود داشت، ترامپ با رهبران دموکراتیک غربی رابطه خوبــی ندارد و برعکس بــا اتوکراتها و اقتدارگراها رابطه خوبی دارد. محور اصلی و برجســته این سفر «ضدیت با ایران» بود. ترامپ برای ۵۵ نماینده کشــور اسامی ســخنرانی کرد که حدود ۴۲ ، ۴۱کشور در بالاترین ســطح در آن شرکت کرده بودند. ترامپ در آن سخنرانی یکســری اتهامات علیه ایران ردیف کرد و خواســت که ایران منزوی شود. این در دیپلماسی امر کمسابقهای اســت که در این سطح و به این صراحت، چنین حرفهایی زده شــود. غیر از این مســائل، ترامپ در جریــان این ســفر نشــان داد میخواهد سیاســت خاورمیانهای اوباما را کاما تغییر دهد. اوباما مصاحبه معروفی با نشــریه آتانیک دارد )کــه به دکترین اوباما معروف شد(، آن مصاحبه را جفری گلدبرگ انجام داد. ]اوباما[ در آن مصاحبه گفت ما به دوســتانمان توصیه میکنیــم منطقه را با ایران تقســیم کننــد و باهم کنار بیایند، چراکه در غیراینصورت ما باید وارد درگیری آنها شــویم و این نه برای دوستان ما خوب است و نه برای ما )نقل به مضمون(. این سیاستی بود که اوباما دنبال کرد؛ یعنی در خاورمیانه یکجور حد وســط را به ایران و عربســتان توصیه میکرد. مســئله دیگر در سیاست خارجی اوباما کنارکشــیدن از بعضی مسائل بود. تاش بــرای مداخلهنکردن در درگیری ســوریه و تمرکز روی داعش یکی از سیاســتهای اوباما بود. ترامپ در این مــدت تماما عکس ایــن عمل کرد و بهویژه سیاســت «engagement»، یعنی کارکــردن با ایران را تغییر داد. درحالیکه سیاست اوباما کارکردن با ایران بود. بهطور مشــخص از اواخر ۱۳۹۱ این کار از عمان شــروع شد و بهصــورت مذاکرات ایــران و گــروه ‪+۵ ۱‬ادامه یافت و بعد از آن هم تا ژانویه گذشــته قطع نشد؛ اما ترامپ در این مدت نشان داده سیاســت «engagement» را کنار گذاشــته اســت. بهعاوه، مقامات رده اول و دومی که در حوزه امنیت ملی از ســوی ترامپ منصوب شدهاند نیز تقریبا همگــی با ایران ضدیت دارنــد. البته آنها را میتــوان به دو گروه نظامیــان عملگرا مانند ماتیس و مک مستر که کمتر خطرناک هستند و ایدئولوگها مانند استیو بنن و ازرا کوهن و... که بیشتر خطرناکاند، تقسیم کرد. در مجموع بــه نظر میآید در دولت جدید آمریکا بهجای سیاســت کار با ایران، سیاســت تقابــل با ایران اتخاذ شده است. همه شواهد و قرائن دال بر این است که اصل را بر تقابل با ایران گذاشتهاند. بهطور مختصر میتوان گفت که از سیاســت اوباما مبنی بر کار با اکثر کشورهای خاورمیانه عدول شــده است و سیاست کار با عربســتان و متحدان عربستان و البته اسرائیل، اتخاذ شــده؛ یعنی از سیاســت کار با ایران به سمت سیاست تقابل با ایران رفتهاند.

