ن دسگاهيتبه ه ک بر رچاهرهساييتهرکئریسي رئیسدفت سجريمنشهستنودري

Shargh - - سياست - فرزانه آئيني

رئیــس دفتــر رئیسجمهوري به دو دلیل ســمتي تعیینکننــده اســت، اولین اینکــه او هماهنگکننده و زماندهنده براي برنامههاي رئیسجمهوري است.

دلیل دوم هم اینکه اوســت کــه انتخاب ميکند یا اولویت ميدهد کــه کدام گزارشها زودتر به دســت رئیس دولت برســد یا رئیس دولــت در کدام مجالس حضور یابد. به همین دلیل اســت که صندلي رؤســاي دفاتر رؤســايجمهوري، همیشــه جایگاهــي مهم و بحثانگیز بوده است.

ناگفتــه نماند که تا پیش از تغییر قانون اساســي و حذف سمت نخستوزیري در سال 68، ریاست کابینه برعهده نخســتوزیر بود و رئیسجمهــوري، عملا از نقش و اختیارات اجرائي شایان توجهي برخوردار نبود. به تبع آن ســمت رئیسدفتــري رئیسجمهوري نیز تا پیــش از آن، اهمیتي را که پس از ســال 68 و تفویض اختیارات نخستوزیر به رئیسجمهوري یافت، نداشت.

اهمیت کرســي ریاست دفتر رئیسجمهوري سبب شــده اســت، همواره و در قریب به اتفــاق دولتهاي گذشــته، چهرههایي نزدیک بــه رئیسجمهوري وقت به این کرســي دســت یابند و جالبتر اینکه در برخي موارد رؤسايجمهوري در دولتهاي دومشان افرادي را به ریاست دفتري گماردهاند که نسب خویشاندي نیز مزید بر همگرایي سیاسيشــان شده است، چنان که در دولت دوم هاشــمي ابتدا حسین مرعشي که عموزاده عفت مرعشــي- همســر آیتالله هاشــمي – اســت، عهدهدار این ســمت شد و دو ســال بعد که به عنوان نماینده راهي مجلس شــوراي اســلامي شد، محسن هاشمي پسر ارشد آیتالله به جاي مرعشي نشست. در دولت دوم ســیدمحمد خاتمي هم علي خاتمي برادر رئیسجمهوري به جاي محمدعلي ابطحي سکاندار امور دفتر رئیسجمهور شــد. در دولــت دوم محمود احمدينژاد هم اســفندیار رحیممشــایي نزدیکترین یارش که پدر عروس احمدينژاد هم هست، بر کرسي ریاست دفتر رئیسجمهور تکیه زد و سه سال گرداننده امور مربوط به رئیس دولت دهم شد.

حالا که نوبت به دولت دوم حســن روحاني رسیده بعید نیســت محمــد نهاوندیان – رئیــس فعلي دفتر رئیسجمهــوري- از ایــن مقام کوچ کنــد و جایش را به چهرهاي نزدیکتر به رئیسجمهــوري بدهد. البته تا اینجاي کار در گمانهزنيهاي رســانهاي نام هیچیك از اعضاي خانواده حســن روحاني براي تصدي سمت ریاست دفتري رئیسجمهوري مطرح نشده است.

در این گــزارش نگاهي انداختهایــم به چهرههایي کــه از ابتداي انقــلاب تاکنون بر کرســي رئیسدفتري رئیسجمهوري تکیه زدهاند.

رياستجمهوري ابوالحسن بنيصدر

دولــت اول )بهمن 58 تا خــرداد 60(؛ رضا تقوي: ابوالحســن بنيصدر که به ریاســتجمهوري رســید، یار و دوســت نزدیکش رضا تقوي را به ریاســت دفتر ریاستجمهوري منصوب کرد و به این ترتیب تقوي که آن روزها 47ساله بود اولین رئیس دفتر رئیسجمهوري تاریــخ ایران شــد. او در کمتر از دوســالي که بنيصدر رئیسجمهــور بــود، در این ســمت ماند امــا بار رأي مجلــس به عدم کفایت بنيصدر و عــزل او در خرداد 60، دوران مسئولیتهاي سیاسي و اجتماعي تقوي هم به پایان رسید. پس از عزل بنيصدر روزنامه جمهوري اسلامي در گزارشي با عنوان «رئیس دفتر رئیسجمهور کیســت؟» به بررسي کارنامه سیاســي- اجرائی تقوي پرداخت و به نقل از امام تیتر زد: «به آقا گفتم بعضي از افرادي که دور تو جمع شدهاند گرگهایي هستند که تو را به باد فنا ميدهند، گوش نکرد.»

