روایت یك آماتور ماجراجو

Shargh - - ادبيات - الف. ح. توكلیان

داســتان «مرد شــوخ» روایتی خیالــی- واقعی از جوانــی ماجراجو است که در اواخر دهه ســی خورشیدی به ایران و به شهر شیراز میآید تا در دانشــگاه معروف و پررونق شــهر در آن ســالها، به تدریس زبان انگلیســی بپردازد. برخلاف ادعای راوی داستان یا همان آرچی بلیکر به آماتوربودنش در حرفه تدریس که فرصت طنزپردازیهای بیشــماری را در سراســر داستان بهوجود آورده اســت، بهنظر نمیرسد او با داشتن مدرک کالج، توانسته باشد در شهرهای مختلف اروپائی به تدریس بپردازد حتی آنطورکه خود میگوید بهدلیل «هجوم توجیهناپذیر اروپائیها برای یادگیری زبان انگلیســی». داســتان در دو بخش شرححال راوی را بازگو میکند. بخش نخســت به دوران زندگی فلاکتبار و محنتزده قهرمان داســتان در لندن میپردازد، شهری که او چنان مجذوبش شده است که بههیچروی حاضر به ترککردنش نیست. در اینجا شخصیتهای کلیدی داستان عبارتند از بانوی ســالخورده ترشرویی که صاحبخانه اوست، رئیس موسســه زبانی که با سوءاســتفاده از بیپولیش، عملاً آرچی را به بردگی گرفته اســت و گروهی از دانشجوهای سومالیائی که به سفارش اداره امور مســتعمرات بریتانیا به یادگیری زبان انگلیسی مشغولند تا در دوران اســتعمارزدائی بتوانند مســتقل شــوند و بهقول رئیس مؤسسه: «وقتی زمانش فرارســید به ما بگویند بزنیم به چاک، این را به انگلیســی ســلیس و روان بگویند.» جذایبت داســتان در برخورد فرهنگها است. نهفقط میان شــاگردان ســومالیائی با اســتاد زبان خود که نگاهی کاملاً از پایین به بالا به او دارند، بلکه همچنین بین انگلیســیها و شــخصیت آمریکائی داستان که راوی باشــد. توجه به این نکته بدونشک میتواند نگاه خواننده ایرانی را نســبت به افق دید یا سویِ نگاه غربیها نسبت به خودشان تغییر دهد تا بتواند با قدرت تفکیککنندگی بیشتری به جوامع غربی بهعنوان کلی واحد نگاه کند. پاسخ به این پرسش بزرگ که آیا واقعاً آنطورکه ما عــادت کردهایم ببینیم، همه غربیها بهمثابه کلی واحد در یک جبههاند نیازمند تجمیع نظرات خبرگان دانش علوم اجتماعی است.

آرچــی بهخاطر درگیــری در ماجرایــی عجیب که بهنظر میرســد بخشــی خیالی از داســتان باشــد، مجبور به ترک انگلســتان میشود. شــرایط پیشآمده چنان وخیم اســت که او برای فرار از گزینه بازگشت به آمریــکا و گیرافتادن در «امپراتوری عظیم مطبوعاتی» پدرش، بهناچار و ندیدهونشــناخته تدریس در «کشــوری کوچک در حاشیه خلیجفارس بهنام Kojast» را برمیگزینــد، ناکجاآبادی که او ترجیح میدهد با نامی پرسشانگیز خواننده را به جستوجویش دعوت کند.

بخــش دوم و اصلــی داســتان در شــیراز در ســالهای پایانی دهه ســی اتفاق میافتد و همچنــان تفاوتهای فرهنگی دســتمایه خلق موقعیتهایی استثنائیاند که در زندگی روزمره افراد کمتر پیش میآید. در اینجــا برخورد فرهنگ انســان غربی با فرهنگی کهن که قرار اســت جزیی از گنجینهی فرهنگی دنیا بهشمار بیاید، بسیار چالشانگیز میشود. شــخصیتهای کلیدی این بخش عبارتند از: دکتر مروستی، وزیر آموزش دولت خیالی کجاســت )احتمالاً نام مســتعاری بــرای دکتر لطفعلی صورتگــر، رئیس وقت دانشــگاه شــیراز(، پروین فرزند دکتر مروســتی،

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.