بعد از ســفر ترامپ به عربســتان و اســرائیل، ↙ اتفاقات نگرانکنندهای رخ داده است. گویا ترامپ با ســفر به عربستان چک ســفیدی به ریاض داد تا هر کاری میخواهــد در منطقه انجام دهد؛ ماجرای تحریم و قطع رابطه با قطر میتواند یک شــاهد این گزاره باشد. در سوی دیگر، تحولات داخلی عربستان قابل تأمل است. وضعیت خاورمیانه در چهار سال ترامپ به کدام سمت پیش میرود؟ آیا باید منتظر اتفاقات ناگوار باشیم؟

همانطــور که عرض کردم هنوز سیاســت خارجی آمریکا قطعی و نهایی نیست، اما میدانیم که سیاست تقابــل با ایران جای سیاســت تعامل را گرفته اســت. پیشفــرض آمریکاییها این اســت که ایــران در یمن، سوریه و عراق دخالت دارد و مانع از صلح فلسطینیها و اســرائیلیها میشــود. اگر فرض کنیم خاورمیانه دو طرف اصلی داشته باشد - ایران و عربستان - سیاست

تقابــل با ایران در همه عرصههــا ایجاب میکند که در جاهای دیگر هم متناسب با همین سیاست، عمل کنند. در خاورمیانــه چند نقطه اصطــکاک و برخورد داریم؛ یکی از آنها شــرق سوریه است. آمریکا در شرق سوریه در یکی، دو ماه گذشته سه بار نیروهای متحد سوریه را مورد حمله قرار داده، دو پهباد ایرانی و یک هواپیمای جنگنده سوری را سرنگون کرده است. این یعنی تقابل بــا هر چیزی که میتواند به ایران ربط داشــته باشــد. اوباما ضمن اینکه ســاح زیادی به عربستان فروخت، در یکی، دو سال آخر جلوی انتقال یکسری از ساحها بــه عربســتان را به خاطر جنــگ یمن گرفــت. بعد از فشارهای «انجياو» ها و افکارعمومی و طرح مسئله یمن در سازمان ملل، اوباما انتقال بعضی از ساحها را به حالت تعلیق درآورد. خب این از نظر افکار عمومی هم برای عربستان بد بود؛ یعنی اینکه دولت آمریکا به علت کشــتار غیرنظامیان در یمن یکسری ساح را به عربســتان نفروخت. ترامپ این تعلیقها را برداشــت، در جریان همین ســفر اخیــر، آمریکاییها اعام کردند که تعلیقها را کنار گذاشــتند و بدون هیچ محدودیتی ساح فروختند. از طرفی، شاید بهخاطر اینکه در عراق داعش در مرکز توجه اســت و آمریــکا رابطه خوبی با بغداد دارد، دولت، محور مرکزی برای مبارزه با داعش اســت. در ســوریه اصا اینطور نیســت و آمریکا دولت سوریه را بهعنوان محور مبــارزه با داعش به رســمیت نشــناخته. در عراق حشدالشــعبی هم رســما تحت امــر فرمانــدهکل قــوای عراق - حیدر العبادی – اســت؛ بنابراین به نظــر میآید در عــراق از نظر محوریت دولت مرکزی مشــکل خاصــی وجــود نــدارد. ولی در سوریه رقابت برای کنترل مناطق وجود دارد، مخصوصا در شــرق ســوریه. اســرائیل دو یا ســه بار به بعضی اهداف متحدان دولت ســوریه در مجاورت منطقه جولان اشــغالی حمله کرده است. چهار یا پنج بار به بهانه جلوگیری از ارسال ساح برای حزبالله به اطراف دمشق حمله هوایی کرده است.

در عربســتان محمد بنســلمان قویتر از قبل ↙ شده است و حتی میتواند با فوت پدرش قویتر از امروز شود. بعضی از تحلیلها معتقدند با ولیعهدی محمد بنسلمان تا یک سال دیگر معادلات به سمت آرامش خواهد رفت. او کمکم مجبور میشود به یک سیستم و نظمی تن دهد. از آن چیزی که تا اینجا از عملکرد او دیدهایم، این آینده بعید به نظر میآید. برخی تحلیلهــا اینگونهاند که ما بــا خاورمیانه و بهطور مشــخص عربســتانی تندتر روبهرو خواهیم بود. شــما آینده عملکرد عربستانی که در آن محمد بنسلمان قویتر از قبل شده را چگونه میبینید؟

