پدیدهای كه از بین نخواهد رفت

Shargh - - علم - دكتر رضا سعیدی فیروزآبادی* منابع

جهانیشدن پدیده پیچیدهای اســت که جوانب گوناگون فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی دارد. این پدیده مرزهای کشــورها را درنوردیــده و به یک فرایند ملی یا بینالمللی تبدیل شــده اســت. اینکه این پدیده از کی و کجا شــروع شده، از لحاظ تاریخی قابل بحث اســت. در چنددهه اخیر به علت پیشرفتهای علمی، بهویژه در زمینه علوم و فناوری اطلاعات، این پدیده ســرعت فوقالعادهای یافته است، بهطوریکه این عصر را عصر جهانیشدن نوین نامیدهاند. امروزه تأثیرات پیچیده این پدیده، در تمامی جهات زندگی ما مشــهود است، از جمله این پدیده در حوزه بهداشــت و سلامت در ایران و جهان با اثرات مثبــت و منفی همراه بوده اســت. یکی از تأثیــرات منفی این پدیده در جهان و ایران، مشــکلات بهداشتی مانند افزایش بیماریهای غیرواگیر شامل چاقی، فشارخون بالا، دیابت و سرطانهاست. همچنین مصرف دخانیات و الکل را هم باید در این زمره بر شــمرد. طبق آمار ســازمان جهانی بهداشت، شمار موارد مرگ به علت مصرف دخانیات در دو دهه آینــده به ۱۰ میلیون مورد خواهد رســید. بیش از ۷۰ درصد این مرگها به علت سرطان ریه، بیماریهای کبدی، بیماریهای ریوی، بیماریهای قلبی و دیابت اســت. در کشــور ما نیز آثار این مشکلات بهتدریج خود را نشــان دادهاند. مطالعه کوهورت گلســتان در ایران نشان داده است که استعمال دخانیات، بهویژه قلیان در جوانان بهخصوص در دختران و زنان جوان در حال افزایش اســت. این بررســی همچنین نشان داده که مصرف ســیگار با خطر مرگ زودرس همراه است. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشــت، تا ســال ۲۰۲۰، بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت، بیماریهــای قلبی- عروقی و چاقی دوســوم کل بیماریهای جهان را تشــکیل خواهنــد داد. درحالحاضر نیز ایــن میزان ۴۰ درصد است. این افزایش به دلیل رژیم غذایی غیرسالم )مملو از قند و چربی(، عدم تحرک و مصرف سیگار است.

انقلابارتباطات

یکــی از عواملــی که بــه پدیده جهانیشــدن در عصــر ما کمک کــرده، انقلاب در فناوری اطلاعات اســت. اینترنت، فضاهای مجازی و ماهوارهها دسترســی به اطلاعات را بسیار آسان کردهاند. صنایع غذایی و دخانیات با بهرهگیری از این تغییرات، بازاریابی وسیعی در سطح دنیا انجام دادهاند. اگرچه دسترســی آزاد به اطلاعات به خودیخود پدیده خوبی اســت، ولی اینترنت و فضای مجازی مملو از اطلاعات غلط نیز هست. عادات غذایی نامناسب، استفاده از غذاهای آماده یا بهاصطلاح فستفود، زندگی ماشــینی، عدم تحرک، مصرف سیگار و الکل خود از اثرات این پدیده در جهان است. مطالعات کوهورت بزرگ در ایران نشان داده است که ۱۰ میلیون ایرانی به بیماری فشارخون مبتلا هستند؛ یعنی نیمی از افراد بالای ۵۰ سال، به این بیماریها مبتلا هستند. ۵۰۰ هزار نفر در ایران در ســال دچار ســکتههای قلبی و مغزی میشوند و ۱۵۰ هزار نفرشان بهاین دلیل فوت میکنند. از طرف دیگر سن سکتههای قلبی و مغزی ۱۰ سال کمتر از متوسط جهانی است. کمتحرکی در ایرانیان بسیار شایع اســت، بهطوریکه نشان داده شــده که ایرانیان از کمتحرکترین مردمان جهان هســتند. یکچهارم افراد در یک مطالعه کوهورت بزرگ در ایران، درجاتی از نارســایی کلیه را نشان دادهاند. میزان سرطانها در ۲۵ سال گذشته در ایران دوبرابر شده است. مصرف مواد مخدر در ایران بسیار بالاست. چاقی در مردان و زنان نیز رو به افزایش است.

تغییرسبکزندگی

پدیده جهانیشدن بهطور مستقیم و غیرمستقیم روی این مشکلات بهداشتی در ایران نقش داشته است. یکی از اثرات پدیده جهانیشدن و ارتباطات ناشی از آن، گسترش شیوه زندگی خاصی در جوامع جهانی و نیز ایران است، ازجمله آنها میتوان به رژیم غذایی ناسالم، عدم تحرک، مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر اشاره کرد. این رفتارها تأثیرات زیادی بر سلامت و بهداشت در ایران نیز گذاشته است. بسیاری از بیماریهای مزمن که امروزه جامعه ما با آن درگیر است، به دلیل شیوههای نامناسب زندگی است که در بالا ذکر شد؛ بهعنوانمثال، رژیم غذایی حاوی مقادیر زیــاد نمک، قند و چربی با بیماریهــای قلبی- عروقی، دیابت یا چاقی مرتبط است. مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر با بسیاری از سرطانها مانند ســرطانهای ریه و دســتگاه گوارش مرتبط است. عدم تحرک و رژیم غذایی ناسالم از علل اصلی بیماریهایی مانند چاقی، کبد چرب و دیابت است. آموزشهای لازم میتوانند به تغییر این سبک زندگی کمک کنند. یکی دیگر از تظاهرات جهانیشدن، تأثیر آن بر گسترش تجارت در سطح بینالملل است. تجارت غذا نیز به شیوع الگوی نامناسب غذایی در کشــور کمک کرده اســت؛ مانند مصرف بالای برندهای نوشابههای گازدار در کشور ما.

جنبههایمثبت

جهانیشــدن فقــط با اثرات منفی در حوزه بهداشــت و ســلامت همراه نبوده و اثرات مثبتی هم به وجود آورده اســت. امروزه دسترسی بــه اطلاعات، خدمــات بهداشــتی را بهصورت کالایی درآورده اســت که بیماران و ســایر افراد جامعه حتی در مناطــق دورافتاده نیز به آن دسترســی دارند. اکتشافات و تازههای پزشــکی بهفوریت در دسترس افراد قرار میگیرند. امروزه به علت ارتباط محققان با یکدیگر، اکتشافات پزشــکی و علمی با سرعت بیشتری انجام میگیرد. یک نمونه شاخص دراینباره، همکاری محققان در ســطح بینالمللــی با یکدیگر بود که به تشخیص سریع شیوع نشــانگان حاد تنفسی شدید )سارس( یا ابولا کمک کرد. این پدیده همچنین به مؤسسات بینالمللی کمک کرده تا به همکاری با یکدیگر برای مبارزه با معضلات بهداشــتی؛ مانند سرطان و مصرف سیگار اقدام کنند. جهانیشدن پدیدهای است که از بین نخواهد رفت. این پدیده مانند یک شمشــیر دولبه است. بر ما است که از جهات مثبت آن اســتفاده کنیم. با استفاده از خود این پدیده میتوان به مبارزه با جنبههای منفی آن نیز پرداخت. استفاده از ابزار جهانیشدن میتواند به ما کمک کند که به هموطنان خود آموزش و اطلاعات دقیقی بدهیم و کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی را بهبود بخشیم.

* جراح پیوند، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.