رمان در جهان عرب

Shargh - - ادبيات -

نســيم آصف: بهتازگی کتابی با عنوان «رمان عربی» نوشته حمدی سکوت با ترجمه عظیم طهماســبی توسط نشر نیلوفر به چاپ رسیده که درواقع درآمدی تحلیلی- انتقادی بر رمانهای جهان عرب است. حمدی سکوت در این اثر ســیر رمان عربی از آغاز شکلگیریاش تا امروز را بررسی کرده و از ایــن نظر این کتاب میتواند بهعنــوان منبعی قابلتوجه برای ادبیات داســتانی جهان عرب مورد توجه قرار گیرد. کتاب به دلیل تقدم مصر در رماننویسی جهان عرب با نویســندگان مصری شروع شده و در ادامه به رمانهای دیگر کشــورهای عربی پرداخته است. نجیب محفوظ چهرهای کلاسیک در ادبیات مصر و بهطورکلی ادبیات جهان عرب است و ازاینرو بخشــی از کتاب به نجیــب محفوظ اختصــاص دارد. نجیب محفوظ را میتوان از جمله نویســندگانی دانســت که با رمانهای واقعگرایانهاش فصلی جدید در داستاننویسی جهان عرب گشود. حمدی سکوت درباره جهان داســتانی نجیب محفوظ نوشــته: «در آثار محفــوظ دیگر عیوبی چون حشــو، ساختار ازهمگســیخته و نامنســجم، وصف بیش از اندازه، افکار بیپرده، از این شاخه به آن شاخه پریدن، مبالغه در تصویر حالات و رخدادها و افراط در شــخصیتپردازی به چشم نمیخورد و هر عنصری بــه صورت طبیعی و خودجوش و درســت در جای خــود قرار میگیرد. تســلط محفوظ به عربی فصیح به او این امکان را داده اســت تا با روانی و به نرمی و ظرافت میان زبان والای شــعر و زبــان عامیانه کوچهوبرزن در نوســان باشد. همچنین در این آثار نفوذ عمیق و پیوسته و گسترده وی در کنه نفس انسان فاش و ســاختن انگیزههای رفتاری و بیان دقیقترین احساسات و عواطف و واکنشهای درونی شخصیتها همراه با هر عمل و حادثهای دیده میشود.» حمدی سکوت با اشاره به رمانهای مختلف نجیب محفوظ و ســبکهای گوناگونــی که او در آثارش بــه کار گرفته، میگوید که رمانهای نجیب محفوظ تجربه سه سده رماننویسی جهان را در طول ســه دهه به طور فشرده در خود جمع کرده است: «رمانهای وی که نماینده رویکردها و مکاتب جهانی رماننویســی اســت به لحاظ ســطح هنری هرگز از شــاهکارهای پیروان آن مکاتب در ادبیات مناطق دیگر فروتر نیست.» سکوت در کتابش به بررسی تمام آثار نجیب محفوظ نپرداخته اما دو رمان او را به عنوان نمونههایی برجسته از رماننویسیاش مــورد توجــه قــرار داده اســت. دو رمانی که بــه اعتقاد نویســنده «دو مرحله مهم در پیشــرفت و تحول رماننویسی» نجیب محفوظ بهشمار میروند. سکوت نخســت به «سهگانه» نجیب محفوظ پرداخته و سپس «وراجی بالای نیل» را مورد بررســی قرار داده است. برخی از آثار نجیب محفوظ امروز جزو کلاســیکهای ادبیات عرب بهشمار میروند و در این میان جایگاه «ســهگانه» او متفاوت اســت و میتوان آن را اثری جهانی دانست. ســکوت این رمان را برجســتهترین رمان محفوظ و حتی برترین رمان در ادبیات عربی دانسته است.

ســکوت بعد از پرداختن به رمانهای مصری، به ســراغ رماننویسان لبنان، ســوریه، فلســطین، عراق، شبهجزیره عربستان، ســودان، مراکش، الجزایر، تونس و لیبی رفته اســت. او در بخش مربوط به سودان، بهطور ویــژه به طیب صالــح پرداخته اســت: «علیرغم آنکه نــگارش رمان در سودان به شکل پیوســته از اوایل دهه شصت میلادی آغاز شد و با آنکه افرادی چــون ابراهیم حردلو، ابوبکر خالد، مکی محمدعلی و شــماری دیگــر نــام و آوازهای داشــتند، ولی به محض اشــاره به رمان ســودانی بلافاصله نام طیب صالح به ذهن میآید.» ســکوت به دو رمان نخســت طیب صالح یعنی «فصل مهاجرت به شــمال » و «عروســی زین »، که هر دو هم به فارســی ترجمه شــدهاند، پرداخته است. سکوت اوج پیشرفت طیــب صالح در رماننویســی را مربوط به «فصل مهاجرت به شــمال» دانســته است. رمانی که زبانی فشرده، قوی، گیرا و شاعرانه دارد و دارای ساختاری درهمتنیده، یکدست و پیچیده است: «زمان و جریان سیال ذهن در رمان بسیار ماهرانه به کار گرفته شده و مضامین آن ژرف و پربار است. خشونت و رابطه جنسی با جسارت و گستاخی بیسابقهای در رمان عربی ارائه میشود و پرسشهای مهمی درباره وضعیت انسان در این جهان و معنای زندگی در لابهلای اثر میآید».

رمان عربی

درآمدی تحلیلی- انتقادی حمدی سکوت ترجمه عظیم طهماسبی نشر نیلوفر

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.