در روابط بینالملل باید براســاس شــواهد و قرائن حرف زد. به نظــرم نمیتوانیم بدون تکیه بر شــواهد و قرائن بگوییم یک ســال دیگر چه اتفاقی رخ خواهد داد. در این صورت کار بیشــتر جنبه پیشگویی خواهد داشــت. واقعیت این اســت که محمد بنســلمان در بیش از دو سال گذشــته، عمدتا محور تصمیمگیریها در عربســتان بوده. با رویکارآمدن پدرش سیاستهای عربســتان در مقایســه با دوران ملکعبدالله تغییرات مهمی کرده اســت. ملکعبدالله و اســاف او بیشتر با طمأنینه و احتیاط کار میکردند. اینها که جدیدا و در دو سال گذشته سر کار آمدهاند، احتیاط را کنار گذاشتهاند. اگر ملکعبدالله بر ســر کار بود، بعید به نظر میآمد که به شکل فعلی به یمن حمله میشد. سیاستهای تند و رادیکالی مثل این حرفهای محمد بنسلمان که «ما

جنگ را به داخل ایران میآوریم» یا مثا «با کسانی که منتظر امام زمان هستند، نمیشــود مذاکره کرد» را در هیچ دورهای از سیاستخارجی عربستان نداشتهایم. با این شــواهد و قرائن، الزاما نمیتوانیم بگوییم یک سال دیگر همه چیز تعدیل خواهد شد، اما میتوانیم بگوییم با گذشت زمان نقش ملکســلمان در تصمیمگیریها کاهش پیدا میکند و نقش محمد بنســلمان افزایش مییابد و جایگاهش هم بیشتر تحکیم میشود. ظاهرا محمد بنســلمان در افکارعمومی عربســتان جایگاه خوبی دارد. او جوان اســت و عربســتان سعودی هم جمعیت جوان زیادی دارد. این یک واقعیت اســت که بخشی از افکار عمومی عربســتان نیز ضدشیعه است و عاوه بر آلســعود، آلشــیخ هــم از حامیان محمد بنسلمان اســت. آلشــیخ یکی از دو ستون حکومت در عربستان اســت، یعنی وهابیون، یعنی کسانی که از طایفه محمد بنعبدالوهاب هستند و خیلی افراطیاند.

↙ گفته میشــود ماجرای تحریم قطر هم تصمیم محمد بنســلمان و محمد بنزائــد ولیعهد امارات بوده.

اینهــا بیشــتر به نظر میآیــد سیاســتها و بهویژه روشهای این شــخص باشد. البته حتما با تأیید پدرش این سیاســتها اتخاذ میشــود، ولی فکر میکنم او به علت کبر ســن و بیمــاری چندان درگیر تصمیمگیریهــای روزمره نیســت. درمجموع، بــا توجه به دادههــای موجــود نمیتوانــم بگویــم در آینــده سیاســتهای محمدبنســلمان تغییــر خواهد کرد و تعدیل خواهد شد.

ترامــپ در مواجهــه با ایران ↙ بالاخــره بایــد دربــاره برجــام تصمیمگیری کنــد. ۲۹ تیر موعد تعلیق بخش دیگری از تحریمهای ایران به وســیله ترامپ است. تا آن زمان باید نتیجه بازنگریشان هم مشخص شود. دراینباره سه گزینه مطرح است؛ ترامپ از برجام خارج شــود، به آن متعهد بماند یا تلاش کند ایران برجام را نقض کند. شــما احتمال کدام گزینه را بیشتر میدانید؟

