زار هزارگاگنشیاز م شهزاهرمرینکنتشاستبرکزوف رتهنأگیخشهرر کتافبرهنگی

Shargh - - هنر -

شــرق، گروه ادبیات:

هزارگانِ شهرکتاب برگزار شد. بهمناســبت هزارمین نشســت و درسگفتــار مرکز فرهنگــی شــهرکتاب در روز سهشــنبه دهم مرداد، اصحاب فرهنگ و اندیشــه و مدیران فرهنگی مرکز فرهنگی شــهرکتاب گردهــم آمدند تا اســتمرار دَه ســالواندی کار فرهنگی این مؤسســه را بهجشــن بنشــینند. در این مراســم رضا صالحی امیری، وزیر فرهنگوارشــاد اسلامی، رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگســتان علوم، سیدمحمود دعایی، مدیرمسئول روزنامه اطلاعات، علیاکبر اشــعری، رئیس ســابق کتابخانــه ملی، بهرام قاســمی، ســخنگوی وزارت خارجه، حســن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگــی، کوروش کمالی سروســتانی، رئیس مرکز سعدیشناســی، داوود موســایی، مدیر انتشــارات فرهنــگ معاصــر، مهــدی فیــروزان، مدیرعامــل شهرکتاب و علیاصغر محمدخانی معاون فرهنگی ایــن مؤسســه و نویســندگان و مترجمانــی چــون امیرعلی نجومیان، ، بلقیس سلیمانی، محمدمهدی اردبیلــی، مجید قیصری، دربــاره فعالیتهای مرکز فرهنگی شــهر کتاب ســخن گفتند. وزیــر فرهنگ و ارشــاد، در ســخنانی انتقادی نســبت به وضعیت فرهنگ، از «تأخر فرهنگی» ما ســخن گفت و شــاید جالبتریــن نکته این نشســت فارغ از گرامیداشــتِ اســتمرار حرکتی فرهنگی که چنــدان در جامعه ما عادت نیســت، همین رویکرد انتقادی و تندوتیز وزیرِ نهادی اســت که خودْ مسئولیت تمشیت امور حوزه فرهنگ را برعهده دارد. صالحــی امیری اما ترجیح داد در این نشســت در جایگاه منتقد، در کنار اهالی فرهنگ بایستد و از دورنمای نامعلومِ فرهنگ سخن بگوید. او بااشــاره بــه تأثیر شــهرکتاب در تحولات فرهنگــی گفت: «ما در مســیر تحــولات و تغییرات گســتردهای قرار گرفتهایم که سرعت، حجم، شتاب، گســتره و عمق تغییرات بیشــتر از تدابیر ما است. ما نظارهگر حرکت قطاری هستیم که در فرآیند حرکت آن هیچ نقشــی نداریم. این شــاید مهمترین مسئله نظام فرهنگی در دهه چهارم انقلاب باشــد. اساساً جامعه نخبــگان ما، عمدتاً توصیفگــر، تبیینگر در گذشــته بوده اســت. ما در توصیف موفق هستیم، اما کمتر منبعی تــا امروز در اختیار ما قرار گرفته که روند تحــولات آینده جامعه را دســتکم برای یک دهه آینده به تصویر بکشــد. ما درباره یک دهه آینده نمیتوانیم راحت سخن بگوییم. سؤال این است که در انتهای دهه چهارم یا در دورنمای 1404 ســاختار گفتمان فرهنگی حاکم بر جامعه چگونه خواهد بود و نســبت آن گفتمان با گفتمان رسمی کجا است؟» وزیر ارشاد معتقد اســت ما درک روشن و عمیقی از ابعاد تحولات نداریم زیرا هنوز نتوانســتهایم نسبت بیــن فرهنگ و دولــت را بهدرســتی تبییــن کنیم. «فرهنگ همچنان در ســطح نظــام دولتی بهعنوان نظامی فربه باقی مانده و این نوع حرکت کماکان به گســترش شکاف در سطح رسمی و غیررسمی منجر خواهد شــد. از دیگرســو دچار نوعی مناسکگرایی افراطی در حوزه فرهنگی هســتیم و بهدلیل رویکرد مناسکگرایی همچنان در فضای کَمیگرایانه زیست میکنیــم و به تحــولات اصلی جامعــه کمتر وارد میشویم. باید پرسید این مناسک چهمیزان در فرآیند معرفتی و اخلاقی جامعه ایران اثرگذار بوده است؟ ســنجشها و رصدهای میدانــی تغییرات عمدهای را به مــا نوید نمیدهــد. از این منظر بــاور دارم ما نیازمنــد تحول فکــری و گفتمانی هســتیم در نظام فرهنگیمــان از منظــر عبور از فضــای کمیگرایانه بــه فضــای کیفیگرایانــه، از فضای مناســکی به فضای معرفتی، از ســطح به عمــق و از تبلیغات و همایش به انسانســازی و تربیت انســانی. ما دچار تأخر فرهنگی هم هســتیم.» وزیر ارشاد کانونهایی همچــون شــهرکتاب را نماد کانونهــای موفق در برقراری ارتباط معرفتی با جامعه دانســت از اینرو که شــهرکتاب در این مدت توانسته فضای گفتوگو را ایجاد کند.

