راه درازی که زنان آمدهاند

Shargh - - سياست - دکتر الهام ملکزاده*

اهمیت و نقش اســطورهها در ســاختن باورها و حافظــه تاریخی بشــری، بازخوانــی نقش زنان اســطورهای ایــران را هم شــامل میشــود. با این ملاحظه، شاید اولین ردپای حضور زنان در سیاست، خردورزی و کاربســت اعتــدال زنانــه را باید از آنِ زنِ اسطورهای ایرانی دانســت. آنجا که سیندخت، بــا تحلیل صحیح و گزیــدن راه و روش منطقی در «تدبیر منــزل» و «تدبیــر مدرن» بهعنوان همســر مهراب و مادر رودابه، فراتر از نقش سنتی پشتیبان همســر و دختــرش، در کســوت حامــی کرامت و شخصیت انسانی خود، بهعنوان بزرگترین سرمایه بزرگ انســانی اقدام کــرد و با پذیــرش مأموریتی خطیر و حضور در دربار کابل از ســام خواســت با خویشــتنداری و پذیــرش دلدادگی پســرش زال و رودابــه دختر مهراب، دو ســرزمین ایران و توران را گرفتار آتش تعصب، خشــم و غرور نکند. توصیف باشــکوه این سفارت و وظیفه خطیر سیاسی با قلم شــورانگیز فردوســی، نه با صفات مردانه، بلکه به ســبب رفتارهای زنانهای به تصویر کشیده شده که خردمندی و عقلانیت را توأمان به کار گرفته است. دیرینهترین حضور زنان ایرانی در سیاستهای کلان کشــور فراتــر از دغدغههای مادرانــه و خواهرانه، مربوط به دربار هخامنشیان است.

ایران بعــد از اســلام، نمونههــای مختلفی از حکمروایی و سیاســتورزی زنان با سیاســت را به چشم دیده که در مقایســه با مردان همدوره خود، بعضا کارنامه برجستهتری داشته و مصدر تحولات بزرگی شدهاند. تا آنجا که بهعنوان روایتی مشهور در افواه عمومی ماندگار شــده و تا امروز هم مانده اســت. وقتی که ســلطان محمود غزنوی، به بسط متصرفات خــود میاندیشــید، در لشکرکشــی به ســرزمین ری و در مواجهه با شــیریندخت همسر فخرالدوله دیلمی، نخســتین زن حاکم شــیعی، با این چالش بزرگ روبهرو شد که سیده ملکخاتون، وی را خطــاب قــرار داد و گفت: اگر بــر من فائق آیی که همــه گویند بر زنی پیروز شــدی و برای تو افتخاری نیســت؛ اما اگر از من شکست بخوری که خیلــی برایت گران تمام میشــود؛ چــون همگان گویند که از زنی شکســت خورد، حال چه میکنی؟ نتیجه مدبرانه و سیاستمدارانه حاصل از این کلام خردمندانه، انصراف سلطان محمود از لشکرکشی بود و ادامه ســلطنت آلبویه. فرصتهای محدود زنان باکفایــت، مصدر تجربههای موفقی میشــد کــه بــا رونــق سیاســت، جایگاه، شــأن فــردی و اجتماعی زنــان تغییر مییافت. در هنــگام اقتدار سلســله سنتی مردســالارانهای چون صفویه، زنان صاحبرأی دربار، در قالب تلاش برای رسیدن خود یا خویشانشــان به مقامات بالای کشور، با زیرکی در امور دخالت کــرده و با تحریک دیگران، به فعالیت سیاسی میپرداختند.

نماد تفکر زنان سیاســتورز ســنتی رادیکال در دوران معاصر و پیش از مشــروطه، مهدعلیا همسر محمدشــاه اســت که به قیمت دورمانــدن ایران از چرخه پیشــرفت، نقــش تعیینکننــدهای در حفظ دســتگاه ســنتی و دربار ناصری داشــت. بــه دنبال تحولات فکری کشــور در بحبوحه انقلاب مشروطه و در نتیجــه درک صحیح بخشــی از زنــان فعال، از مفاهیم جدید مورد نیاز مملکت، از جمله مساوات، اســتیفای حقوق آحاد ملت اعم از زن و مرد، حضور زنــان رنگ دیگــری یافت. ازآنجملــه نقشآفرینی زنان در نهضــت تنباکو، دلاوری و جانفشــانی زنان سیاستورز مشــهور و گمنام از سردار مریم تا دختر مبارز تبریزی و زینبپاشــا و امثالهــم را میتوان نام برد. بــا وجودی که در ابتدا زنــان خواهان مطالبات صنفــی نبودند، به موازات رشــد آگاهی سیاســی و شــعارهایی چون اجرای قانون برای همه و تشکیل مجلــس بهعنوان ســمبل اراده ملت، خواســتار به رســمیت شناختهشدن تشــکلهای سیاسی زنان از ســوی مجلس شــدند. برخی نماینــدگان، به بهانه غیرضروریبودن با این مســئله مخالفــت کردند و خواستار قدغنشدن این تشکلها شدند.

تجربه ســالهای دوران پهلــوی، حکایتی جدید از حضــور زنان سیاســتورز و تحصیلکرده دارد که ضمن وابســتگی بــه خانوادههــای صاحبقدرت سیاسی، امکان عضویت در احزاب را یافتند. پشتوانه حزبی، قدرتشــان را دوچندان کرد. هرگاه حزبهای متبوعشان قدرت داشــتند، آنها نیز قابلیتهای خود را بهتر عرضه کردند.

آمــار منتشــره ســال 1357، حــدود 38 درصد دانشــجویان ایران را زنان، هــزارو 500 زن مقامهای ارشد مدیریتی کشور، 22 زن در مجلس شورای ملی، پنج شــهردار و 33 درصد کل مشاغل آموزش عالی ایران را ارائه میکند. در جنبشهای منجر به انقلاب، حضور سیاســی و مبارزاتی زنــان، چنان ملموس و اثرگذار بود که رهبر کبیــر انقلاب، امام خمینی )ره( بارهــا فرمودند ایــن انقلاب بر دوش زنــان ایران به پیروزی رســید. زنان مبارزی چــون مرضیه دباغ که نهتنها بهعنوان چریک انقلابی در مبارزات مسلحانه، که در کســوت سفیر ایران در روسیه، ایمان به تدبر و کفایت نماینده ایران را که حامل پیام رهبر انقلاب به گورباچف بود نشان میدهد.

ادامه در صفحه 7

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.