آغاز تنشزدايی تهران-رياض؟

Shargh - - صفحه اول - جاوید قرباناوغلی مدیر کل وزارت خارجه دولت اصلاحات

دیدار سرپایی دکتر ظریف و عادل الجبیر در حاشیه اجلاس وزیران خارجی کشــورهای اسلامی، فارغ از حواشی تشریفاتی آن، رویدادی است که باید آن را به فال نیک گرفت و از آن استقبال کرد. تحول دیگر علاوه بر این رویداد، در روزهای اخیر حضور معاون وزیر حج پادشاهی سعودی در فرودگاه جده و استقبال از اولین گروه حجاج ایرانی اســت که پس از غیبت سال قبل، با ابتکار مثبت مسئولان کشور و پس از مذاکره فشرده مقامات ایران و عربستان، عازم بیتاللهالحرام شدند. تردیدی نیســت که این تحول پس از آن ایجاد شد که دستاندرکاران سازمان حج و زیارت و وزارت خارجه کشورمان از امنیت و رعایت شــئونات حجاج ایرانی در خــلال مذاکرات با مقامات مســئول ســعودی به اطمینانهای لازم دســت یافتهاند. تنش در روابط دو کشور همسایه و تأثیرگذار جهان اسلام به نفع هیچیک از این دو کشور و همچنین منطقه نیست و از این منظر از هر تحولی در راستای کاهش تشنج و حل معضلات انباشته تهران و ریاض باید استقبال کرد. درهمینراستا دیدار کوتاه و ســرپایی وزیران خارجه دو کشور آغازی میمون پس از چند ســال پرتشنج در روابط دو کشور محسوب میشود.

ایران و عربســتان در 38 ســال گذشــته دوران پرفرازونشــیبی را پشتسر گذاشتهاند. از یاد نبردهایم که در دوران هشتســاله جنگ تحمیلی، ریاض در کنار صدام قرار داشــت و از اهــدای هیچ کمکی به رژیــم بعث فروگذار نکرد. رویکــرد منطقی و مبتنی بر عقلانیت مرحوم هاشمیرفســنجانی در اجلاس سران کشورهاي اسلامی در سنگال و متعاقب آن در پاکســتان، صفحه جدیدی را در افق روابط دو کشور گشود. هاشمی با نگاه تیزبین سیاسی خود بهخوبی این نکته را درک کرده بود که با وجود سیاســتهای حکام ســعودی در خلال جنــگ تحمیلی، ضروری اســت این صفحه از تاریخ دو کشــور ورق بخورد و فاز و فضای جدیدی ایجاد شود. سیدمحمد خاتمی راهی را که هاشــمی آغاز کرده بود با گامی اســتوار پــی گرفت و روابط تهران و ریاض را به اوج رســاند. امضای موافقتنامه امنیتی بین دو کشــور، بالاترین حد اطمینان در روابط دو کشــور، حاصل تلاشهای مجدانه دولت اصلاحات بود. ســوگمندانه این روند بــا رویکارآمدن دولت نهم و دامــنزدن به رویکرد ماجراجویانــه در عرصه مناســبات خارجی کشــور متوقف شد. شعارهای بیمحتوا و بلکه تحریککننده رئیس دولت نهم آنچنان فضای روابط تهران و ریاض را ملتهب کــرده بود که منجر به ابتــکار رهبری در اعزام دکتر ولایتی براي اطمینان در عدم تغییر رویکرد ایران به عربستان شد. تحولات جهان عرب موسوم به بهار عربی و سرنگونی رژیمهای همپیمان عربستان )تونس و مصر( نقطه آغــاز واگرایی تهران و ریاض و بهویژه تســری این روند به بحرین و ســوریه، دامنه اختلافات دو کشور را افزایش داد. بحران یمن نقطه اوج اختلافات تهران و ریاض بود.

ورود قدرتمندانــه ایــران به مذاکرات هســتهای و تغییــر رویکردهــای ایــران در این بحــران پس از رویکارآمدن روحانی که منجر به شکســتن اجماع جهانــی علیه کشــورمان، خروج از انــزوا و پیروزي عزتمندانــه ایــران در پایــاندادن بــه تحریمهــای فلجکننده شــد و ناکامی عربســتان در منطقهای که به طور ســنتی عرصه رقابت تهران و ریاض اســت، عربســتان را به رویکردی ناصواب در مقابل همسایه شــمالی خود که در سایه مذاکرات هستهای و توافق برجام به عرصه جهانی بازگشت و حضور قدرتمندانه خود را در منطقه تثبیت کرد، سوق داد. این رویکرد با فوت ملکعبدالله و رویکارآمدن ســلمان و فرزند جوانش محمد که گفته میشود عنصر اصلی ورود عربســتان به باتلاق یمن است، شــدت گرفت و در ماجرای شیخنمر و اشــغال کنسولگری عربستان در مشــهد و آتشزدن سفارت این کشــور در تهران به اوج خود رسید و قطع روابط دیپلماتیک دو کشور را در پی داشــت. اینک پس از این فرازونشیبهایی که بهطور کاملا اجمالی بدان اشاره شد، وزیران خارجه دو کشــور در اقدامی کاملا مغایر با روند چند ســال اخیر، در حاشیه اجلاس اســلامبول با یکدیگر دیدار و بنا بر برخــی اقوال، مصافحــه کردهاند. همچنان که گفته شــد، فارغ از اینکه ابتــکار این اقدام با کدام طــرف بوده، بایــد به این نکته اذعــان کرد که چنین اتفاقاتی را در عرصه دیپلماســی نمیتوان رویدادی «تصادفــی» نامید. از یاد نبردهایم که بیل کلینتون در جریان ســفر ســیدمحمد خاتمی به نیویورک تلاش کرد بــا رئیسجمهــور ایــران گفتوگویــی در حد «خوشوبش» داشــته باشد که به دلایلی که ذکر آن از حوصله این مقال خارج اســت، امکانپذیر نشد تا اینکه این تابو در سفر روحانی با ابتکار باراک اوباما در گفتوگوی تلفنی روحانی و اوباما شکسته شد. بدون ورود به گمانهزنیهای پشتپرده که حداقل نگارنده این ســطور از آن بیاطلاع است، تمایلی نیرومند در ایران و عربستان برای عبور از این مرحله و واردشدن به فضایی جدید بین دو کشــور در حال شــکلگیری است. تهران و ریاض بهنیکی میدانند استمرار روند گذشته به نفع هیچیک از دو کشور نیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.