بحران بیپایان قطر

Shargh - - جهان -

اردشــیر زارعیقنواتی:

بحران در روابط کشورهای عرب حوزه خلیجفارس با کشــور کوچک اما ثروتمند قطر که از اوایل ماه ژوئن با یک سلسلهتحریم و ارائه شروط ۱۳گانه از ســوی عربستان و متحدان آن انجام شد، همچنان ادامه دارد.

در ابتدای بحران شــاید هیچکس فکر نمیکرد مشکلات و اختلافات از چنین عمق و سطوح بالای منازعهای برخوردار باشد، اما با موضعگیریهای چالشبرانگیز دوســوی ماجرا اثبات شــد کار به آن راحتی که فکر میشد، فیصله نمییابد. بدون تردید بســتر و زمینههای بحران یک ریشــه تاریخی دارد که نباید نادیده گرفته شــود اما در این شــرایط ویژه منطقه با توجه به یارگیریهای جدید تابع قواعد و موقعیت نوینی است که بهتازگی در منطقه اتفاق افتاده است. نقطهعطف منازعه جدید از وقتی کلید خورد که «دونالد ترامپ» به عربستان ســفر کرد و با عقد قراردادهای تسلیحاتی و اقتصادی به میزان ۳۸۰ میلیارد دلار و چندینمیلیارد دلار رشــوه شــخصی بر رهبری بلامنازع عربستان در این حوزه مهر تأیید زد. او به محض آغاز بحران در یک سلســله توییت شبانه حمایت بدون قیدوشرط خود را از عربستان در مقابل قطر اعلام کرد در حالی که سیاست سنتی آمریکا همپیمانی با هر دو طرف منازعه بود. در هفته اخیر با ســفر «رکس تیلرســون»، وزیر خارجه آمریکا، به ترکیه، قطر، کویت و عربســتان برای دیدار با مقامات ارشــد این کشورها برای میانجیگری که همزمان بود با سفر «مارک سدویل»، مشاور امنیت ملی بریتانیا، که او نیز برای میانجیگری به منطقه ســفر کرده بود و سپس اقدام دولت فرانســه که «ژان-ایو لودریان»، وزیر خارجه خود را برای میانجیگری به منطقه فرستاد، انتظار میرفت تا حدودی موضوع فیصله یابد. حتی بعد از دیدار تیلرســون با امیر قطر و وزیر خارجه این کشــور که منجر به امضای یک پیمان بهاصطلاح ضدتروریســتی شــد و طرف آمریکایی بهصراحت در کنفرانــس مطبوعاتی خود با «شــیخ محمدبن عبدالرحمــن آلثانی» وزیر خارجه قطر اذعان کرد که «مواضع قطر را منطقی میداند» ماجرا همچنان ادامه پیدا کرد. وزیر خارجه آمریکا ســپس میافزایــد «موافقتنامهای که به نمایندگــی از دولتهای خود امضا کردیم محصول چند هفته مباحثات فشرده میان کارشناسان است و روح اجلاس ریاض را زنده میکند».

