اقتصاد: قصهگویی مردم به مردم درباره مردم

Shargh - - انديشه -

آدمــی برای فهم جهان پیرامون و واقعیت خود دســت به دامن داستانها بوده است. غالب این داستانها با گذر زمان برای نسلهای بعد عجیبوغریب به نظر میرســید. از جمله آنها داســتان اقتصاد اســت که از روزگاران کهن آغاز شد. کســنوفانس در حدود 400 سال پیش از میلاد نوشــت: «حتی اگر کسی ثروتی نداشته باشد، چیزی به نام علم تدبیر منزل وجود دارد». داســتان اقتصاد بهعنوان علم تدبیر منزل بعدها زیرمجموعه الاهیات، اخلاق و فلســفه قرار گرفت. ولی رفتهرفته چیز کاملا متفاوتی شد، تقریبا تمام وجوه زندگی مردم را پر کرد و از آن پس به داستان مهمی میان دیگر داستانهای زندگی بدل شــد. اقتصاد پیش از آنکه استقلال خود را به صورت یکرشته مجزا به دســت آورد در میان زیرشاخههای فلسفه، مثلا اخلاق، فرسنگها دور از مفهــوم امروزیــن آن بهعنوان علمی مبتنی بــر ریاضیات بود. فارغ از تحلیلهای اقتصادی و آماری، در باب چیســتی اقتصاد بسیار نوشــتهاند: یکی از متاخرتریــن آثار «اقتصاد خیر و شــر» اثر توماش زدلاچک، اقتصاددان و متفکر اهل چک، است که به تازگی با ترجمه احمد علیقلیان منتشر شده است. او میکوشد در کتاب حاضر به این پرســشها پاسخ دهد: اقتصاد چیســت و چه معنایی دارد؟ این دین تازه، نامی که گاه بر آن گذاشته میشود، از کجا میآید؟ اگر امکانات، محدودیتهــا و مرزهایــی دارد، آنها کدامند؟ چرا اینقدر به رشــد همیشگی رشد، و رشدِ رشدِ در حال رشد وابستهایم؟ اندیشه پیشرفت از کجا آمده اســت و ما را به کجا میکشاند؟ چرا اینهمه جدلهای اقتصادی با وســواس و تعصب همراه است؟ این پرسشها معمولا نظر روشــنفکران و متفکران را به خود جلب میکند نه اقتصاددانان را. زدلاچک نیز به همین قیاس در کتاب حاضر مدعی است اقتصادی که امروز میشناســیم پدیدهای فرهنگی است و محصول تمدن ما. با اینهمه، آن را محصولی نمیداند کــه با قصد قبلی تولید یا اختراع شــده باشــد. او تأکید دارد بســیاری از چیزهای اقتصاد، ناخودآگاه و خودانگیخته، بیمهار و بیبرنامه است. چراکه بیشتر احزاب سیاسی وقتی در برنامههایشــان بــه اقتصاد و امور مالــی اولویت میدهند، در اجــرای آنها بر مادیگرایــی محدود متمرکزنــد و در پایان کار در مییابند که فرهنگ نیز ضمیمه بحث اســت. شاید به این دلیل است که اقتصاد بهعنوان رشــتهای علمی غالبا با حســابداری صرف خلط میشود. اما هنگامی که محاسبه بیشتر چیزهایی که روی هم زندگی ما را شــکل میدهد دشــوار یــا بهکلی ناممکن اســت، باید توضیح داد که فایده حســابداری چیســت؟ از اینرو، از دیگر پیشفرضهای مهم کتاب زدلاچک این اســت که ســرآغاز پژوهشهــای اقتصادی عصر علم نیســت. او کل اقتصــاد را «اقتصاد خیر و شــر» میداند: «اقتصــاد قصهگویی مردم به مردم درباره مردم اســت». (ص8( در نظر زدلاچک، حتی پیچیدهترین الگوی ریاضی نیز داســتان، حکایت و کوشــش ماســت برای اینکه جهان پیرامون خود را درک کنیم. او در کتاب حاضر میکوشــد نشان دهد داســتانی که تا امروز به کمک ســازوکارهای اقتصادی روایت شده اساسا درباره زندگی خوب است، داســتانی که از سنتهای باستانی یونانی و یهودی با خود داشتهایم. همچنین نشــان میدهد ریاضیــات، الگوها، معــادلات و آمار فقط گوشه کوچکی از اقتصاد اســت و بزرگترین بخش دانش اقتصادی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.