4 سطح برای فهم داعش

Shargh - - انديشه -

مقصــود فراســتخواه در نشســت «داعش و آینده عقلانیت در جهان اسلام»

: داعش به زبان آیندهپژوهــی چیزی اســت که کمتریــن احتمال رخدادنــش را میدادیم ولــی بیشــترین تأثیر را گذاشته اســت. به همین دلیل فهم داعش کمک میکند که مــا نااطمینانیهــای زندگی خودمان را مدیریت کنیم. من بــرای فهم داعش یک مدل چهارســطحی طراحی کردم که آن چهار ســطح عبارتند از: راهاندازها، پیشرانها، شتابدهندهها و آشــوبها. راهاندازها همان امر اجتماعی هستند. ســطح اول، راهانــداز داعش عبارت اســت از هر جامعــه و موقعیــت جهان اجتماعــی که زمینه رخدادن این اتفاق را داشــته باشــد. این مقدار از خشم داعش حاصل تراکم، دردها و عفونتهای زخمهای پیکر اجتماعی اســت که به مرور زمان مزمن میشــود. به عبارتی میتوان گفت، داعش چرک و خــون زخمهای اجتماعی اســت. حس حاشیهایشــدن برای افراد و گروههای اجتماعی تلخ است حال چه این حس برای حاشیهنشینهای ســوریه و عراق باشــد چه برای حاشیهنشینهای نرمانــدی و مهاجران آفریقایــی. اعضای اروپایی داعش که حدود ۱۰ درصد هستند هم نمونهای از نگونبختیهای شهروندان اروپایی است. تلههای فقــر و نکبت اجتماعی در ســوریه و عراق که به جوانان و نوجوانان فشار میآورد آنها را تبدیل به بیگانههای اجتماعی میکند و اگر این آســیبها با عوامل روانشناســی در هم آمیخته شود، تبدیل به یکســری عقده میشــود که به صورت داعش ســر برمیآورد. اغلب آنها مسیر جذب اجتماعی را طی نمیکننــد و از لحاظ خانوادگی هم خیلی موفق نیســتند. در دنیای امروز ۴۸ درصد مردم یا به عبارت دیگر نیمی از مــردم با درآمد روزی دو دلار زندگی میکنند و چنین دنیایی میشود آوار و داعش صدای این آوار است. در چنین شرایطی که توضیح دادم، مهاجران حس شــورش حاشیه بر متن را پیدا و احساس میکنند که خودی نیستند. امروزه کل دنیا حتی کشورهای غربی هم در مدل توسعه مشــکل دارند. بحران معنا، حس پوچی، هرزهنگاری، ضعــف نهاد خانواده، فســاد مالی، بیــکاری و بحران اقتصاد؛ مجموعــه همه اینها باعث شده که غرور سکولار در هم شکسته شود. در دنیای سکولار منادیان تمدن جدید دیگر حرفی ندارند، بیشــتر افــرادی که عضو داعش هســتند اختلال هویتی دارند و اگر در فیلمهایشــان دقت کرده باشــید میبینید که آنها شناسنامههایشــان را پــاره میکنند و گویی میخواهند در یک هویت بدساخته جدید به نام ولایت اسلام سکنی گزینند و احســاس کیســتی کنند. داعش برای خیلیها نوعی پناهگاه، اردوگاه و محل کار اســت. ســطح دوم پیشــرانها، زمینههــای تبارشناســی و کردار گفتمانی داعش است. در این سطح امر گفتمانی اولویت دارد، آنها میخواهند با گفتارشــان قدرت را به دســت بیاورند و از نظر آنهــا گفتمان یعنی نهفقط اراده به دانســتن بلکه اراده به قدرت. در دنیای جدید که دالهای ســنتی ضعیف میشوند دالهایی مانند دارالاســلام و دارالکفر که شــناور بودند ثبات پیدا میکننــد و رو میآیند. خلافت و دولت اســلامی دالهای مرکزی بود که دالهای شناور را انسجام بخشید.

امــر تکنیکــی بهعنــوان ســومین ســطح فهــم داعش اســت. فضای ســایبری یــا همان شــتابدهندهها سومین سطح مدلی است که من برای فهم داعش طراحی کردهام. فضای سایبری در رســانهها کمک میکند که جنایت و تبهکاری داعش جهانی شــود و صنعت خشــونت بازاری به وجود بیایــد. همانطور که میبینید قســمت عمده جذب داعش از طریق اینســتاگرام، توییتر و امثال آنها اســت. نکته جالب توجــه اینکه همه مــا مصرفکننده خشــونت هســتیم و داعش را مصرف میکنیــم. در جامعه نمایش، جمله «من فکــر میکنم پس هســتم» به جملــه «من دیده میشوم، پس هستم» تغییر پیدا میکند. در چنین جامعهای دیدهشــدن مهم است، بنابراین داعش موفق میشــود چون به افــراد کمک میکنند که دیده شــوند. همین که خیلیها از طریق یوتیوب ویدئوهای داعش را دنبال میکنند یعنی این گروه کار خودش را درست انجام داده است.

ســطح چهارم از مدل طراحیشده برای فهم داعش، امر سیاسی یا همان آشوب است. داعش یــک امــر گفتمانــی، اجتماعــی و تکنیکی ولی آشوبناک است. علت آشوب و وضعیت آشوبناکی نیز درهمریختگی ســرزمینی و اجتماعی اســت. داعــش حاصل ملــت- دولتی شکســتخورده اســت که در آن نوعی بیدولتی بــه وجود آمده اســت. عراق بعد از جنگ با ایــران و خروج ناکام از کویت و مداخله آمریکا سازههای جمعیتیاش در هم شکســت و گســلهای شــهری به وجود آمــد. درســت در چنین وضعیتی داعش شــکل میگیرد و آشــوبناک میشــود و حالا این گروه در چنین وضعیت و آشوبی برای خودشان عقلانیت به وجــود میآورند و نوعی برندســازی میکنند. خلاصه مدلی که من بــرای فهم داعش طراحی کــردهام، عبارت اســت از اینکه یکســری چیزها خاســتگاه آنند، یکسری چیزها آنها را جلو میبرد و سپس با کمک امر تکنیکی و سیاسی ظهور پیدا میکند.

منبع: خبرگزاری مهر

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.