نیروهای حیاتبخش شهرهای آینده

Shargh - - معماري - نوا توکلیمهر شهرساز

عنــوان اصلــی ایــن یادداشــت، ذهن خواننــده را ناخودآگاه درگیر چند سؤال خواهد کرد: شهرهای آینده دقیقا بر اســاس چه ویژگیهایی بــه خلاقیت و نوآوری بهمثابــه منابع حیاتبخش خود نیاز دارند؟ و اصلا چرا خلاقیت و نــوآوری؟ چه چیزهایی در شــهرهای آینده ارزش محسوب خواهند شد که بهواسطه ارتقای کیفی و کمــی آنها، ارزشهای افزوده ایجادشــده، حیاتمندی شهرهای فردا را تضمین کنند؟

بررســی موضوع را ابتدا از شــهرهای آینده شــروع میکنیم؛ شــهرهای بزرگ و کوچک در سراســر جهان، همین اکنون که ســرگرم خواندن این متن هســتید، در گــرداب پرتلاطم یــک چالش عظیــم گرفتارند: چالش تغییر و دگردیســی! اندازه این تغییر با رخدادهای ناشی از انقلاب صنعتی در شهرها نهتنها قابل مقایسه است، بلکه باید گفت بهمراتب وســیعتر و سریعتر قلمروهای خــود را در روزها و ماههــای آینده بســط خواهد داد. اینگونه، ســخن از احتمالات چندســال آینده نیست و ظرف دریافتن نبض شــرایط و تغییرات، در مقیاس روز و هفته و ماه تقلیل یافته است!

شــهرها در حال واردشــدن به یک شــبکه جهانی رقابتند. این شبکه جهانی در حوزههای تولید و بازتولید ســرمایه و فرهنــگ به رهبــری مؤسســات و نهادهای فراملیتی، بر پایه قوی و فراگیری بهنام فناوری اطلاعات و ارتباطات و دیجیتالیزهشــدن امور استوار است. در این دگرگونی غیرقابلتصور در مقیاس جهانی، همه شهرها ناگزیر از ارزیابی و بازنگری جایگاه و موقعیت خود در این شبکه جهانی هستند. بهاینترتیب میتوان پذیرفت اداره و توســعه شهرهای امروز که شــتابان بهسوی آیندهای نامشــخص در حــال حرکتند، حتی با منابــع و مبانی و چارچوبهای نظری مربوط به نیمقرن گذشــته، کارآمد و مؤثر نخواهد بود.

منابــع رشــد جدیــد و رویکردهــای متفــاوت بــا چارچوبهای نظری و اقدامات قبل، بهســرعت نیازمند کشف، شــناخت و بهکارگیری هســتند. اقتصاد امروزه چنــان باورنکردنی به حوزههای جدیــدی نفوذ میکند که تعریف زیرساختهای شهرهای آینده را دچار تحول کرده اســت. مهمترین این زیرســاختها، سرمایههای اجتماعــی و فرهنگی با عنوان زیرســاخت نرم اســت. اگرچــه اهمیت چنین ســرمایهای از دهههای ۷۰ و ۸۰ میلادی تاکنون در اصول توســعه پایدار مورد شناسایی واقع شــد، اما به نظر میرســد آنگونه جدی و مصمم که اقتضای شــهرهای خلاق آینــده حکم میکند، هنوز ســاخته و پرداخته نشده اســت. اگر پارادایم شهرهای دیروز، شــهرهای مهندسیشــدهای بوده است که روی زیرساختهای ســخت نظیر جادهها، تأسیسات شهری، معماری بناها و توده و فضا و در یک کلام کالبد ساخته شدند و رشــد پیدا کردند، شــهرهای فردا، علاوه بر این زیرســاختها در جســتوجوی همان زیرساختهای نرم )لایههای اجتماعی – فرهنگی( هستند. در عرصه رقابتهای جهانی، شــهرهایی پایــدار خواهند ماند که بتوانند روی خطوط جهانــی حرکت کرده و به موازات، پیوندهــای ارتباطــی قــوی در داخل مرزهــای خود با ارزشهای محلی و بومــی ایجاد کنند. در چنین اوضاع و احــوال پیچیدهای، نیازمنــد دو قابلیت منحصربهفرد ذهنی و انسانی هستیم؛ خلاقیت و نوآوری!

اینجاســت که خلاقیت بهمثابه منبع اقتصادی وارد ســازوکار توسعه میشــود. در یک کلام میتوان گفت: خلاقیت بهمثابه پول جدید.

چنین منبعی بسیار نیرومندتر از سرمایههای کلاسیک عمل میکند. برخــلاف منابع اقتصادی شناختهشــده کــه هنگام تمرکز و ســرمایهگذاری، از حل آســیبها و مشــکلات حاصل از رشــد ناتوانند، خلاقیت قادر است همزمان تبعات رشد خود را ارزیابی و پایش کند. ازاینرو مؤلفهای است که به میزان بسیار زیادی، وابسته به زمان و شــرایط موجود است. طبیعی است که یک ایده یا یک محصول که در یک جامعه نتیجه یک خلاقیت یا نوآوری

محسوب میشود، در همان زمان در جامعه دیگر مورد نیاز نباشــد یا راههای تحققپذیری آن و بالطبع، توجیه بهرهبرداری از آن، از هیچ روند مشــابهی پیروی نکند و بهاینترتیب اصلا خلاقیت تلقی نشود.

بهاینترتیــب میتــوان ثابت کرد کــه «خلاقیت» و «نوآوری» بهگونهای ماهــوی از قابلیتهای فرهنگی و کشف استعدادهای موجود در جامعه، نشئت میگیرند. فراگرد خلاقیت و نوآوری، فراگردی اســت توأم با تفکر؛ تواناییای است برای مشاهده یک مسئله به روشهای جدیدتــر و حتی بیان دوباره آن با طیفی کاملا وســیعتر راهحلهای احتمالی. باید در نظر داشــت دســتیابی به این درجه کیفی تصمیمگیری و روشهای حل مســائل با وجود حجم انبوهی از دادهها، اطلاعات و دانش قابل گردآوری در حوزههای بسیار متعدد دانشی، آن را نیازمند مجهزشــدن به فناوریهای روز جهــان در امر مدیریت اطلاعات، ارتباطات و دانش کرده است.

ناگزیریــم بپذیریم کــه امروزه در حــوزه معماری و شهرســازی، چه در ســطح مطالعــات و پژوهش، چه در ســطح مدیریــت و حکمروایــی شــهری، روابطی بسیار مســتقیم و بدیهی بین شناخت «تفکر طراحی»، «مدیریــت دانش و نــوآوری» و «فناوریهــای نوین» وجــود دارد. همیــن درک از الزامات شــهرهای آینده، شروع خوبی برای آسیبشناسی شهرهای امروز و رفع کاستیهای آن برای حرکت بهسوی شهرهایی است که به معنای کامــل خلاق و دانشمحورند. مهمترین جزء این شهرها نیز شــهروندانی خلاق، هوشمند و حافظان شهرهای پایا هستند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.