رضا داوری اردکانی، نیز گفت که اهل کتاب، اهل تعارف و تملق نیســتند. اما مرکز فرهنگی شهرکتاب کاری کرده است کارستان. «اگر قدر و منزلت این کار روشن نشده، از اینروست که ما به فرهنگ و معرفت احســاس نیاز نمیکنیــم. همه علوم عزیز شــریف هستند، اما در روزگار ما آنچه نتایج آن به روشنی به چشم میآید عزیزتر شده است.

محمود دعایی، بااشاره به تاریخچه فعالیتهای شــهرکتاب گفت: «در زمان شــهرداری غلامحسین کرباســچی شــهرکتاب با مدیریــت فخرالدین انوار پایهگذاری شــد. در ســالهای بعد مهدی فیروزان بــه مدیرعاملــی شــهرکتاب انتخاب شــدند و یکی از انتخابهــای خوب وی در شــهر کتــاب، انتخاب علیاصغر محمدخانی به معاونت فرهنگی شــهر کتاب بود. امروز ما افتخار میکنیم که مرکز فرهنگی شــهر کتاب هــزار برنامــه موفق را تقدیــم عرصه فرهنگ ایران کرده اســت.» علیاکبر اشعری، عضو هیئتامنای شــهر کتاب به نقش مــردم در ارتقای فرهنگ اشــاره کــرد و گفــت کــه کار فرهنگی کار دولتها نیســت. «اگر قرار است مردم رشد فرهنگی بکنند بایــد خودشــان کار فرهنگی کننــد. تا وقتی مردم در عرصه فرهنگ فعال نباشــند، جامعه رشد فرهنگــی نمیکند. در مقطعی کوشــیدیم در برخی شهرستانها ادارههای ارشــاد را تعطیل کنیم و کار را به انجمنها و گروههای فرهنگی هنری بســپاریم که البتــه قانون اجــازه این کار را نمــیداد. یکی از حوزههایی که توانســته از فعالیتهــای دولتی در حوزه فرهنگ پیشی بگیرد، مرکز فرهنگی شهر کتاب است ».

بهرام قاسمی، ســخنگوی وزارت خارجه گفت: «جهان امــروز در این روند جدید و تحولات و ســیر گذر خود، بهســرعت دگرگون میشــود و مفاهیم و معانی هم سریع تغییر میکنند. دیپلماسی عمومی هم از قواعد خاصی تبعیت میکند. در دیپلماســی عمومی، خلاف دیپلماســی کلاســیک، بحث اقناع مطرح است. بحث اقناعیبودن دیپلماسی عمومی مهم اســت و الزامــاً بــه تنهایی با عقــل و منطق سازگار نیست و احساس هم در آن مطرح است. در دیپلماســی عمومی هنر و موسیقی و ادبیات و سایر زمینههایــی که در عرصه ذوق و زیبایی قرار میگیرد مورد توجه قــرار میگیرد. کاری که در شــهر کتاب انجام گرفته، مهم است و باید قدر آن را دانست. در حوزه دیپلماســی عمومی فقط دولتها نمیتوانند مؤثر باشــند؛ حتی میشــود گفــت دولتها کارایی کاملی نمیتوانند در این زمینه داشته باشند. بخش خصوصی یــا نهادهــای غیردولتی نقش اساســی در دیپلماســی عمومی دارند. کارهای شــهر کتاب در حوزه خارج از ایران شــگفتانگیز اســت. حسن بلخاری هم گفت: «پیش از آشــنایی با شــهر کتاب، من مکان را عرض میدانســتم. در فرهنگ فلسفی مــا عرض رتبه نازل ذات اســت و معمولاً بهصورت تحقیری به آن نگاه میشــود. بعد از آشنایی با شهر کتاب و انســی که با این فضا گرفتــم، مکان را دیگر عرض نمیدانم. البته دیگر ظاهر را هم نقطه مقابل باطن نمیدانم. مرکز فرهنگی شهرکتاب، جایی است که نمونه آن را در سراســر ایران نداریم. به کوچکی ایــن مــکان ننگرید. جایی کــه بتواند همــه بزرگان فرهنــگ ایران را گــرد آورد، حتی کســانی را که در بســیاری از مجالس حاضر نمیشوند، مکان رفیعی اســت.» امیرعلی نجومیان، به کارکرد شهرکتاب در حوزه توسعه فرهنگی در کشــور اشاره کرد و اینکه یــک نهاد بیهمتا در ایران اســت. «در طول دوازده ســال همکاری، از نزدیک مشــاهده کردهام که این نهاد چطور بــا کمترین امکانات کارهای بزرگ انجام داده است. توســعه فرهنگی یعنی ایجاد یک فضا؛ فضایی برای نقد و پرسشگری، فضایی برای تضارب آراء، آرام و دور از فضاهــای قبیلهگرایی جامعه ما. شــهرکتاب فضایی ایجاد کرد که جامعه را به سوی کتاب خوانــدن هدایت کرد. جوانان مــا با علاقه به اینجا میآیند، کتاب میخوانند و بدون نگاه قبیلهای درباره کتاب حرف میزنند.»

