در میانه نظریه و تجربه اخلاقی

Shargh - - انديشه -

ازجملــه جنبههای اخلاق کــه آن را چنین جــذاب میکند، ترکیب نظریههای ارزشــمند اخلاقی و تجربههای عملی آدمی است. تجزیه و تحلیل اعمال آدمیان میتواند بهوسیله معیارهای اخلاقی بسیار متنوعی صورت گیرد که به بســیاری از آنها حین انجامشــان فکــر نمیکنیم. با اینحال، در همان زمان بسیار برایمان آشنایند. بنابراین هرچه بیشتر درباره اعمالمان بدانیم، بیشــتر خودمان را میشناسیم. در این قاموس، اخلاق شیوههایی از نگریستن به اعمالمان را نشان میدهد که هرگز آنها را مهم یا حتی مرتبط در نظر نمیگیریم. وقتی اعمالمان را بررســی میکنیم و میکوشیم آنها را درون چارچوب نظری گستردهتری جای دهیم، تمایزات ظریفــی که اخلاق میتواند ایجاد کند بســیار روشــنگر خواهد بود. این ظرافتها لزوم کتابهایی را ضروری میســازد کــه در محل تلاقی آثار نظری و تجربی درباب اخلاق است. ازجمله «فرهنگ اصطلاحات فلسفه اخلاق» که در آن شــرح دقیقی از کار بسیاری از اندیشمندان و ایدههای مهم وجود دارد. کتاب حاضر میکوشد نظریات و شخصیتهای گوناگون را در زمینه اخلاق توضیح دهد. یقیناً کتابهایی از این دســت جایگزینی برای مطالعه متون اصلی نیســتند و پرواضح اســت که در این کتاب نیز همه متفکران یا نظریات مهم بحث نمیشــوند، ولی با معرفی برخی از مهمترین متفکران یا نظریات میتواند همراه مناسبی برای متون اصلی باشد. ازاینرو، کتاب حاضر را میتوان راهنمای مفیدی برای مطالعه علم اخلاق دانست که خواننده را با دیدگاههای متنوعی که در این رشته وجود دارد آشــنا میکند. لازم به ذکر اســت که این کتاب در مورد اندیشمندان غربی و فرمولبندیهای آنان از مسائل اخلاقی است.

نظم مدخلهای کتاب بر اســاس حروف الفبا است و کتاب به شکل موضوعی یا تاریخی تنظیم نشــده است. اغلب مدخلهای کتاب هر یک موضوع نزاعهای فلســفیاند. در همان نگاه اول روشــن میشود که در کتاب مدخلهایی برای اندیشمندان، دیدگاهها، بحثهای کلیدی و تعداد اندکی از مســائل اخلاقی خاص وجود دارنــد. مداخل بهگونهای تنظیم شدهاند که به نحو متقابل تقویتکننده هم باشند و در کتاب نیز ارجاعات متقابل بســیاری وجود دارد. در بخش آخر هر مدخل نیز قسمتی وجود دارد تحت عنوان «برای مطالعه بیشتر» که کمک بسیاری به خوانندگان و محققان میکنــد. بدینترتیب، امکان پیگیری موضوعات در ســطوح مختلفــی از تفصیل و دامنه و برقــراری ارتباطهایی میان ابعاد متفاوت نظریهپردازی در مورد اخلاق )مثلاً فرااخلاق و روانشناسی اخلاق( فراهم میشــود. کتاب حاضر راهنمایی برای مطالعه فلسفی اخلاق است و به جای آنکه مســتقیماً به خود مسائل اخلاقی بپردازد، تا حد زیادی به این امر توجه دارد که چگونه به موضوعات اخلاقی میاندیشند.

تعداد کمی از مســائل اخلاقــی در کتاب حاضر آمدهانــد، چون به طور خاص در طرح و تشــریح دیدگاه و مباحث مهم فلســفی مناسب و کارآمدنــد. از اینرو، مثلاً مدخلهایی برای «مجازات» و «کشــتن از روی ترحم» وجود دارد ولی برای «صداقت» و «بخشندگی» چیزی ذکر نشده اســت. این دو مورد مطمئناً از اهمیت اخلاقی چشــمگیری برخوردارند. با وجود این، دو مورد پیشــین به دلیل آنکه میتــوان از آنها برای تبیین تمایزات نظری بنیادین اســتفاده کرد در این کتاب مطرح شدهاند. در نظر نویسنده کتاب، آنها از «صداقت» و «بخشندگی» هم مناقشهبرانگیزترند و این مناقشــات باید با مســائل بنیادینی که برمیانگیزند مرتبط باشند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.