درباره برجام، ترامــپ در دوره مبارزه انتخاباتی و حتــی در دورانگذار ]از رئیسجمهــوری منتخب به رئیسجمهوری مســتقر[ حرفهای بســیار تندی زد؛ «بدترین توافــق تاریخ»، «فاجعهبــار» و یکی، دو بار هم گفت برجام را «پــاره میکند» که البته در دوران انتخابات بود و بعد از آن تکرار نکرد. در نتیجه چنین زمینهای و چنین انتظاری بــرای طرفدارهایش ایجاد کرده اســت. او یــک پایگاه رأی اصلی و اساســی در بیــن جمهوریخواهان تنــدرو دارد که خیلی برایش مهم اســت و نمیخواهــد آن را از دســت بدهد. با توجــه به حرفهایی که ترامــپ و مقامات او تاکنون زدهاند، بهنظر میرســد چهار گزینــه وجود دارد؛ اول اینکه پــاره کننــد. دوم اینکه مذاکره کننــد - چراکه ترامــپ از مذاکــره مجدد هم صحبت کرده اســتســوم اینکه به نحو سختگیرانهای آن را اجرا کنند و چهارم همانطور که شما اشاره کردید، کاری کنند که ایران خود از برجام خارج شــود. از مجموع مطالبی که گفتهاند بهنظر میرســد ایــن چهار گزینه محتمل اســت. بهنظر من گزینههای اول و دوم منتفی است. با توجه به شــواهد و قرائن موجــود بهنظر میآید از برجام خارج نمیشــوند یا «پاره نمیکنند» و مذاکره مجدد هم اصا امکانپذیر نیست؛ ایران حاضر نیست و اروپــا هم برای ایــن کار به اجماع نمیرســد و به نظر نمیرســد خود ترامپ هم حوصله این کارها را داشته باشد. این است که اصرار زیادی هم بر مذاکره

با مجددهدف نمیکنند.مچگیری بیشــتر احتمالگزینه اســتکه اجراییــکنمونه آن ســختگیرانهرا در تابهحالبرجام ذکر داشتهایم؛شــده که آنهم،۱۳۰ تن همینبیشتربحث نباشد،اما آبسنگینیکی،که دو نوبت حولوحوش صد کیلو بیشتر شد یعنی کمتر از یکدهــم درصد. طبعا ما بایــد خیلی مراقب این موارد↙ باشیم.یکبار آمریکا میزان بیش از سقف را خرید؟

بله، دفعه اول اواخر دوره اوباما بود که آمریکا خرید و یکبار هم به عمان منتقــل کردیم و از آنجا به جای دیگری فرستادند و بهاینترتیب میزان آبسنگین به زیر سقف مجاز برگشــت. بههرحال احتمال دارد در آینده مواردی از ایندست را آمریکا نبخشد و از آن نگذرد. ↙ آژانس نمیتواند در این موارد حرفی بزند؟

آژانس باید شواهد و مستندات facts() را اعام کند. آن دو دفعــه اعام کردند حدود صد کیلو آبســنگین بیشــتر از ۱۳۰ تن اســت. آژانس میتوانــد بگوید این به دلیل مســائل تکنیکی اســت و مســئلهای نیست، اما آمریکا میتواند بگوید مســئله اســت. پاراگراف ۱۲ قطعنامه ۲۲۳۱ هم کاما دســت آمریکا را باز گذاشته است. پس میتوانند برجام را خیلی سختگیرانه اجرا و نیز ســعی کننــد کاری کنند که ایــران از این قرارداد خارج شود. بهاین شکل که فشارها را زیاد و تحریمهای جدیــدی اعمال کننــد که البته همه اینهــا قابل بحث است. نمیدانم تحت چه شرایطی ایران حاضر میشود از برجام خارج شود؛ اما باید شرایط خیلی خاصی باشد که ایران چنین کاری کند و سرزنش را متوجه خود کند، یعنی ایران مسئول لغو برجام شود. ↙ این قطعا به نفع ما نیست.

بههیچوجه بهنفع ما نیســت منتها مسئله دیگری که دربــاره برجام وجود دارد مســائل بینالســطوری است؛ مثا برجام، بعد محوریای را که در دولت قبلی آمریکا داشــت در دولت کنونی ندارد. در دولت اوباما میخواستند اینکار انجام شود و از خیلی جهات سعی کردند با ایران همکاریهایــی کنند بنابراین زمینههایی بــرای توافق ایجــاد میکردند، چنین زمینــهای اکنون وجود ندارد. مســئله دیگر این اســت که مثا در برجام و بهویژه براســاس بندهای ۲8 و ۲۹ آمریکا باید کمک کند که ایران از مواهب برجام منتفع شود، غیر از اینکه باید برجام را با حســننیت اجرا کنــد. خب ترامپ این کارهــا را نکرده و نمیکند، بلکــه قصد دارد عکس آن را اجرا کند. ســعی کری و اوباما این بود که کمک کنند در محدوده برجام مناســبات اقتصــادی ایران و خارج عادی شــود. خیلی هم کار کردند؛ کری چند جلسه به اروپا رفت و با تاجران و بازرگانان گفتوگو کرد. مقامات دیگری مثــل آدام زوبین هم میرفتند و به شــرکتها توضیح میدادند که با برجام چه اتفاقی افتاده اســت و تحریمهای اولیه و ثانویه چیست و... .

