تروریسم و منفعت قدرتهای بزرگ

Shargh - - جهان - فرشید جعفری

با آزادســازی موصل دولت– ملتهای حاکم در سیاست بینالملل با حفظ انســجام و اتحاد خود، توانســتند بار دیگــر در برابر یکی دیگر از نیروهــای برهمزننده «نظم وســتفالی» دو انگشــت پیروزی خود را بالا بکشــند و تروریســم فراملــی «داعش» را همچون خلف پیشــین خود، «القاعــده»، مهار کنند. حال با توافق برقــراری «مناطق عاری از درگیری» در جنوبشــرق سوریه از سوی قدرتهای بزرگ فرامنطقهای و قوتیافتــن امید برقراری صلح بعد از جنگی ششســاله در ســوریه میان دولت و مخالفان، دولتهای حاکم بهطور مشخص تمرکز خود را معطوف به پاکسازی سایر نقاط تحت اشغال داعش در عراق و سوریه خواهند کرد و نســخه حذف عینــی و فیزیکی این گروه تروریســتی را خواهند پیچید. یکی از اصول بنیادین سیاســت بینالملل از زمان تثبیت نظام دولت-ملتهای مدرن این است که هر نیروی ضدنظم وستفالی که قصد خدشــه و برانداختن این نظام را داشــته باشــد، با واکنش تند و ســخت بازیگران دولتی مواجه خواهد شد. تاریخ سیاست بینالملل سرشار از نمونههایی از این کنشهای ضدنظم وستفالی و واکنشهای دولتی به آنهاســت. فهم سیاســت بینالملل در وهله نخست در گرو فهم اهمیت حاکمیت و مرزهای سرزمینی برای دولتهای حاکم است که از زمان قرارداد وستفالی دستنخورده باقی مانده است.

امــا در همین راســتا یک پرســش بنیادیــن قابل طرح اســت؛ اگر دولتهــای حاکم، قدرت و توانمندی لازم برای مهار نیروهای ضدنظم وســتفالی علیه حاکمیت سرزمینیشان را دارند و بهآسانی میتوانند با اتحاد و ائتلاف نظامی موفق به دفع آن شــوند؛ آیا توانمندی لازم برای جلوگیری از ظهور این نیروها را ندارند؟ در نخستین نگاه، این پرسش دو پاسخ دارد؛ پاسخ اول این است که دولتهای حاکم در برابر این نیروها، منفعل هســتند و در ظهور و تولد آنها هیچ نقشــی ندارند و همواره در کمین نشســتهاند که جریان و حرکتی که نظم وستفالی را نشانه رفت، اختلافات خود را کنار بگذارند و در دفع آن بکوشــند. دولتهای حاکم در بالاترین ســطح از سلســلهمراتب قدرت تا پایینترین آن میدانند که تنها با حفظ نظام دولتهای حاکم، فرایند کسب قدرت سیاسی و سود سرمایهدارانه تداوم پیدا خواهد کرد.

پاســخ دوم این اســت که این نیروهای ضدنظم وســتفالی ساخته و پرداختــه خود بازیگران دولتــی؛ بهویژه قدرتهای بزرگ اســت که هرازچندگاهــی گوی و میدان را به دســت آنان میســپارند تا بتوانند در میانه ایجاد آشــوب و هرجومرج از ســوی آنها در مناطق، ســود و منفعت خویش را برداشــت کنند. مصادیق ســود و منفعت میتواند فروش تســلیحات، تغییر مرزهای سیاســی، تغییر حاکمان و... باشــد، اما چــه زمانی قدرتهــای بزرگ با ایجــاد اتحاد، به دفــع آنها اقدام میکنند؟ پاسخ روشن اســت، زمانی که نیروهای ضدنظم وستفالی به دلیــل اعطای بیــش از حد قدرت و توانمندی به آنها ســودای حرکتی برخلاف قدرتهای بزرگ را در ســر میپرورانند و درصدد برمیآیند که مســیری خلاف منافع قدرتهــای بزرگ انتخاب کنند؛ در این شــرایط، زمــان دفع و محو آنان فرامیرســد. از زمان انعقاد قرارداد وســتفالی هیچ بازیگــری بهلحاظ قدرت و تأثیرگذاری بــر محیط بینالمللی قادر نبوده است دولت- ملتهای حاکم را تحتالشعاع قرار دهد؛ ازاینرو، پاسخ نخســت؛ یعنی انفعالیبودن دولتها در برابر نیروهای ضدنظم وســتفالی نمیتواند پاسخ قانعکنندهای باشــد. رخدادهای تاریخی در سیاســت بینالملل منحصربهفــرد و تکرارناپذیرند، امــا در نوع اقدام دولتهای حاکم در قبال این رخدادها شــباهتهایی را میتوان کشف کرد. تاریخ سیاست بینالملل تکرارپذیری رخدادها را تأیید نمیکند، اما تکرارپذیری اقدام دولتها در برابر رخدادها را تأیید میکند. کافی است مروری بر نوع کنش ایالات متحده بهعنوان قدرت بزرگ در برابر القاعده و نوع اقدام روسیه بهعنوان قدرت بزرگ در برابر داعش را مرور کنیم:

بعــد از حمله القاعده به رهبری «اســامه بــنلادن» به نیویورک و واشــنگتن در یازدهم ســپتامبر 2001 ایالات متحده به دلیل خودداری طالبــان از تحویل القاعده در هفتم اکتبر 2001 جنگ علیه افغانســتان را با نام «عملیات پایدار آزادی» شــروع میکند که نتیجه آن شکســت طالبــان و برگزاری کنفرانس بن و بهقدرترســیدن «حامد کرزی» بود. 10 سال بعد شــبکههای خبری غربی اعلام کردند که «اسامه بنلادن» در یک عملیات اطلاعاتی از ســوی نیروهای آمریکایی در خارج از شهر اسلامآباد در یک خانه بزرگ کشته شده است.

از جولای 2014 میلادی که داعش ادعای خلافت جهانی و حکومت اســلامی کرده، اقدام قدرتهای بــزرگ در مواجهه با آن تفاوتی با اقدام علیه القاعده نداشته است. دولت روسیه در 30 سپتامبر 2015 عملا جنگ علیه داعش را آغاز کرد تا همچون خلف خود، ایالات متحده، سرنوشتی همچون بنلادن را برای «ابوبکر البغدادی» رقم بزند؛ تا اینکه در 28 می 2017 میلادی منابع خبری به نقل از وزارت دفاع روســیه اعلام کردند که ســرکرده داعش به دنبال حمله هوایی به شهر «رقه» کشته شده است. اقــدام علیه القاعده و داعش از ســوی دو قدرت بزرگ بینالمللی در دو شــرایط زمانی و محیطی مختلف، یکســان بود، اما آیا با اقدام نظامی و سرکوب تروریسم و تروریستها و کشتن سرکردههای آنها، جهان عاری از خشونت تروریستی حاصل خواهد شد؟ پاسخ این پرسش برحسب تجربه تاریخی منفی است. دولتهای حاکم برای حفظ پایههای نظم وستفالی و منفعــت خــود در برهههایی از تاریــخ به این نیروهای فراســرزمینی نیازمندند. آنها بهقدری توانمندند که به ســهولت و با تغییر روش اقدام میتوانند تیشــه بر ریشــه دائمی تروریســم بزنند؛ اما از سود و منفعت حاصل از ظهور این نیروها در مناطق باید چشم بپوشند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.