رضا تقوي متولــد 1311 و زاده همدان بود. دکتراي حقوقــش را از دانشــگاه تهران گرفت و ســال 33 به وزارت فرهنــگ رفت و در ســال 42 هم با عنوان رایزن درجــه یــک وارد وزارت خارجه وقت شــده بود. او به پاس خدماتش در دولتهاي قبل انقلاب نشان درجه 4 همایون را به دست آورده بود.

رياستجمهوري محمدعلي رجايي

)مــرداد تا شــهریور60(؛ محمــدي: رجایي که به ریاســتجمهوري رســید، یار و دوســت ایام زندانش محمــدي را به ریاســت دفتــرش منصوب کــرد. او از نزدیکان و علاقهمندان شــهید رجایــي بود که به گفته محمد غرضي، دلســوزانه و بدون فــوت وقت به امور مربــوط به دفتر ریاســتجمهوري رســیدگي ميکرد، آنطــور که غرضي ميگویــد، محمدي قریــب به 20 ســال پیش فوت کرده اســت. از زندگي او پس از پایان دوران ریاست دفتري رئیسجمهوري اطلاعات چنداني در دست نیســت. اما در کنار توضیحات غرضي، احمد توکلي معتقد اســت در زمان ریاستجمهوري شهید رجایــي، بهــزاد نبــوي به عنــوان وزیر مشــاور و امور اجرائــي در عمــل نقــش رئیس دفتــر رئیسجمهور وقت را برعهده داشــته اســت و اموري که مربوط به دفتر ریاستجمهوري ميشــد، از کانال بهزاد نبوي به ســرانجام ميرســید. هرچه بود، عمر رئیسدفتري در تابستان پرالتهاب 60 بسیار کوتاه بود و با شهادت رجایي و باهنر به پایان رسید.

رياستجمهوريآيتاللهسيدعليخامنهاي

دولت ســوم و چهارم )شــهریور 60 تا مرداد 68؛) سیدمحمد میرمحمدي: با ریاســتجمهوري آیتالله خامنــهاي محمــد میرمحمــدي رئیــس دفتــر ویژه ریاستجمهوري شد و این کرسي را از محمدي تحویل گرفــت. او فرزند آیتالله ســیدابوالفضل میرمحمدي معــروف بــه میرمحمديزرنــدي نماینده تهــران در مجلــس خبرگان رهبري اســت. آیتالله سیدموســي شــبیريزنجاني - از مراجــع تقلیــد- دایي اوســت. میرمحمدي تــا پایان دوره ریاســتجمهوري آیتالله خامنهاي این سمت را برعهده داشت.

رياستجمهوري اکبر هاشميرفسنجاني

دولــت پنجــم )مــرداد 68 تــا مــرداد 72؛) ســیدمحمد میرمحمدي: میرمحمدي با رويکارآمدن هاشميرفســنجاني کرســياش را از دســت نداد و تا پایــان عمر دولت پنجم رئیسدفتر باقــي ماند، بعد از آن بــه بیت مقام معظم رهبــري رفت. او طي حکمي از ســوي حجتالاسلاموالمسلمین محمديگلپایگاني رئیسدفتــر مقام معظــم رهبري، به ســمت معاون نظارت و حسابرسي دفتر مقام معظم رهبري منصوب شــده اســت. میرمحمدي به دلیل حضور 12سالهاش در مقام رئیسدفتر رئیسجمهوري رکورددار بیشترین ســابقه ریاســت دفتر رؤسايجمهوري اســت. پس از میرمحمدي حسین مرعشي صاحب کرسي ریاست دفتر رئیسجمهور شد.

دولــت ششــم )مرداد 72 تــا مرداد 74(؛ حســین مرعشي: او در دولت چهارم و دوران ریاستجمهوري هاشميرفسنجاني در دولت پنجم استاندار کرمان بود، در دولت ششم اما به رئیسدفتري هاشميرفسنجاني رســید. او دو سال این سمت را برعهده داشت اما نیمه عمر دولت ششــم به دلیــل راهیابي به مجلس پنجم جایش را به محسن هاشمي داد. مرعشي در دورههاي پنجم و ششــم مجلس شوراي اسلامي حضور داشت. او پــس از پایان دوران نمایندگياش )در ســال پایاني83 تا 84( عمر دولت اصلاحات به ریاســت ســازمان میراث فرهنگي و گردشــگري رسید و در انتخابات سال 84 به عنوان نماینده هاشمي به مناظره با مهدي کلهر، نماینده محمــود احمدينژاد، رفت. او عضو شــوراي مرکزي حزب کارگزاران ســازندگي اســت که این روزها نامش به عنــوان یکي از گزینههاي شــهرداري تهران مطرح شده است.

