نگاهیجبها انیقلابی سیا- ا مسثیلجتمازنان در ت هعییچجوناس

Shargh - - جهان - بهاره محبي

تونس با وجود شــهرتش در پیشــگامی احقاق حقوق زنان، ازجمله کشورهایی است که زنانش در زندگی روزانه خود بیشترین خشــونت را تجربه میکنند. به همین دلیل زمانی که پارلمان دو هفته پیش قانون منع خشونت علیه آنــان را تصویب کرد، برخی این موفقیــت را رهایی از غل و زنجیــر جامعه ســنتی خواندند. قانــون جدیدی که در تونس به تصویب رسیده، از آن جهت مهم است که نهتنها خشونت فیزیکی، بلکه سوءاستفاده روانی و حتی تبعیض اقتصادی علیه زنان را نیز در نظر گرفته اســت. اهمیت این قانون زمانی بیشــتر مشخص میشــود که به آمار و ارقام خشــونت علیه زنان در تونس نگاهی بیندازیم؛ براســاس گزارشهای وزارت زنان و خانواده، 60 درصد از زنان تونس در سال 2016 قربانی خشونت شدهاند. همچنین 50 درصد از آنان گفتهاند که در طــول زندگی خود حداقل یکبار در اماکــن عمومی بدرفتاری فیزیکی را تجربه کردهاند. قانون جدید که محصول همکاری جریانهای سیاســی مختلف و ســازمانهای مدنی است، با اشــاره به اشکال مختلف خشونت، خشــونت علیه زنان را از زاویه دید سازمان ملل متحد معنا میکند: یعنی «هرگونه تعدی فیزیکی، اخلاقی، جنسی یا اقتصادی بهطور مشخص علیه زنان»؛ چیزی که ممکن است در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما با توجه به جامعه بهشدت سنتی و مردســالار تونس، این پیروزی بزرگی برای جامعه مدنی بهشمار میرود. محمدبنحامد، فعال اجتماعی، دراینباره میگوید: «این یک قانون انقلابی در تونــس بود. این قانونی بود که جامعه مدنی 20 ســال انتظارش را کشید و برای بهثمررسیدنش تلاش کرد.»

گفته شده براساس قانون جدید که از سال آینده اجرائی خواهد شــد، مردان نميتوانند با دختران زیر ســن قانونی رابطــه برقرار کنند، چون گذشــته از طریق ازدواجکردن با قربانی از زیر بار مســئولیت این جرم شانهخالی ميکردند. براســاس این قانون، ســن قانونی ازدواج نیز از 13 ســال بــه 16 ســال افزایش یافته اســت. همینطــور حالا دیگر تبعیض جنســیتی در محل کار ازجمله پرداخت حقوق و دســتمزد کمتر به زنان بهلحاظ قانونی قابل پیگیری است و فرد متخلف میتواند به دو ســال حبس و پنج هزار دینار )معادل دو هــزار دلار( جریمه محکوم شــود. حالا دیگر تجاوز شوهر به همسرش هم قابل پیگیری است.

روزهای سختی که سپری شد

مرضیــه مایــزا لیبیدی ازجمله کســانی اســت که در بهثمررســیدن این قانون نقش زیادی داشــته است. او که یکی از حامیان سرسخت مشارکت زنان جوان در سیاست و اداره امور کشور است، ریاست انجمن رهبران زن آفریقایی را برعهــده دارد و شــبکهای از زنــان قدرتمنــد در عرصه سیاسی آفریقا را گردهم آورده است.