تیلرسون که به گمان خود موفق شده بود گام اول را محکم بردارد هنوز در هواپیمــا به مقصــد جده بود که رهبران عربســتان و متحدان آن ضمن استقبال تعارفآمیز از این بیانیه مشترک اعلان کردند که اختلافات همچنان به جای خود باقی مانده و توافق تیلرســون با قطریها کافی نخواهد بود. برای اولینبار یک وزیر خارجه آمریکایی که همیشه در برخورد با کشورهای عرب حوزه خلیجفارس در جایگاه ارباب فقط دســتورات را ابلاغ میکردند به مرتبه پایینی تنزل یافت که ریشه در اطمینان دولتمردان ریاض از حمایت کاخ سفید و شــخص دونالد ترامپ از خودشان داشــت. مسافرت دورهای تیلرســون به منطقــه و رایزنی با رهبران درگیر بحــران که تقریبا یک هفته به طول انجامید هرگز از طرف ریاســتجمهوری آمریکا مورد حمایت قرار نگرفت و «بیزینسمن» ســاکن کاخ ســفید برخلاف رویه خود در ســکوت کامل فقط نظارهگر اقدامات دیپلماتکی بود که چندان با منویات او سازگاری نداشت. این واقعیت را رهبران عربستان و متحدان آنها نیز کاملا رصد کرده و شــکاف در سیاست دولت آمریکا حول این منازعه دیپلماتیک را دریافته و براســاس آن وزیر خارجه این کشــور را چندان جدی نگرفتند. از طرف دیگر این بحران منطقه تابع یک سناریوی بزرگتر است که قطعات آن به وسیله دولت ترامپ و رهبران عربســتان چیده شده است. جنگ سرد بین عربستان و ایران حول تثبیت هژمونی خود در منطقه و حضور تقابلآمیز و نیابتی دو کشور در جنگ و منازعات عراق، سوریه و یمن ترسیم تصویر بزرگتری است که بحران قطر در ذیل آن تعریف میشود.

سیاســت منطقه ترامــپ در حوزه خلیجفارس تشــدید منازعه بین این دو محور اصلی منطقه اســت و آنان با حمایت از عربســتان دیگر قطعات پــازل را چیدهاند که شــامل تنبیه قطر برای روابط نزدیک با ایران نیز شــده است. بههمیندلیل بحران عربســتان و متحدان آن با کشور امیرنشین قطر در چارچــوب مصالحه مرضیالطرفین قابل حل نخواهــد بود و ظاهرا دو طرف ماجرا نیز این را بهخوبی میدانند. اصولا سیاستهای رکس تیلرسون در ماههای اخیر برخلاف سیاســت دونالد ترامپ تابع سیاست سنتی وزارت خارجه آمریکاســت که برای رئیسجمهوری مانند ترامپ چندان خوشایند نبوده اســت. به همین دلیل شکســت او در تلاش جهت میانجیگری کاملا قابل انتظار بود و ســکوت ترامپ در حمایت از او نیز پیام روشــن خود را به گوش رهبران ریاض رسانده بود.

تــلاش کشــورهای اروپایی مانند بریتانیا و فرانســه نیز بــدون تردید در وضعیتی که بهخاطر بعضی ملاحظات حتی حاضر نمیشــوند مستندات تحقیقات حول حامیان تروریســت را که در رأس آنان عربســتان را نشــانه میرود منتشــر کنند و سود فروش اســلحه و قراردادهای کلان تجاری را بر هر چیزی ترجیح میدهند، راه به جایی نخواهد برد و فقط وقت تلفکردن اســت. این تنها واقعیت بحران بین محور عربستان و قطر و همچنین حریم امنی اســت که رهبران ریاض فعلا خود را در مصونیت کامل آن میبینند. این در حالی اســت کــه قطر هم بهدلیــل پیچیدگی اوضــاع خاورمیانه و حمایت دو کشــور قدرتمند ترکیه و ایران از مواضع آنان چندان دستبسته نخواهند بود و چنانچه بتوانند ثبات حاکمیتی خود را در طول بحران حفظ کنند، میتوانند بســیاری از معادلات سیاسی و ژئوپلیتیک عربستان را بر هم بزننــد. درصورتیکه ترامــپ همچنان به عدم حمایت خــود از تلاشهای میانجیگرایانه ادامه دهد، تیلرســون و همتایان اروپایی او در خواهند یافت تلاشهایشــان راه به جایی نخواهد بــرد. در چنین وضعیتی دولت قطر نیز بــا قطع امید از رقمخوردن مصالحه در صدد ترســیم یک نقشــه راه برای برونرفــت از انــزوای کنونی خواهد بود که ترکیه و ایــران و احتمالا محور بینالمللی به رهبری روســیه در کانون آن قــرار خواهند گرفت. بازی بزرگ دقیقا بعد از این شکست تلاشهای میانجیگرایانه آغاز میشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.