محیط زيست در دولت يازدهم؛ بايدها و نبايدها

Shargh - - صفحه اول - معصومه ابتکار

ایــن واقعیتي جهاني اســت که قدرتمندشــدن نهاد محیــط زیســت و جریانیافتن سیاســتهاي محیطزیســتي در برنامههــاي توســعه کشــورها براي همگان خوشــایند نیســت. اما در ایــران و در دولت یازدهــم پــس از دو دوره بيتوجهي مطلق به مباحث محیط زیســت، اهمیــت موضوع مورد تأکید قــرار گرفــت و در صدر برنامههاي توســعه نشســت. البته این مهم به پشــتوانه سیاســتهاي ابلاغي مقام معظم رهبري در حوزه محیط زیســت و حمایت خــاص رئیسجمهور روحاني رخ داد که در بســیاري زمینهها حرف آخر را زد. پس از اصلاح فرایند ارزیابي زیســتمحیطي، بازنگري شــیوهنامه و اصــلاح آییننامه دولت در تنظیم ســازوکار نهاد نظارتــي ارزیابي در ســالهاي 92 و 93، تلاش براي تعیین تکلیف برخي پروژههایي که متأســفانه بدون ارزیابي، پیشــرفت فیزیکي داشــتند، آغاز شــد. این فرایند جدي و مؤثر ارزیابي زیســتمحیطي مانع از احداث 19 ســد فاقد توجیه و بســیاري از طرحهاي انتقــال آب و توقف یا بازنگري آنها شــد. همچنین برخي موارد به دلیل عــدم ارائه مطالعات کافي به تکمیل ارزیابي زیستمحیطي موکول شدند. درباره شــهرکهاي صنعتي داخل شــعاع 120کیلومتري تهران و 50کیلومتري اصفهــان هم موارد اختلافي زیــادي به دلیل دورانــي از بيقانوني در دولتهاي نهم و دهم وجود داشــت که مورد مداقه قرارگرفته و بحث لیســت سریالي این شــهرکها پس از طرح مجدد در دولت با نظر قاطع سازمان حفاظت محیط زیست و حمایت قوي رئیسجمهور از دستور خارج شد.از طرفي درباره معادن نیز کارگروه مشترکي براي تعامل، ذیل شوراي عالي معادن با حضور و استدلال قوي ســازمان حفاظت محیط زیست، تشکیل شد تا تکلیف بسیاري از معادن روشن شود. برخي معادن متوقف شــدند و تعدادي نیز مشــروط بــه رعایت شــرایط، اجازه فعالیت گرفتنــد. در کارگروه ماده 2 ، دهها طرح داراي ارزیابي مجوز گرفتند. یعني تلاش دشواري براي برقراري تعادل میان توسعه و محیط زیســت صورت گرفت که همزمــان مخالفتهاي فراوانــي را از ســوي متولیان و ذينفعــان پروژهها تجربه کرد. جالب اینجاســت که ایــن مخالفتها بــا وجود پیشــبرد برنامههاي ایجاد اشــتغال، فقط بــراي حدود هفت درصد پروژههــا بوده که توصیه یا ارزیابي زیستمحیطي ندارند و رد ميشوند. حال سؤال اینجاست که در معادله فرایند توسعه پایدار، ضمن اینکه سازمان حفاظت محیط زیست ضابطه و مقررات براي ســازگاري پروژهها و طرحها را وضع ميکند، آیا در مواقعي حق «نه»گفتن دارد یا نه؟ آیا محیط زیست ميتواند به همان حدود هفت درصد طرحهایي که در فرایند ارزیابي زیستمحیطي مخرب تشــخیص داده و ضرر آنها را بیشــتر از منافعشــان ميبیند، رأي منفــي بدهد؟این موضــوع در دوران دولت یازدهم بهوضوح اتفاق افتاد. فشــار سنگیني بر دولت از ناحیه کســب مجوز براي بيقانونيهاي گذشــته و تأییدیههاي زیســتمحیطي وارد آمد که ســازمان حفاظت محیطزیســت در تمــام موارد بر اجراي موازین قانوني و ارائه راهحلهاي پایدار اصرار ورزیده اســت. این تصور که سختگیريهاي محیط زیســت مانع توســعه شــده یا تعبیر محیط ایست براي ســازمان غیرمنطقي بوده، در شــرایطي است که سیاســتهاي کلي محیط زیست را مقام رهبري ابلاغ کردهاند و فصلالخطــاب نیز رئیسجمهوري اســت که دولت خود را دولت محیطزیست خوانده و تکلیف را روشــن کرده است.ضمن اینکه سازمان حفاظت محیط زیســت باید حتما آنجا که توسعه، آســیب جبراننشــدنی بــه طبیعــت وارد ميکند، ایســتادگي ورزد و جلــوي چنین طرحهایــي را که ابتدا با عنــوان کلنگزني طرح ميشــود، بگیرد. اما بهاینترتیــب همیشــه اقلیتي باقــي ميمانند که از ممنوعشدن طرحهاي انتقال آب، سدسازي، توسعه فعالیتهاي صنعتي در شــعاع ممنوعه شــهرها، فعالیت معادن شن و ماســه و بهرهبرداري بيرویه از تالابهــا و جنگلهــا ناراضي هســتند و به دنبال راهحلهایي براي رســیدن به برنامهها و اهدافشــان ميگردنــد. نگاه این ناراضیان که حامیاني هم دارند، نهتنها نهاد قدرتمند محیط زیست را برنميتابد، بلکه خواهان سازماني ضعیف، تشریفاتي و تزییني هستند که فقط نام و ژســت آن باشــد و در عمل نتواند در مــوارد بحراني جلوي طرحهاي مخــرب را بگیرد و متوقف کند.اما در دولت یازدهم هیچ طرح مشمولي، بدون ارزیابي زیســتمحیطي مجوز نگرفت، جلوي بســیاري از طرحهاي انتقال آب گرفته شد، تالابها بر سدها مقدم شمرده شدند و در هیچکدام از مناطق حفاظتشــده مجوزي براي تخریب و ساختوساز گرفته نشــد. با وجود دشواريهاي فراوان این دوره و فشار سنگین براي اشــتغال و توسعه، محیط زیست تلاش کرد آنجا که باید، با اقتدار و منطق «نه» بگوید و ارزش ذاتي و اقتصادي طبیعت، تالاب، جنگل، مرتع، منطقه حفاظتشده و ســواحل را مقدم بر توسعه بدانــد و برخي کماکان در وجود یــک نهاد قدرتمند نظارتي و حاکمیتي محیط زیست تردید دارند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.