گام اول برای پیروزی بر تروریسم جهادی

Shargh - - جهان - اردشیر زارعیقنواتی

فرمانروایی گــروه داعش بر «موصل»، دومین شــهر بزرگ عراق، بالاخره بعد از شش ماه جنگ شدید، ویرانیهای گسترده و کشتهشدن هزاران نظامی و غیرنظامی، پایان یافت و روز دوشنبه 10 جولای، «حیدر العبادی»، نخستوزیر این کشور، رسما آزادسازی موصل را اعلان کرد. به گفته بسیاری از ناظران و کارشناسان سیاسی – نظامی، نبرد موصل بزرگترین جنگ شــهری بعد از پایان جنگ جهانی دوم بوده اســت و این موضوع، نشــان میدهد برای این پیروزی بهای سنگینی پرداخت شده که بعدها تبعات انسانی آن احتمالا محل مناقشه خواهد بود. در پیام حیدر العبادی خطاب به مردم عراق و همچنین «دونالد ترامپ» خطاب به نخســتوزیر عراق، تحتتأثیر هیجــان پیروزی، به مواردی اشاره شــده که جدا از پیروزی میدانی در یک منازعه داخلی، در ذات خود حامــل تناقــض در درک ماهیت جنگهای داخلــی و واقعیت ظهور و بروز تروریسم بنیادگرای اسلامی و ازجمله گروه داعش است. تجربه تاریخــی دو دهه اخیر در وقایع بعد از یازدهم ســپتامبر 2001 تا به امروز در افغانســتان، عراق، سوریه، لیبی، یمن و بسیاری مناطق بحرانی دیگر در منطقه، نشــان میدهد تســخیر قلمروی جغرافیایی و پیــروزی میدانی در منازعات داخلــی و جنگهای فرقهای، لزوما به مفهــوم پیروزی نهایی نخواهــد بود و محیط بحران مســتعد زایش دوباره شــکلهای متفاوتی از تقابل است. این واقعیت بهویژه وقتی با جنگ ایدئولوژی و فرقهگرایی در بین قومیتها و مذاهب در یک کشور کثیرالمله پیوند میخورد، همیشه میتواند «آتش زیر خاکستر» بحران در اشکال جدید باشد.

موصــل آزاد شــد و اکنــون با شکســت نظامی داعــش، آخرین مقاومتهای پراکنده شــبهنظامیان تروریست در این شهر نیز در حال ســرکوب و حذف قرار گرفته اســت؛ اما این تنها صورتمسئله جنگی بحران عــراق امروز اســت و بســتر منازعه همچنان بــه بقای خود ادامه خواهد داد. تروریســم بنیادگرای اســلامی، در شرایط کنونی از میان گســل و شــکافهای موجود در محیط بحران هنوز از پتانســیل بالقوه و بالفعل زیادی برخوردار اســت که با ازدســتدادن قلمرو، از معادلات حذف نخواهد شــد. اصولا پدیده تروریسم جهادی در پیوند با ایدئولوژی و ناسیونالیســم، با کمک دستهای پیدا و پنهان حامیان منطقهای و بینالمللی خود، از سطح یک موقعیت نظامی به سطوح بالاتر یک جنبش اجتماعی ارتجاعی و ویرانگر ارتقا یافته اســت که از ازدســتدادن قلمروی جغرافیایی بســیار فراتر است. تجربه ظهور و بروز گروه تروریستی «القاعده»، دقیقا درباره داعش هم صدق میکند و حتــی اگر این گروه تمام قلمروی حاکمیتی خود در عراق و ســوریه را نیز از دســت بدهد، باز هم در اشــکال متفاوت حضور پررنگ خود را حتــی در بازآفرینی گروههای مشــابه، حفظ خواهد کــرد. بنابراین پیامهای حیــدر العبادی و دونالد ترامپ دربــاره پیروزی بر داعش و شکست قطعی تروریسم داعش، چندان منطبق بر واقعیات تاریخی و میدانی نخواهد بود. ترامپ دقیقا مشابه «جورج دبلیو بوش» در سال 2003 که حــدود یک ماه بعد از حمله به عراق بر عرشــه ناو جنگی آمریکایی پیروزی قطعی بر دشمن را اعلان کرد، در پیام خود میگوید: «پیروزی در موصل که روزگاری مرکز خلافت خودخوانده داعش بود، نشــان میدهد دیگر چند روزی بیشــتر به ادامه حضور گروه داعش در عراق و ســوریه باقی نمانده اســت». این در حالی است که محیط بحران در عراق و سوریه هنوز مستعد منازعه در اشکال مختلف است و در خوشبینانهترین حالت، میتواند داعش را از متصرفات سرزمینی و قلمــروی حاکمیتی خود عقب براند؛ درحالیکه تروریســم جهادی و داعش، فعــلا در تاروپود این جوامع به بقــای خود ادامه میدهد. اصولا بدون اصلاحات لازم و مبادرت به حکومتداری مطلوب که همه جمعیتهای قومی – مذهبی، حاکمیت و ســاختار سیاســی موجود را برآمد منافع خود به حســاب آورند، هرگونه پیروزی میدانی ذاتا به مفهوم پیروزی نهایی نخواهد بود. تنها احســاس عدالت و مشارکت فعــال در چرخه سیاســی – اجتماعی چنین جوامعــی از طرف تمام قومیتهــا و پیروان مذاهب و همکاری منطقه – بینالمللی میتواند بستر حذف تروریسم جهادی را مهیا کند که متأسفانه مناطق بحرانی یادشده، هنوز تا آن مرحله راه دشواری در پیش خواهند داشت.

