واقعیت یا توهم؟

Shargh - - علم - فاطمه کاظمی

بحــث گرمایــش زمین، یکی از بحثهای همیشــگی بشــر در چند دهه گذشــته بوده است، اما بهتازگی در رســانههای ایران بحث داغی درباره اصل وقوع گرمایش زمین و همچنین نقش بشــر و فعالیتهای اقتصادی انسان در بهوجودآمدن این پدیده و موضع و وظیفه ما در برابر آن، در گرفته اســت. نکته جالبتوجه درباره توجه تازه رسانهها به این موضوع، نه بررســی آن از دیدگاه علمی، بلکه تأکید بر مواضع سیاسی حکومتهاست. بههررو به نظر میرسد، اینبار نیز مانند بسیاری از موارد دیگر، یک موضوع علمی در بستری از دیدگاهها و اهداف سیاسی مطرح شده اســت. در ادامه به بررسی موضوع گرمایش جهانی و دیدگاههای متفاوت در این زمینه میپردازیم.

آغاز ماجرا

باورمنــدان بــه وجود پدیــده گرمایــش جهانی یا گرمایــش زمین، میگویند این پدیده به افزایش میانگین دمای ســطح زمین و اقیانوسها منجر شــده اســت. آنها میگویند در صد سال گذشته، کره زمین به طور غیرطبیعی و حدود 0.74 درجه سلســیوس گرمتر شــده است. برخی از دانشمندان معتقدند که دهههای پایانی قرن بیستم، گرمترین سالهای 400 ســال اخیر بوده اســت. گزارشها حاکی از آن است که 10 مورد از گرمترین ســالهای جهان بین ســال 1990 تا سال 2007 ثبت شده است که این میزان در 150 ســال گذشته بیسابقه بوده است. به نظر میرسد فعالیتهای صنعتی در ایجاد این مشــکل بســیار مؤثر است و موجب گرمشدن زمین شده. به باور دانشــمندان، دلیل این گرمشدن بیسابقه، «اثر گلخانهای» اســت. اثر گلخانهای در یک گلخانه شیشهای بهراحتی حــس میشــود. درون یک گلخانه شیشــهای، گرمتر از هــوای اطراف آن اســت زیرا دیوارهای شیشــهای گلخانه اجــازه نمیدهند پرتوهای بازتابشــده خورشید، از گلخانه بیرون بروند. مشابه همین پدیده در کل کــره زمین نیز روی میدهد، اما در اینجا گازهایی مانند کربن دیاکســید CO2() موجود در اتمســفر زمین نقش دیوار شیشهای گلخانه را بازی میکنند و اجازه خروج گرما از کره زمین را نمیدهند. به باور دانشمندان، از زمان انقلاب صنعتی که مصرف ســوخت فســیلی و تولید گاز کربن دیاکســید زیاد شده اســت، دمای کره زمین نیز افزایش یافته و اگر این پدیده همچنان ادامه یابد، تغییرات اقلیمی ناخواســته بسیاری را در پی خواهد داشت، ازجمله ذوبشدن یخهای قطبی که بالاآمدن سطح آب اقیانوسها را موجب میشود و به این ترتیب ساکنان بسیاری از مناطق ساحلی، باید خانه و کاشانه خود را ترک کنند.