دولت ششــم )مــرداد 74 تا مرداد 76(؛ محســن هاشميرفســنجاني: پســر ارشــد مرحــوم آیــتالله هاشميرفســنجاني اســت. بعد از مرعشــي رســما عهــدهدار ریاســت دفتري پدرش شــد. پــس از پایان ریاستجمهوري پدرش او 13 سال ریاست هیئتمدیره و مدیرعامل شــرکت متروي تهران را برعهده گرفت. او در چهارمین دوره شــوراي اســلامي شهر تهران، گزینه اصلــي اصلاحطلبان براي شــهرداري تهــران بود که در نهایت با یک رأي مغلوب محمدباقر قالیباف شــد. او از ســال 92 معاونت عمراني دانشــگاه آزاد اسلامي را برعهده گرفت. محســن هاشــمي در پنجمین دوره انتخابات شوراي اسلامي شهر تهران سرلیست امید بود و بیشــترین رأي مردم تهران را اخذ کرد. از او به عنوان بخت نخست ریاست پنجمین دوره شوراي شهر تهران نام برده ميشود.

رياستجمهوري سيدمحمد خاتمي

دولت هفتم )مرداد 76 تا مــرداد80(؛ محمدعلي ابطحي: آشنایي او با محمد خاتمي به سالهاي وزارت خاتمي در دولت هاشــمي بازميگشت که معاون امور بینالملل وزیر فرهنگ و ارشــاد اســلامي بود. بعد هم که خاتمي در هفتمین دوره انتخابات ریاستجمهوري اعــلام نامزدي کــرد به ســتاد انتخاباتــياش رفت و مشــاورش شــد. با رويکارآمــدن دولــت اصلاحات، محمدعلي ابطحي ریاســت دفتــر رئیسجمهوري را از محسن هاشــمي تحویل گرفت و کلیددار این سمت حساس شــد. او تا پایان عمر دولت هفتم این سمت را برعهده داشت اما در دولت هشتم به معاونت پارلماني و حقوقي رئیسجمهور منصوب شد و صندلي ریاست دفتــري را به علي خاتمي، برادر ارشــد رئیسجمهور، ســپرد. ابطحي در آن ســالها، با وبلاگ «وبنوشت» یکي از پرمخاطبترین وبلاگهاي فارســي را در زماني که استفاده از شبکههاي اجتماعي هنوز مانند امروز نزد سیاســتمداران همهگیر نشده بود، ایجاد کرد. ابطحي حالا رئیس مؤسســه گفتوگوي ادیان و عضو مجمع روحانیون مبارز است.

دولت هشتم )مرداد 80 تا مرداد 84(؛ علي خاتمي: با تشــکیل دولت هشــتم علي خاتمي، بــرادر محمد خاتمي، ریاســت دفتــري رئیسجمهــور را از ابطحي تحویــل گرفت و تا پایان عمر دولت هم در این ســمت باقــي مانــد. علي خاتمــي در دولــت دوم اصلاحات همزمان با ریاســت دفتر رئیسجمهــوري، رئیسدفتر ویژه بازرسي ریاستجمهوري هم بود. او متولد 1332 و فارغالتحصیل کارشناسي ارشــد مهندسي صنایع از دانشگاه بروکلین است.

رياستجمهوري محمود احمدينژاد

دولــت نهم )مرداد 84 تا بهمن 85(؛ غلامحســین الهــام: دولت نهم که روي کار آمد الهام به عنوان یکي از چهرههاي نزدیــک و معتمد محمود احمدينژاد به ریاست دفتر رئیسجمهور رسید. او 18 ماه این سمت را برعهده داشت تا اینکه به دنبال فوت جمال کریميراد، وزیر دادگســتري وقــت، به عنــوان وزیر پیشــنهادي رئیسجمهــور از نمایندگان رأي اعتمــاد گرفت. او در دولت دهــم معاونت نیروي انســاني رئیسجمهور و سخنگویي دولت را نیز تجربه کرد. سمتهاي الهام در دولت احمدينژاد چنان پرشــمار بود که از او به عنوان «ابوالمشاغل» دولت یاد ميشد. فاطمه رجبي، همسر او، نیز با نوشتههاي اینترنتي و چاپ کتاب «احمدينژاد، معجزه هزاره ســوم» یکي از پرشورترین حامیان رئیس دولت نهم به شمار ميرفت.

دولت نهم )بهمــن 85 تا مــرداد 88(؛ عبدالرضا شیخالاســلام: بعد از رفتن الهام به وزارت دادگســتري شیخالاســلام بر صندلي ریاســت دفتري نشســت، در دولت دهم اما وزیر کار و امور اجتماعي شــد. او مدتي بعد از ادغام وزارت تعاون و رفاه اجتماعي با وزارت کار اولین وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعي شــد و قریب به سه ســال هم وزیر بود تا اینکه با استیضاح نمایندگان مجلس برکنار شد.

