محصول راهبردی توسعه فاز 11

Shargh - - اقتصاد - نادر جاویدپور کارشناس پتروشيمی

قراردادهای بزرگی مانند قرارداد كنسرســيوم فاز 11 عــلاوه بر كاركردهای اصلــی آن مانند توليد گاز و ميعانات، میتواند زمينهســاز دسترســی به يکسری اهداف جانبی و كمترشناختهشــده ديگری هم باشد. همواره از اين قراردادها بهعنوان دستاوردی در راستای بهروزرسانی فناوریها يا ايجاد و تجميع و بومیسازی فناوریهای نوين ياد میشود. چنين برداشتی درواقع يک واقعيت اجتنابناپذير و حقيقی است.

اكنون قرارداد كنسرســيوم فاز 11 مسير مناسبی در راســتای حضور جدی ايران در بــازار توليد و عرضه محصولی به نام «هليوم» اســت كــه میتواند منجر به شكســت انحصار قطــر در اين بازار شــود. هليوم ســبکترين و تنها گاز بیاثــر غير راديواكتيو اســت. بیرنگ و بو و بســيار ســبک و از نظر شيميايی خنثی اســت و كاربردهای اصلی آن در جوشــكاری، كشف نشت، كپسولهای تنفسی و كاليبرهكردن دستگاههای آزمايشــگاهی و برخــی كاربردهای بســيار مهم در صنايع فوقپيشــرفته )هایتک( مانند ســرمايش تا نزديک دمــای صفر مطلــق اســت. مهمترين منبع توليد اقتصــادی هليوم مخازن گازی اســت و حدود يکچهارم منبع گازی مناسب توليد هليوم در مخازن مشــترک ايران و قطــر قــرار دارد. دو روش اصلی در استحصال هليوم وجود دارد. يكی بهعنوان محصول فرعی واحد توليد گاز مايع الانجی و ديگری حاصل از فرايند جداســازی مســتقيم هليــوم از گاز طبيعی است. اولين واحد بزرگ توليد هليوم در آفريقا در سال 1994 و بــه نام ارزيو در الجزاير و با ظرفيت ســالانه 17 ميليون مترمكعب در سال راهاندازی شد و احداث واحد مشــابه آن نيز در ســال 2008 آغاز شد. در سال 2005 اولين واحد اســتحصال هليوم آسيا در قطر و با ظرفيت سالانه 20 ميليون مترمكعب در سال در كنار واحد توليد الانجی اين كشــور احداث شد و در سال 2013 عمليــات واحد دوم اين مجتمع با ظرفيت 38 ميليون متر مكعب در سال آغاز شد. بهاينترتيب قطر بهتنهايی حدود يکچهارم هليوم خالص دنيا را توليد میكند. توليد جهانی هليوم در سال گذشته در حدود 180 ميليون مترمكعب در سال بوده و انتظار میرود سالانه سه ميليون مترمكعب به تقاضای جهانی آن اضافه شود. بخش وسيعی از فروش اين گاز از ذخيره استراتژيک مازاد ايالات متحده بوده كه به سرعت در حال اتمام است. از سويی افزايش مصرف در آسيا به نبود اين توازن كمک میكند كه نتيجه آن رشد شديد قيمت هليوم است. قيمت كنونی گاز هليوم گريد الف )با خلــوص 99.996 درصد و فشــار 300 بار( چيزی حدود 50 دلار در هر كيلو اســت؛ ولی انتظار میرود اين قيمت با توجه به محدوديت جهانی در ذخاير اين گاز و صعوبت اســتخراج آن به سير صعودی خود با سرعت ادامه دهد. قطر بهعنوان بزرگترين توليدكننده گاز مايع در كنار بهرهبــرداری از صادرات الانجی، از فروش گاز هليوم ســود فراوانی به جيب زده اســت. اكنون شايد بتوان گفت ايران نيز امكان استحصال اين محصول راهبردی و بالطبع حضور در بازارهای جهانی اين محصول مهم و درآمدزايی مناســب از فروش آن را پيدا كرده است؛ كمااينكه منجر به شكست انحصار قطر هم خواهد شــد و حضور ايران در عرصه توليد و صادرات هليوم را نيز تثبيت میكند. بديهی اســت با حضور كنسرسيوم توسعه فاز 11 و حضور شركتهای مهم در اين كنسرســيوم، امكان آن فراهم شده است كه بحث توليد و صادرات هليوم نيز به صورت مكمل ايــن طرح مورد توجه قرار گيــرد. البته مواردی مانند انتقال فناوري، حضور در بين بازيگران اصلی بازار اين محصول، خودكفايی در صنايع هایتک و فاكتورهای ديگر ازجمله مواردی هستند كه در دهه آتی و كاهش شديد عرضه اين كالا به ارزش واقعی چنين مجتمعی خواهد افزود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.