جدایی بنفش از عمیق

Shargh - - موسيقي - علی مسعودینیا

40 سال پیش در چنین روزی یکی از مهمترین پدیدههای راک دنیا به پایان راه خود رسید. البته این پایان، همیشگی نبود، اما در آن روزگار و آن هم در اوج، شــوک بزرگی به هواداران گروهی وارد کرد که چندینســال با ترانههای درخشــان و خــاق آنها زندگی کرده بودند. ســخن از گروه «دیپ پرپل» است و فروپاشــی ناگهانی آنها. این رخداد درست در پایان یک تور موفق کنســرت گرداگرد بریتانیا رخ داد. دیویــد کاوردیل از گروه جدا شــد و به «وایتاسنیک» پیوســت و یان پیس خودش در کنار تونی اشــتون عَلَم استقال برافراشت و گروه دیگری تشــکیل داد. آن ترکیب کاسیک و افسانهای با حضور گیلن، گاور، لرد و پیس البته در سال 1984 دوبــاره به میدان آمد، اما انگار بعضی کارها را باید در زمانش انجام داد. جوانهای کلهشــق هارفوردشایر در ســال 1968 همدیگر را پیدا کرده و گروه افســانهای خود را ســاخته بودند. از ابتدا هم زیاد خوش نداشــتند که کارشــان را در میان ســبکهای موجود طبقهبندی کنند. حتی همین امروز هم که آثارشــان را میشنویم، خیلی راحت میتوانیم به آنها حق بدهیــم. بنفشهای عمیق، قدری راک بودند و قدری بلوز؛ قدری ســول و قدری متال، قدری گلمراک و قــدری هاردراک، اما در نهایت هیچکدام اینها نبودند. آنها به معنای واقعی درخشــیدند. دلیلش را شــاید امروزه باید در یک نکته دانســت: شــهامت. آنها در آهنگسازی و اجرا شهامت غریبی داشتند، شهامتی که گاهی به بیکلگی نزدیک میشد: شهامت در ریتمهای ترکیبی غریب، دیستورشن و ریف نامتعارف، مدتزمان طولانی قطعه، اســتفاده از ســازهای کمکی، ارگ راک دیوانــهوار، آرانژمانهای مثالزدنی و سبک نوینی از ترانهسرایی که گاه شنونده را در درک معنایش حیران میگذاشت.

همان تکترانه «دود بر آب» که حتــی موزیکبازهای غیرحرفهای و کســانی که از راک نفرت دارند نیز برایش جایی در سلکشنهای خود در نظر میگیرند، گواهی اســت بر استعداد و نبوغ اعضای گروه. آن صدای عجیب و جیغآســای یان گیلن در «ستاره شــاهراه» واقعا برای خودش اتفاقی است در تاریخ موسیقی. البته «دود بر آب» چنان موفقیتی را برای گروه به ارمغان آورد که برای خودشــان هم دستنیافتنی شد. آنها هرگز نتوانستند قطعهای بســازند که از منظر محبوبیت و موفقیت به گرد این ترانه برســد و بهنوعی خودشان از خودشان شکســت خوردند. در سال 1973؛ یعنی ســه سال پیش از اینکه موفقیت بیش از حد باعث ترکیدن گروه شــود، این ترانه 500 هزار نســخه فروخت، آن هــم فقط در ایالات متحده. هنوز هم اگر به فهرست 500 ترانه برتر تاریخ نگاه کنید، «دود روی آب» را در رتبــه 426 خواهید یافت و این یعنی چه؟ یعنی بعضی کارها اصا تاریخ انقضا ندارند. «دود روی آب» با الهام از آتشسوزی یک کاب در ســوئیس شکل گرفت. آتشسوزی زمانی رخ داد که گروه اسطورهای «فرانک زاپا و مادران اختراع» داشــتند در آنجا برنامه اجرا میکردند. در آن زمان اعضای دیپپرپل توی هتلشــان بودند و از پنجره صحنه حریق را مینگریستند.

مشــکل اصلی دیپپرپل در طول زمان این بوده که گروهشــان در و دروازه درســت و چفتوبستداری نداشــته و خصوصا بعد از نخستین فروپاشی، آنقدر تغییراتش وسیع بوده که دیگر نتوانسته به آن موسیقی اورجینال اولیهاش نزدیک شــود. از ســال 1968 تا به امروز 14 نفر در این گروه حضور داشــتهاند. 14 نفر تعداد زیادی نیست، ولی وقتی بدانیم که گروه مبنایی پنجنفره داشته و در هر دوره تنها پنج نفر از این اعضا کنار هم قرار میگرفتند، جریان قدری فرق میکند. به همین دلیل است که آنها از پروگرسیو راک به سمت هاردراک رفتند و از گلمراک به هویمتال رسیدند. حالا تنها یان پیس از کل موسســان گروه هنوز در دیپپرپل حضور دارد و همچنان برایشان درام مینوازد. ریچی بلکمور چندسال پیش گیتار الکتریک را زمین گذاشــت و گیتار اســپانیش به دســت گرفت و با همسرش یک آلبوم بسیار رمانتیک و مایم منتشر کرد که البته خوب فروخت، اما برای هواداران اصیل او بسیار ناامیدکننده و محافظهکارانه جلوه کرد.

آنهــا در اوج دوران عصیانگری خود کارهــای عجیبوغریب کردند؛ مثــا در کتاب رکوردهای گینس هم نامــی از این گروه خواهید یافت که توانسته رکورد بلندترین صدا را با کیفیت 117 دسیبل در تاریخ موسیقی به ثبت برساند. وقتی بدانید آنها با ثبت این رکورد از جیغجیغوهایی چون ایسی/ دیســی و رولینگ استون جلو زدهاند، معنایش برایتان آشکارتر میشود. بنفشهای خاطرهانگیز بخشی صدای جیغآسای وحشت انسان از روند تغییر دنیا بودند. نوعی اکسپرسیونیســم صوتی که شما را به یاد تابلو «جیغ» مونه میاندازد. از من اگر بپرسید، میگویم که احیای دوباره گروه در میانه دهه 80 کار چندان معنادار و سودمندی نبود و افسانه گروه را تخریب کرد و تبدیلشان کرد به یک پدیده معمولی.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.