دولت عراق بعد از فروکشکردن هیجان پیروزی نظامی و آزادسازی موصل، تازه با مشــکلات اساسیتری روبهرو میشــود که هرچند در وهله اول ماهیت سیاســی و تکنیکی دارد؛ امــا چگونگی برخورد با این مشکلات، تصویر آینده را مشــخص میکند. تا به امروز، مشکلات بزرگ زیــر تأثیر نبرد برای آزادســازی موصل تقریبا به حاشــیه رانده شــده بود؛ اما از فردا، دولت بغداد برای رسیدگی به امور جنگزدگان موصل، بازســازی شهر، پاسخ به مطالبات شــهروندان، ترسیم نقشه راه موازنه قدرت بین اکثریت شــیعه و اقلیتهای ســنی و کردها در بغداد، چالش همهپرســی استقلال اقلیم کردســتان، تنظیم روابط با همسایگان درگیر منازعات حول هژمونی منطقه، یکپارچهکردن قوای نظامــی – شــبهنظامی تحــت حاکمیــت و فرمان دولــت مرکزی و بهطورکلــی نحوه تقســیم کیک قدرت و تنظیمات جدید در ســاختار سیاسی، تحت فشار فرسایندهای قرار خواهد گرفت. در چنین شرایطی که دولت مرکزی با این همه مشکلات و شکاف و تناقض در موقعیت ملی روبهرو اســت، تشــدید رقابت بین کشــورهاي منطقه که نقش مســتقیمی در تحولات عراق بــازی میکنند نیز دولت بغــداد را زیر فشــار قرار خواهــد داد. برونرفت از بحران و راهحــل برای خروج از بنبســتهای کنونی در عراق، به یک عزم ملــی و همکاری صادقانه منطقهای نیاز دارد که متأســفانه امروز چشــمانداز آن در افق نمایان نیســت. بدون وجود این عــزم ملی و همکاری منطقــهای، منازعات موجــود پایان نمییابد و بهتبع بســتر منازعه و رشــد افراطگرایی در اشکال متفاوت، بقا و دوام خود را حفظ میکند.

گروه داعش با ازدســتدادن موصل ضربه بسیار سختی خورده اســت و بدون تردید بهشدت تضعیف شده است و هماکنون به یک «مار زخمی» بیشــتر شبیه اســت. آنان هنوز امکانات زیادی جدا از متصرفات خــود در «تلعفر» و مناطق بیابانی اســتان الانبار، برای برهمزدن ثبات عراق و همچنین سوریه با توجه به پایگاه اجتماعی خود در این جوامع، در اختیار دارند. از آنجا که بســیاری از نیروهای داعش کینهورزان به وضع موجود در بافت جمعیتی عراق هستند، حتــی تصور ذهنی پایــان کار نیز گمراهکننده اســت. از طرف دیگر، نحوه برخــورد دولت مرکزی با اســرا و بقایای داعــش نیز یکی از معضــلات بزرگ در آینده این کشــور اســت و چنانچه این لایههای فریبخورده اجتماعی جذب فرایند ملی نشــوند، دوباره و در شکل متفاوتی میتوان طغیان و شــورش آنــان را پیشبینی کرد. تجربه نشــان داده است سیســتم کنونی فاقد کارایی برای جذب مخالفان و اتحاد ملی اســت و چنانچه تغییراتی اساســی بر این مکانیســم حاکمیتی اعمال نشــود، هرگونه خوشبینی بــرای پیروزی نهایی، محکوم به شکست است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.