مناقشه روش و نظریه

Shargh - - انديشه -

مســئله روش در علــوم انســانی بهطــور عام و علــوم اجتماعی بهطور خاص همواره از مناقشــهبرانگیزترین وجوه اندیشــه اجتماعی بوده اســت. اگرچه نسبت روش و نظریه در آثار تراز اول علوم اجتماعی جایگاه مشــخصی دارد، به طوری که هیچ نظریهای بدون روششناسی مشــخص قابلیت طرح ندارد و از سوی دیگر، هیچ روشی بدون نظریــه موضوعیت ندارد. اما در فضای رایــج آکادمی این دو وجــه از یکدیگر تفکیک شدهاند و روش به قالب تکنیک فروکاسته شده اســت. تقلیل روش در علوم انســانی به تکنیکهای مشاهده و گــردآوری دادههــا و نظریهزدایــی و فلســفهزدایی از روش، موجــب سرگشــتگی عمــدهای در تولید متون بهاصطلاح پژوهشــی شــده است. این بحران را در سریدوزی متون پژوهشی در فضای رایج علوم انســانی در میدان آکادمیــک ایران نیز میتوان مشــاهده کــرد. مواجهه با متون تــراز اول علوم انسانی نشان میدهد هیچ متنی ممکن نمیشود مگر در چارچوبی روشمند و مقید به نظریه. نظریه و روش دو وجه جداییناپذیر محســوب میشــوند که در یک کلیت مشــخص متن را ممکن میکنند. در این خصــوص آثار مهمی به فارسی ترجمه شده و بهتازگی کتاب مهم دیگــری نیز ترجمه شــده که در این زمینه راهگشاســت: کتاب «روش و نظریه در علــوم اجتماعی» مجموعه مقالاتی است از دیوید هاروی، توماس تی. ســکین، چارلــز تیلــی، اریک الین رایت،گری گاتیــگ، الیزابت مون، جیبر اف. گوبریــم، جیمــزای. هولســتین، کریســتین اس. دیویس، کارولین الیس، آشــیل امبمبــه که با ترجمــه گروهی از مترجمان از ســوی انتشــارات تیسا منتشر شــده اســت. مجموعه حاضر میکوشد از این ایده دفاع کند که نظریه و واقعیت از یکدیگــر تفکیکناپذیرند، ولــو اینکــه به شــکلی خیالــی فهم دمدســتی و یقیــن حســی بهعنــوان عینیت ناب بازنمایی شود. در مجموعه حاضر تــلاش شــده صورتبندیهای روششــناختیای ارائــه شــود که در دل نظامهــای نظــری موضوعیــت یافتهاند. کتــاب حاضر مجموعهای از 9 نوشــتار اســت که صورتبندیهای روششــناختی منحصر به فردی دارند و میکوشند مضامین روششناختی را در دل شــاکلههای نظری خود توضیح دهنــد. روش دیالکتیکی که در ســنت تفکر چپ جایگاهی ویــژه دارد، محور دو نوشــتار مهم کتاب است: بحثی در باب «دیالکتیک سرمایه» از توماس تی. ســکین و همچنیــن «دیالکتیک فضا- زمان» از دیوید هاروی که کاربستی است از روش دیالکتیــک در فهم پدیدههای اجتماعــی در وجوه انتقــادی. یکی بر مضمــون ســرمایه متمرکز میشــود و دیگــری بــر مضمــون فضا-زمــان. همچنین روش تبارشناختی نیز بهعنوان یکــی از متأخریــن صورتبندیهــای نظری-روشــی در علــوم انســانی در یادداشــتی از گــری گاتینــگ بررســی شده اســت. مواجهه پسااستعماری با پدیدههای تاریخی-اجتماعی در متنی از آشــیل امبمبه ارائه شده. برای فهم چگونگی مواجهه با مســئله «طبقه» از صورتبنــدی و رویکــرد تحلیلــی اریک اولین رایت اســتفاده شده است. نظریات میانبرد یکی دیگر از مهمترین صورتبندیهای نظری-روشــی است کــه در پوزیتیویســم آمریکایــی طرح شــد. این صورتبندی با یادداشــتی از چارلــز تیلــی، یکــی از ادامهدهندگان ســنت کارکردگرایــی آمریکایــی، ارائه میشود. همچنین در زمینه قومنگاری و روشهای متصل به آن ســه نوشتار درباره قومنگاری ویدئویی، مردمنگاری روایی و خودمردمنگاری آمده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.