تجربه تاریخی 30 تیر و شرایط امروز

Shargh - - سياس - ضيا مصباح

حرکات ایذایی و مخالفتهای ســازمانیافته افراد شناختهشده و گروههای متشــکل سیاســی که از نفــوذ و تریبونهایــی با بنیان قوی مادی و پیروان متعصــب برخوردارند، در ارتباط با رخدادهای مختلــف ماههای اخیــر - از تصویب برجام تــا انتخابات مجلس، انتخابات ریاســتجمهوری و شوراها، قرارداد با شرکت نفتی توتال که با خواســت اکثریت ایرانیان و ضرورتهــای زمان و مکان قرین بوده، لزوم توجه به تاریخ را جدیتر میکند. منافع ملی و توســعه کشــور، ایجاد اشــتغال، پیشــرفت ارزشها، ارتباطات بینالمللی، بازگشــت منزلت ایران و ایرانی به جایگاه خود و اعتبار منطقهای با تعاریف جهانی، دســتاوردهایی است که برنامهریزی برای تضعیف شــخص رئیسجمهور با نیات شناختهشــده و همــه مقاومتها و کارشکنیها را نیازمند مداقه جدیتر میکند. در آســتانه 30 تیر قــرار داریم. عملکرد مجلسنشــینان دوران نخســتوزیری شــادروان دکتر محمد مصدق را به یــاد بیاوریم که بــه رخداد تاریخی 30 تیر منجر شــد. تکرار تاریــخ اگر در آن حد و اندازه هم نباشد، ولی از باب مرور تاریخ معاصر میتواند ضروری و عبرتآموز باشد. حوادث و مسائل سیاسی ایران بعد از شهریور 1320 همچون نهضت ملیشــدن صنعت نفت، حکومت ملی شادروان دکتــر محمد مصدق، وقایع 30 تیر و 28 مــرداد و دیگر رخدادهای آن زمان، بدون انکار، نقش برجستهای در سرنوشت ایران و ایرانیان بر جای گذارده اســت. از پیامدهای مهــم این رخدادهای تاریخی... انتشــار کتابها، مقالات، اطلاعات و اســناد و مدارکی اســت که با کوشــش خســتگیناپذیر و قابل تقدیس صاحبنظــران و آگاهان سیاسی به منظور آگاهی جامعه و بهویژه نسل جوان ضبط شده و در تاریخ در دسترس همگان قرار گرفته است. سالهای 32 - 1320 یک دوره مشخص و بسیار مهم در تاریخ معاصر ایران است، هرچند بههمریختگی و تا حدودی هرجومرج در همه شــئون سیاســی و اجتماعی آن دوران نیز به چشم میخورد. در مقوله چگونگی و آثار تحولات تاریخ معاصر در رابطه با ماجراهای دولت ملی باید گفت: نابســامانیهای اقتصادی و بهویژه اشــغال کشــور به وســیله ارتشهای بیگانه و پیامدهای ناگوار آن همه امور کشور را تحتتأثیر خود قرار داده بود، ولی در بســتر این حرکات نامنظم و آشفتگیها یــک جریان ناب اجتماعی و تاریخی بهتدریج در مســیر اصلی خود پدیدار شــد و برای نخســتینبار در تاریخ ایران یک الگوی عملی و واقعی از روش دموکراســی را در قالب دولت ماندگار دکتر مصدق ارائه داد. باید اذعــان کرد که پیدایش این جریانات اصیل اجتماعی و تاریخی پس از گذار از اســتبداد رضاشاهی، درواقع تجدید حیات مشروطیت ایران به شمار میرود. هرجومرج و بههمریختگی امور کشــور بعد از شــهریور 1320 و اختلالات اجتماعی در آن ســالها، علاوه بر عوامل دیگر، بیشــک یک واکنــش طبیعی دوران اختناق 20ســاله و از پیامدهای حکومت پیش از آن به شمار میرود. دکتر مصدق در جریان یک مبارزه فشرده برای ملیکردن صنعت نفت با همراهی و همگامی توده مردم به حکومت رسید، درحالیکه هدف اصلی او در قبول پســت نخســتوزیری، پیگیری هدف ملیکردن صنعت نفت و قطع نفوذ بیگانگان بود. با این همه همانند آنچه قبلا گفته و عمل کرده بود، میخواست