مرضیه درباره روزهای ســخت مبــارزه برای تصویب این قانون میگوید: «من ریاســت بســیاری از نشستهای پارلمانی را که با هدف بررسی قانون جدید تشکیل میشد، برعهده داشتم. این اولین حضور من در دنیای سیاست بود و من ایــن تجربه را با تصویب قانونــی در جهت حمایت از زنــان به پایان بــردم؛ اما باور کنید کــه اصلا کار راحتی نبود. اغلب نشســتهای پارلمانی بســیار پرتنش و ناآرام برگزار میشد. در یکی از این نشستها، بیشتر نمایندگان با صــدای بلند و همه با هم در یک زمان صحبت میکردند. یــک هرجومرج تمامعیــار بود. یکی از همــکاران مرد از من خواســت که میکروفونش را باز کنم تا بتواند صحبت کند اما من نپذیرفتم و از او خواســتم که به روند معمول برگزاری نشســت احترام بگذارد. بااینحال پاســخ او مرا میخکوب کــرد. او گفت: «احترام؟ من هیچ احترامی برای تو قائل نیســتم؛ تو فقط یک زن هستی!». او فکر میکرد که من نمیتوانم جلسه را اداره کنم چون یک زن هستم. بــا اینکــه هنــوز بررســی بندهای مشخصشده را تمام نکرده بودیم، تصمیــم گرفتم جلســه را متوقف کنــم. از همکارم خواســتم تا برای صحبتکردن بر ســر این مسئله به دفتــرم بیاید. بهظاهر قوی و محکم بودم اما از درون بهشــدت متزلزل. درنهایت همکارم از من عذرخواهی کرد و زمانی که به جلسه بازگشتیم، او از تمــام نماینــدگان زن دیگر نیز عذرخواهی کرد. آن روز چیزی تغییر کــرد. آن اتفاق باعث کســب اعتبار من شــد و از آن زمان نمایندگان این طرح را با جدیت بیشتری دنبال کردند. اخیرا یک محقق به من گفت که بسیاری از دختران تونس با الگوگرفتن از من به دنبال حضور در دنیای سیاســت هستند. این مسئولیت بسیار سنگینی است. من میخواهم زنان جوان باور داشته باشــند توانایی انجام این کار را دارند. من همیشه به آنها میگویم وقتی ایده و نظری دارند، آن را ارائه کنند و از بیان نظراتشان شرمنده نباشند. من همیشه از آنها میخواهم به جایگاه دومی و سومی اکتفا نکنند، وقتی که میتوانند اولی باشــند. یادمان باشد که زنان در دنیای سیاست هنوز زن هســتند. ما میتوانیم بخندیــم و از زندگی لذت ببریم و درعینحال وارد دنیای سیاســت شویم. ما نمیخواهیم شــبیه مردان باشیم؛ میخواهیم خودمان باشیم و بهطور کارآمدی در امور سیاســی مشــارکت داشــته باشیم. من میخواهم رهبران زن قاره آفریقا را تمام زنان آفریقا ببینند، میخواهم نظرات یکدیگر را با هم به اشــتراک بگذاریم و به توانمندشدن خودمان کمک کنیم. زنان بهعنوان نیمی از جامعه انسانی باید در قلب تحولات باشند.»

پیشرفتیکهکافینیست

اورســلا لیندســی، فعال امور زنــان، هم با اشــاره به پیشــینه فعالیتهای مدنی برای احقاق حقــوق زنان در جامعه ســنتی تونس، مینویسد: تونس به واسطه قوانین پیشــتازانهاش دربــاره حقوق زنان در جهان عرب شــهره است. زمانی که در ماه می به این کشور رفتم، فکر میکردم چطور پس از ناآرامیهای ســقوط دولت بنعلی، فعالان مدنی توانســتند میراث شوم «فمینیســم دولتی» این ژریم را کنار بزنند و اینکه چطور توانســتند این شکاف عمیق میان فمنیستهای سکولار و اســلامی را پر کرده و همه بــا هم در یــک صف، بــرای حقوق نداشــته یا ازدسترفته زنان یکصدا شوند. راجا بنسلما، روانکاو و فعال اجتماعی، معتقد اســت فمینیسم دولتی بنعلی یک خشونت تمامعیار غیرقابل تحمل بود. به گفته بنسلما، رویکــرد دولت بنعلی ایــن بود که بــه تونســیها نشــان دهــد او تنها ناجی واقعی زنان است. درحالیکه همه میدانســتند او زنــان را به دو بخش زنان اســلامگرا و زنان چپگرا تقســیم کرده بود و سیاستهای خود را بر این اساس تعیین میکرد.

من با فعالان حقــوق زنان زیادی دیدار کردم که به من گفتند از نگاه رژیم ســابق تونس زنان به دو گروه تقســیم میشــدند: زنانی که از رژیم حمایت میکردند و درنتیجه از حمایــت و خدمات دولتی برخــوردار بودند و زنانی که مخالــف رژیم بودنــد. ابطحال عبدالطیــف، عضو هیئت کمیتــه حقیقت و کرامت تونس - کمیتهای که مشــخصا روی ممنوعیت خشونت علیه زنان کار میکند - میگوید: «تونس شاید از منظر تحقق حقوق زنان در میان کشورهای عربی بهترین باشــد، اما زنــان نمیتواننــد از این حقوق اســتفاده کنند زیرا تحقیقات ما نشان میدهد زنانی که به لحاظ سیاســی به رژیم پیشــین وفادار نبودند با سرکوب و ارعاب وحشتناکی روبهرو میشدند .»