دولــت دهــم )مــرداد 88 تا تیــر 91(؛ اســفندیار رحیممشایي: مشایي یار جدانشدني احمدينژاد است و پدر عروس او. دولت دهم که روي کار آمد مشایي به معاونتاولي رئیس دولت رسید. ماجراي معاونتاولي مشــایي، مخالفتها و ســرانجام اســتعفاي سه وزیر در اعتراض به او، نخســتین چالــش دروني دولت دوم محمود احمدينژاد بود. احمدينژاد بلافاصله پس از برکناري مشــایي از معاوناولي او را به ریاست دفترش منصوب کرد.

مشایي ســه سال این ســمت را برعهده داشت اما در ســال پایاني دولــت دهم از این عنــوان کنارهگیري کرد. امــا همچنان از او به عنوان «مرد پشــت پرده» و تصمیمســاز دولت نام برده ميشــد. مشایي در دولت دوم محمود احمدينژاد ســمتهاي زیادي را برعهده داشــت که از جمله آنها ميتوان به ریاست دبیرخانه جنبــش عدم تعهد، مشــاور رئیسجمهــوري، دبیري کمیســیون فرهنگي دولت، ریاست شوراي هماهنگي مناطق آزاد و ویژه اقتصادي، ریاســت گروه مشــاوران جوان ریاستجمهوري، ریاست کارگروه زیارت و فرهنگ رضوي، جانشــیني رئیسجمهور در شوراي عالي امور ایرانیان خارج از کشور، ریاست مرکز ملي جهانيشدن، ریاست شوراي اطلاعرســاني دولت ایران و نمایندگي ویژه رئیسجمهوري در امور خاورمیانه اشاره کرد.

دولت دهم )تیر 91 تا مرداد 92( حســن موســوي: او از نزدیکان و منصوبان مشــایي در دولتهاي نهم و دهم بود، اولین سمتش در دولت احمدينژاد معاونت ســرمایهگذاري سازمان میراث فرهنگي بود که از سوي مشایي برایش صادر شد. در سال 1390 رئیس سازمان میراث فرهنگي شــد و ســپس در سال 1391 به سمت رئیس دفتر احمدينژاد انتخاب شــد و جاي مشــایي نشست. کمتر از یک سال این سمت را بر عهده داشت. در هشت سال ســکانداري محمود احمدينژاد بر قوه مجریه او چهار بار رئیس دفترش را تغییر داد. به همین دلیل ميتوان گفت احمدينژاد، رئیس دولتي بوده که بیشترین جابهجایيها را در دفترش داشته است.

رياستجمهوري حسن روحاني

دولــت یازدهــم )مــرداد 92 تاکنــون(؛ محمــد نهاوندیــان: چهرهاي اســت کــه انتصابش بــه مقام رئیسدفتــري حســن روحاني تعجــب اصلاحطلبان را برانگیخت و ســبب شــکلگیري برخي انتقادات به دولت یازدهم شد. نهاوندیان از دولت یازدهم و تاکنون همزمان با ریاســت دفتــر روحاني، سرپرســتي نهاد و دبیري شوراي اطلاعرساني ریاستجمهوري را برعهده داشته اســت. او فارغالتحصیل مدرسه علوي و داراي تحصیلات حوزوي اســت؛ او البتــه دکتراي اقتصادش را از آمریــکا گرفته اســت. نهاوندیان پیش از ریاســت دفتر روحاني ســمتهایي مانند معــاون وزیر بازرگاني ریاست اتاق بازرگاني، معاونت دبیر شوراي عالي امنیت ملــي- در زمان دبیــري لاریجاني بر این شــورا – را بر عهده داشته است. نهاوندیان در انتخابات دوازدهمین دوره ریاســتجمهوري به عنوان یکي از فعالان حامي روحاني در قریب به اتفاق سخنرانيهاي حسن روحاني او را همراهي ميکرد. حالا که زمان چینش کابینه دوم روحاني فرارسیده، ســمت بعدي نهاوندیان در کابینه دوازدهم یکي از مهمترین مجهولاتي است که رسانهها در پي یافتن پاسخي براي آن هستند.

صندلي تعيينکننده

احمد توکلي: رئیس دفتر رئیسجمهور اصليترین مســیري اســت که منجر به اخذ تصمیمگیري نهایي رئیسجمهوري درباره موضوعات مهم روز کشور و در دســتور کار دولت ميشود. به همین دلیل هم بیشتر از هر فرد دیگري در دولت ميتواند نقشآفرین باشد و در همه امور تأثیرگذاري کند.

محمد غرضي: من فکــر ميکنم تأثیرگذاري رئیس دفتر رئیسجمهوري بر امور در دستور کار دولت، حتي از شخص رئیسجمهوري بیشتر است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.