با اختیارات نخستوزیری به آرمان نهضت مشروطیت ایران، یعنی دموکراسی و حکومت مردم بر مردم نیز تحقق بخشد. این همان آرمان بزرگ و ستودنیای بود که اندیشهها و باورهای او را شــکل مــیداد و بر تمامــی کردارهای سیاســی او حاکم بود. کســانی که در تجزیــه و تحلیل تاریخ معاصر ایــران یا در مبارزات نهضت مقاومت ملی پیش یا پس از سال 1332 جنبههای گوناگون شــخصیت دکتر محمد مصدق را مورد نظر قرار میدهند، نهضت ملی ایران را در راستای اعتقاد دکتر مصدق به دموکراسی و حقوق ملت، که در انقلاب مشــروطیت تدوین شــده، تحلیل میکنند و این واقعیتی اســت که نمیتواند از مجموعه شخصیت دکتر مصدق و مکتب او تفکیک شــود. درواقع نهضــت ملی از نظر تاریخی دنباله نهضت مشــروطیت ایران محسوب میشــود. در تیرماه 1331 پس از گشــایش دوره هفدهم مجلس، شــادروان دکتر مصــدق با اتکا به پیروزیهــای داخلی و خارجی )در صحنــه ملی و بینالمللی( ضروری دید پســت وزارت جنگ را نخســتوزیر بــر عهده گیرد و چون با مخالفت شــاه روبهرو شــد از ادامه خدمت انصراف داد که با بزرگتریــن اعتراض و مقاومت در تاریخ مبــارزات آزادیخواهی ملت ایران روبهرو شــد. بعدازظهر روز 30ام تیر آثار تردید و نگرانی در ســران ارتــش پدید آمد و بــرای جلوگیری از ادامــه رویارویی و ازهمپاشــیدگی ارتش، شــاه تصمیــم منطقــی او را پذیرفت و این ســرآغازی بر چالشهای سیاســی پــس از آن بــود. ناگفته نماند نخســتوزیر در اردیبهشتماه 1330 که نخستین هیئت دولت خود را تشــکیل داد، در مورد انتخاب وزرا شرایط سیاسی و اجتماعی روز را در نظر گرفت و به انتخاب وزیر جنگ از طرف شــاه تن داد. هدف مصدق در آن زمان منحصرا اجرای قانون ملیشــدن صنعت نفت بود و از دســتزدن به هر اقدامی که به این دســتاورد مهم آسیبی برساند خودداری میکرد. وی بــا اتکا به افــکار عمومی و بیآنکه هیچ قدرت ســازمانی در پشتســر او باشــد با بهرهبرداری از شــرایط سیاسی بینالمللی کــه بر اثر تضــاد ابرقدرتهــا و کشــورهای بزرگ به وجــود آمده بــود، در برابر حیرت و شــگفتی ناظــران و آگاهان سیاســی مقام نخســتوزیری را پذیرفــت و بــه مقابله بــا یکــی از قدرتمندترین کشــورهای صنعتی جهــان رفت. او بــه وضع نیروهــای حاکم و موقعیت شــکننده خود آگاهی داشــت و مراقب بود که در تشکیل هیئت دولت جبهه جدیدی در برابر او گشــوده نشود و در اقدامات اولیه خود کاملا موفق بود، تا زمان مناســب کــه موضوع 30 تیر و انتخاب قوامالسلطنه و مســئله ادغام مسئولیت نیروهای مسلح با نخستوزیر را مطرح کرد. میتوان گفت همین حرکت به شاه تلقین کرد دکتر مصدق با ریاســت بر ارتش در اندیشــه تغییر رژیم است و زمینه برنامهریزی برای ســقوط دولت او فراهم شــد. خطمشــی کلی و اقدامات اساســی دکتر مصدق و ســایر رهبران نهضت ملی، ازجمله روش آنها در برخورد با سیاســتهای خارجی، اداره کشور و تدابیــر آنهــا در مواجهه بــا رویدادها، براســاس تجزیه و تحلیل تاریخــی و ارزیابــی منطقی شــرایط روز و نیز تمامــی امکاناتی که در جهات مختلف در اختیار دولت ملی قرار داشــت، اســتوار بود. یادآوری این نکته مناسب است. ادامه در صفحه 11

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.