↙ آدام زوبین که خــودش تحریمها را علیه ایران طراحی کرده بود، مجبور شد لغو تحریمهای ثانویه در برجام را به اطلاع دیگران برساند.

بله، همان فرد برای تجار اروپایی ماجرای برجام را توضیح میداد. اما دولت ترامپ همه این فعالیتها را تعطیل کرد، برعکس سعی کردند بین ایران با نهادهای اقتصادی بینالملل و شرکتهای اقتصادی تنش ایجاد کنند. مرتب هشــدار دادند که مراقب باشــید کارکردن با ایــران خطرناک اســت. اصا نفس ســفر ترامپ به عربســتان و ترکیب تیم امنیت ملیاش باعث میشود که برخی شــرکتهای بینالمللی احتیاط کنند. مسئله دیگر، مســئله صحبت از تحریمهای جدید اســت؛ چه در قالب مصوبه ســنا و چه اعمال تحریمهای موجود بر شــمار بیشتری از اشــخاص. پس صرفنظر از اینکه ایــن تحریمها چقدر واقعی اســت شــرکتها مجبور هستند یکسری مســائل را رعایت کنند. دولت ترامپ امیدوار است با این کارها ایران را تا حدودی کنترل کند. خوشــبختانه توتال و شــرکتهای بزرگ و کوچکی که درحال قراردادبستن با ایران هستند، به این جوسازیها اعتنا نمیکنند.

اتحادیــه اروپا هم ســعی ميکند مانــع از این ↙ سیاســتها شــود. ســفر آقای ظریف بــه آلمان دستاورد بزرگی داشت. جلب همکاری بانکی و بیمه هرمس، هرکدام میتواند در این فضا تغییری ایجاد کند. به نظر میرســد که اروپــا میتواند دراینبین تغییراتی ایجاد کند.

قطعا، چیزی که درباره برجام مهم بود، این اســت که تیم مذاکرهکننده کارش را به خوبی انجام داد و یک زمینه حقوقــی و دیپلماتیک خوب فراهم کرده که تیم ترامپ در این زمینه خیلی مشــکل میتواند علیه ایران کار کند. مثا در بحث موشــکی و اتفاقی که در شورای امنیــت رخ داد و گزارش دبیرکل به شــورای امنیت در ۲۰ ژوئن این امر نمود پیدا کرد. گزارش دبیر کل، حاوی مطالــب جالبی بود. ازجمله تأکید داشــت که اعضای شورای امنیت درباره برنامه موشکی ایران نتوانستند به اتفاقنظر برســند. معاون او هم این حرف را در جلسه شــورای امنیت تکرار کرد. این به خاطر اساس و بنیانی است که به وجود آمده است؛ یعنی اساس حقوقی که ما درحالحاضر داریم، این امکان را به کشورها میدهد کــه بگویند این چیزی که ما از این متن میفهمیم، فرق دارد بــا آن چیزی کــه آمریکا میفهمــد. اگر بخواهم مســتدل بگویم؛ بند ســه ضمیمــه B قطعنامه ۲۲۳۱ درباره موشک تفاوت اساسی و ماهوی با بند ۹ اجرائی قطعنامه ۱۹۲۹ مورخ ۲۰۱۰ دراینباره دارد.

کســانی کــه متوجه ایــن ضوابط حقوقی هســتند، میدانند که آمریکا با بند سه ضمیمه B قطعنامه ۲۲۳۱ هیــچ کار حقوقی و دیپلماتیکــی نمیتواند علیه ما در شورای امنیت انجام دهد... ادامه در صفحه 7

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.