بلقیس سلیمانی از امکان گفتوگو در شهرکتاب سخن گفت و اینکه گفتوگو جامعه ما خصوصاً در عرصههای فرهنگی امری غریب اســت و به فضای دموکراتیک حاکم در این جلسات اشاره کرد.

محمدمهــدی اردبیلــی نیز کمیت را همبســته کیفیت دانست و گفت: «استمرار جزء لاینفک مقوله فرهنگ است و میبینیم که در جامعه ما این استمرار اتفاق نمیافتد. شــهرکتاب امروز در جایگاهی قرار دارد که به یک نهاد فرهنگی تبدیل شــده و مشخصاً مرکز فرهنگی از این وجهتسمیه هم استفاده میکند. این نهاد فرهنگی به مرحله هزارتاییاش رســیده و توانسته از نظر کمی خودش را در بستری در عرصه عمومی فرهنگ بازنمایی کند.»

داوود موسایی، نیز از الگوها گفت، اینکه «الگوها در هر کشور پاسخ یکسان نمیدهد. میتوانم بگویم الگویی که شــهرکتاب به آن دســت یافتــه الگویی منحصربهخود اوســت» و بــه تأثیر شــهرکتاب در اقتصاد نشــر اشاره کرد. «نشســتهایی که در شهر کتاب برگزار میشــود، نقش مهمی در اقتصاد نشر دارد. شــمارگان روزنامهها پایین است. تلویزیون هم جز برنامههای عبــوس برای کتــاب برنامه دیگری ندارد و از اینرو تأثیر نشستهای هفتگی شهرکتاب محسوس است.»

مجید قیصری، به تاریخِ «دهم مرداد» اشاره کرد که در تقویم ادبیات ما مصادف شده با تولد محمود دولتآبادی و روز خاکســپاری مدیا کاشیگر و جشن هزارگان شــهرکتاب و گفت: «شهر کتاب در ذهن من پل است. پلی که بین امروز و دیروز ما زده میشود و خوشبختانه امروزه شاهدیم که با حرکتی که شروع شده این پل دارد به اقصی نقاط دنیا کشیده میشود و بین امروز ما و فردای ما زده میشود.»

کــوروش کمالی سروســتانی، به تاریــخِ مفهوم فرهنگ پرداخت و اینکه فرهنگ انگارهای اســت که از پس گذر قــرون و در طول تاریخ یک ســرزمین با طرحهای آشــکار و نهان برای به زیســتی انسانها پدیــدار آمده اســت. «افزودن برگی بــر آن مباهات و تفاخــری را برمیانگیــزد که بقایــش و دوامش تا همیشــه و هنوز زیست انســانی ماناست و اینک بههمت دانشــیمردان این خانــه فرهنگ، هزارمین برگ بر شانه ستبر فرهنگ این سرزمین افزوده شده.»

علیاصغــر محمدخانی نیز هدف مرکز فرهنگی شــهرکتاب را برنامهریزی برای آینــده خواند. «باید بتوانیــم افقهای دور را ببینیم. برنامههای ما در این مرکز کوتاهمدت نیســت. گفتوگــو از غایتهای ما است. بدون همفکری و همدلی، فرهنگ ایران پیش نخواهد رفت.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.