اقتصاد خیر و شر

Shargh - - انديشه - توماش زدلاچک ترجمه: احمد علیقلیان ناشر: نشر نو چاپ اول: 1396 قیمت: 55000 تومان

از بســیاری چیزهای دیگر تشکیل شــده است، و مجادلات در اقتصاد بیشــتر نبرد داســتانها و فراروایتهای گوناگون اســت تا چیز دیگر. بنابراین «آنچه امروز مردم، مثل همیشه، اساسا میخواهند از اقتصاد بیاموزند این است که چه چیز خوب است و چه چیز بد». (همان(

در نظــر زدلاچک علم اقتصاد وحشــتزده میکوشــد از واژههایی چون خیر و شــر بپرهیزد ولــی نمیتواند. چون «اگــر اقتصاد فعالیتی بود با نظام ارزشــی بیطرف، انتظار میرفت که اعضای حرفه اقتصاد پیکره کاملی از اندیشــههای اقتصادی به وجــود بیاورند». (ص9( اما چنیــن اتفاقی هرگز رخ نداد. بر همین اســاس نویســنده تأکید دارد که اقتصــاد در نهایت بیشــتر علمی هنجاری اســت. او حتــی گزارههای حکمــی اقتصاددانی چون میلتــون فریدمن را کــه میگفت «اقتصاد باید علمی تحققی باشــد» نیز بیانی هنجــاری میداند. هرچند به نظر زدلاچک در زندگی واقعی اقتصاد علمی تحققی نیست. چون اگر چنین بــود ناچار نبودیم تلاش کنیم که چنین شــود. همچنین در مخالفت با اقتصاددانــی چون فریدمن تأکید دارد کــه عاری از ارزشبودن خودش ارزش اســت و بنابراین تناقضآمیز است رشــتهای که موضوع اصلی مطالعهاش ارزشهاست، عاری از ارزش باشد. تناقض دیگر این است: رشــتهای که به دست نامرئی بازار ایمان دارد، چگونه میخواهد عاری از اسرار باشــد. از اینرو، در کتاب حاضر پرسشهای دیگری نیز مطرح میشــود: آیا اقتصاد خیر و شر وجود دارد؟ آیا خودخواهی در ذات بشر اســت؟ آیا اگر خودخواهی به خیر عمومی منجر شــود موجه است؟ در نظر نویســنده، اگر بنا نیست اقتصاد صرفا یک الگوی مکانیکی برای تخصیص منابع و اقتصادســنجی باشد، بیآنکه معنا یا کاربرد ژرفتری داشته باشد، طرح چنین سؤالهایی مهم است.

موضوع کتاب «فرا-اقتصاد» اســت چون در نظر نویســنده باید از اقتصاد فراتر رفت و دید «پشــت پرده» چه باورهایی هست، اندیشهای که معمــولا بدل به فرضیات غالــب اما ناگفته در نظریاتمان شــده اســت. در نظر زدلاچک، اقتصاد به طرز شگفتآوری آکنده از بدیهیات اســت و اقتصاددانان از آن ناآگاهند و دیدگاه غیرتاریخی که در اقتصاد چیره شــده نادرست اســت. او تأکید دارد در فهم رفتار انسان مطالعه تکامل اندیشــههایی که ما را شکل داده مهمتر است. بر همین اساس، کتاب از دو بخش تشــکیل شــده: بخش اول به جستجوی اقتصاد در افســانهها، دین، الهیات، فلســفه و علم میپردازد و در بخش دوم به جستوجوی افســانهها، دین، الهیات، فلسفه و علم در اقتصاد. کتاب میکوشــد نقشــه تحول ویژگیهای اقتصادی را ترسیم کند. دامنه کار نیز از مرزهای اقتصاد است تا تاریخ. از اینرو، برای یافتن پاسخهایي در تمام تاریخ حرکت میکند، از آغاز فرهنگ تا عصر پســتمدرن کنونی. البته هدف کتاب بررســی تکتک لحظاتی نیســت که بــه تغییر درک اقتصادی نسلهای بعدی و نسل ما از جهان کمک کرد بلکه میکوشد مقاطعی را بررســی کند که در راه توسعه یا در دورههای تاریخ معین مؤثر بودهاند، از حماســه گیلگمش تا والاستریت، یا اشخاص مهمی که بر رشد فهم اقتصادی انسان تأثیر گذاشتهاند، نظیر دکارت، مندویل، اســمیت، هیوم، میل و دیگران. در یــک کلام، هدف کتاب حاضر گفتن داستان اقتصاد است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.