لیندسی در ادامه مینویسد: البته شهرت تونس درباره رعایت حقوق زنان به عصر حبیب بورقیبه، رئیسجمهوری تونس در ســالهای 1957 تا 1987 میلادی، بازمیگردد. بورقیبــه معروف بــه مجاهد کبیر که پدر اســتقلالطلبی تونس نیز به شــمار میرود، کسی اســت که تنها سه ماه پس از اســتقلال تونــس )در ســال 1956(، قانونی را در حمایت از زنان وضع کرد. بورقیبه طلاق قانونی را جایگزین سنتی کرد که در آن مردان با بیان عبارت «طلاق میگیرم» میتوانستند از همسر خود جدا شوند. دولت در اواخر دهه 1960 قانون حق کارکردن زنان، سفر و راهاندازی کسبوکار به وســیله آنان را تصویب و فعالانه خانوادهها را تشویق کــرد که برنامه تنظیــم خانواده را جــدی بگیرند. بورقیبه همچنین اجبار زنان به استفاده از روبنده )برقع( را رد کرد.

بــرای حبیب بورقیبــه تلاش بهمنظــور احقاق حقوق زنان بخشــی از یک پروژه توســعه و ضداســتعمارگرایی بود. اقدامات او چنان تأثیرگذار بود که به اعتقاد بســیاری، هنوز هــم میتوان ردپای او را در تونس در حال توســعه امروز دید. بســیاری از فعالان حقوق زن توسعه اجتماعی دوران بورقیبه را تأیید میکنند اما معتقدند جریان فمنیسم دولتــی کــه او راهاندازی کرد هنوز هم بخشــی از فرهنگ مردسالاری سیاسی در تونس است. هند محمود، محقق مطالعات زنان در دانشگاه ایالتی واشنگتن، میگوید : «همه ما میدانیم که مشــکل جریان فمینیســم دولتی چیست. این رویکرد بالا به پایین بر پیشــرفتهای رسمی و قانونی تأکیــد دارد اما اغلــب واقعیتهای موجــود اجتماعی را نادیده میگیرد؛ ازجمله خشــونتهای خانگی و نابرابری اقتصادی. این رویکرد به انجمنهای زنان مســتقل آزادی عمل زیادی نمیدهد. در این شرایط دولت اغلب از حقوق زنان بهعنوان ابزاری تبلیغاتی برای پاسخگویی به انتقادها از نقض حقوق بشر استفاده میکند ». اما هستند کسانی که با اورســلا لیندسی و انتقادات او از فمینیسم دولتی موافق نیستند. فیصل الیفاوی، خبرنگار و مفسر تونسی، میگوید: «کشوری که به لحاظ تاریخی همواره میان سنت و مدرنیته دستوپا زده، لیبرالیســم با حمایت ارتش را به خود دیده و محافظهکارانی ســنتی دارد، این رویکرد دولتی حمایت از حقوق زنان )بخوانید فمینیســم دولتی( کارساز به نظر میرســد چراکه اجازه داده تا مباحث به شفافترین شکل ممکن در نهادهایی که مســئول این امور هســتند، شکل بگیرد. این رویکــرد فضایی را ایجاد کــرده که مختص به تونس اســت. اینکه آیا چنین قانونی بعدهــا در آفریقای شمالی یا مناطق دیگر امکان ظهور دارد یا خیر، باید منتظر ماند و دید، اما میتوان گفت تا به امروز تونس یک اســتثنا بوده است .»

پس از ناآرامیهای سقوط دولت بنعلی، فعالان مدنی توانستند میراث شوم «فمینیسم دولتی » این ژریم را کنار بزنند و توانستند این شکاف عمیق میان فمینیستهای سکولار و اسلامی را پر کرده و همه با هم در یک صف برای حقوق نداشته یا ازدسترفته زنان یکصدا شوند. فمینیسم دولتی بنعلی یک خشونت تمامعیار غیرقابل تحمل بود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.