موضع منتقدان

این واقعیت که بشــر بــا تولید گازهای گلخانــهای، موجب افزایش دمای هوا شده است، منتقدان بسیاری دارد. برخی اصولا افزایش دمای زمین را نپذیرفتهاند، اما سوای اینها، بسیاری دیگر، موضوع افزایش دمای زمین را پذیرفتهاند، ولي میگویند بر اســاس پژوهشهای صورتگرفته و دســتهبندی میزان توانایی گازهای مختلف اتمسفر زمین در ایجاد اثر گلخانهای و میزان غلظت این گازها در اتمســفر زمین، دانشــمندان به این نتیجه رســیدند که 95 درصد اثر گلخانهای اتمســفر زمین به دلیل وجــود بخــار آب در جو بوده و فقــط چهار درصد آن بــه دلیل وجود گاز کربن دیاکســید ایجاد میشــود. نکته مهمتر نیز این اســت که به باور این دســته از افــراد، از همان چهار درصد گاز کربن دیاکســید نیز، فقط پنج درصد آن از ســوی بشر تولید شــده و باقی آن از سوی عوامل طبیعــی مانند تنفس جانداران، فعالیت باکتریها، تجزیه بقایای گیاهی و جانوری، آتشفشــانها و... ایجاد میشــود و درمجموع میتوان نقش انســان را در ایجاد اثر گلخانهای چیزی در حدود 0.2 درصد ارزیابی کرد. نکته دیگری که این افراد روی آن تأکید میکنند، نامعتبربودن همبستگی بین افزایش غلظت کربن دیاکســید و افزایش دمای زمین است؛ برای مثال آنها میگویند نمودار تغییرات دمای زمین نشــان میدهد از ســال 1940 تا 1980 که میزان غلظت گاز کربن دیاکســید رشــد کرده، دمای زمیــن نهتنها افزایش پیدا نکرده، بلکه کاهش نیز یافته اســت. از طرف دیگر بررسیهای انجامشــده روی نمونههای رسوبات یخهای قطبی و دمای اتمسفر زمین در 400 هزار سال گذشته، نشان میدهد در بازههایی بیش از صدســاله در تاریخ زمین، دما افزایش مییافت، ولی غلظت گاز کربن دیاکســید بهشــدت در حال کاهش بود. به همین دلیل، گروهی معتقدند افزایــش غلظت گازهــای گلخانهای مانند کربن دیاکســید معلول گرمشدن زمین است، نه علت آن. برخی دیگر نیز مدعی هستند دمای کره زمین در ســالهای متوالی، بــه طور تناوبی کاهش و افزایش مییابد و این ربطی به حضور انسان یا موجود دیگری روی آن ندارد. آنها مریخ را مثال میزنند که با وجود آنکه انســانی در آنجا زندگی نمیکند، دمایش در حال افزایش است. به نظر این دسته از افراد، عوامل بسیاری در افزایــش دمــای زمین نقش دارد کــه مهمترین آن تغییــر مدار کره زمین و فعالیت خورشــید است و در نتیجه، بشر در پدیدآمدن آن نقشی ندارد. بههرترتیب این دســته از افراد، ادعای افزایش دمای زمین را باور ندارند و آن را بیشــتر، ترفند کشورهای غربی توصیف میکنند. دلیلشان هم برای این ادعا این اســت که اولا پیشتر دانشمندان از کاهش دمای زمین ســخن میگفتند و دیگر آنکه مدعی میشوند از ایمیلهایی که از مدعیان افزایش دمای زمین لو رفته، مشخص شده است که آنان در پی عددسازی هستند تا کاهش دمای زمین را پنهان کنند.

موضع طرفداران

طرفداران وقــوع گرمایش زمیــن تأیید میکنند که هرســاله مقدار زیادی کربن دیاکســید به شــکل طبیعی وارد زمین میشود و مقداری که بشــر تولید میکند، حدود پنج درصد تولیدات طبیعی این گاز است، امــا بااینهمه تأکید میکنند که نمیتوان اســتدلال کــرد که مقدار پنج درصــد در مقابل 95 درصد دیگر، ناچیز و قابل صرفنظرکردن اســت. آنها میگویند فرایندهایی که درون اتمســفر زمین رخ میدهد، مبتنیبر سیستمهای دینامیک غیرخطی اســت؛ یعنی تغییراتی اندک در شرایط اولیه، تأثیراتی ورای حد تصور در نتیجه به بار میآورد. بر پایه این اثر )که اثر پروانهای نام دارد(، تغییراتی بسیار کوچک در شرایط ورودی، میتواند تغییراتی عظیم و غیرقابل پیشبینی به دنبال داشــته باشد. این دسته از موافقان وقوع گرمایش جهانی، ضمن رد نقش ناچیز بشــر در تغییرات زمین، تأکید میکنند که اتفاقا بشــر تأثیر بسیار قابل ملاحظهای در جهان دارد، آنهــا بــه پژوهشهای «اون گافنــی » ‪Owen Gaffney(‬ ) اشــاره میکنند که نشــان میدهد انســانها 170 برابر عوامل طبیعی، در حال تغییر آبوهوای زمین هستند و بهاینترتیب، دوره جدید را پدید آوردهاند که وی آن را دوره «آنتروپوسین» Anthropocene() نامیده است.

نکته پایانی

واقعیت این است که پدیده گرمایش جهانی، موضوعی علمی است و شایسته اســت موافقان و مخالفان این پدیده، صرفا بر مبنای اصول و روشهــای علمی به تأیید و رد آن بپردازند و از دخالتدادن دیدگاههای سیاسی و بهویژه برچسبزدن مخالفان خودداری کنند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.