ريزگردها در آسمان شاليزارهای برنج روی زمين

Shargh - - جامعه -

يکی از منابع ريزگرد که در زمستان و تابستان زندگی مردم خوزســتان را در غبار فرو برده و انواع بيماریهای تنفســی، عفونی و پوســتی را در پی داشته، نه در خاک عراق و عربســتان، بلکه در خاک ايران و در همين استان واقع شده اســت. هورالعظيم در حالی خشک شده که کانون اصلی گردوغبار خوزســتان اســت که در آخرين بازديد ناظران زيستمحيطی بينالمللی از اين منطقه، حاضران شاهد صحنه عجيبی بودند. تنها چند کيلومتر بالاتــر از هــور، يکــی از بزرگترين کانونهــای ريزگرد خوزســتان، زمينهای وســيع سرســبزی ديده میشود که از ميان آنها درخشــش بازتاب نور خورشــيد نشــان از حجم عظيــم آب در اين زمينها دارد. شــاليزارهای وسيع و سرسبز برنج «عنبربو» برنج سنتی خوزستان به صورت غرقابی که ميليونها مترمکعب حقابه مشروع هورالعظيم، يکــی از بزرگترين تالابهای آب شــيرين خاورميانه را که منبع درآمد کشــاورزان و صيادان بسيار اســت، ربوده و محصولی پرزحمت را نهايتا برای ســه هزار نفر به دست میدهد. اين در حالی است که پس از رویکارآمدن دولت يازدهم کشت برنج در همه استانها به جز گيلان و مازندران ممنوع اعلام شــد و موجب شد سطح زير کشــت اين محصول از حدود صد هزار هکتار در ســال 1392 به 65 هزار هکتار در ســال 1393 و 44 هزار هکتار در ســال 1394 کاهش يابد. آمار سال 1395 در اختيار نگارنده نيست اما اين وسعت از زمين زير کشت برنج با وجود ابلاغيه ممنوعيت کشــت اين محصول در اســتان خوزســتان، نهتنها به صورت مخفيانه يا بدون اطلاع مســئولان استان انجام نمیشــود بلکه فرماندار دشت آزادگان که يکی از بيشترين ميزان سطح زير کشت برنج در اين منطقه اســت، از کشت برنج در اين مناطق خشک با ميانگين بارش ‪/322 6‬ميلیمتر در سال، دفاع سرسختانهای میکند. به گفته وی شورای تأمين استان مصوبهای دارد مبنی بر لزوم زراعت در منطقه موصوف بــه دليل اهميت اشــتغال و حفظ جمعيت ســاکن در منطقــه به دلايل امنيتــی. گونه برنجی کــه در اراضی دشت آزادگان در حال کشت است، از نوع برنج «عنبربر» يا «عنبربو» است که با چهار تن در هکتار، جزء گونههای کممحصول اســت. اينگونــه برنج برای هــر هکتار از کاشــت تا برداشــت حدود 20 هزار مترمکعب آب نياز دارد. يعنــی بهعبارتی برای هر کيلو از برنجی که قيمت خريد آن از کشــاورز بين دوهزارو 500 تا سه هزار تومان است، حدود چهار هزار ليتر آب مصرف میشود. بحث تخصصی گزينش محصول مناسب برای اراضی دشت آزادگان در تخصص صاحب اين قلم نيست اما با آگاهی از ميزان مصــرف آب در محصولاتی مانند گوجهفرنگی که با مصرف 200 ليتر آب بــرای هر کيلوگرم محصول، گستره بسياری از زمينهای کشاورزی در استان همجوار يعنی بوشــهر را در بر گرفته يــا محصولاتی مانند پياز و خيار و... ، با مصرف آب 200 تا 500 ليتر برای هر کيلوگرم محصول يا ســاير محصولات استان خوزســتان به اين نتيجه میرسيم که قطعا پرمصرفترين محصول زراعی ايران بهترين گزينه برای کشت در زمينهای تشنه دشت آزادگان نيســت. وســعت زمينهای حاصلخيز استان خوزســتان با ســوءمديريت دولتهای مختلف بهويژه دولتهای نهم و دهم با آبگيری سد گتوند به شورهزار و با توسعه نامتوازن و بدون مطالعات محيطزيستی ميادين گاز و نفت به آلودهترين زمينها بدل شــده و رفتهرفته با افزايش اثرات گرمايــش زمين و آلودگیهای منطقهای به گرمترين منطقه مســکونی دنيا تبديل میشــود و به شــدت کاهش يافته اســت؛ اما در دولــت تدبير و اميد پذيرفتنی نيســت که اندک زمين و منابع آبی باقیمانده با بیتدبيری محــرز مقامات منطقهای و به بهانهای که در ساير حوزهها موجب نابودی منابع نرمافزاری و منابع انســانی و طبيعی و درآمدی شده است، نابود و شرايط وخيم زيستمحيطی در استان را تداوم بخشد. ورود آب به مباحث امنيتی لزوم تجديدنظر در تفکر سنتی درباره مسائل امنيتی را دوچندان میکند. درحالیکه در شرق و غرب و شمال کشور نزاع بر سر منابع مشترک آب در حوزه سياســی افزايش يافته و حتی راهکار عجيب و اشتباه دسترسی به منابع گران آبی استراتژيک ژرف در زير بستر رشتهکوههای ايران )منابع آب کارستی نزديک بــه دو کيلومتر زير ســطح فلات ايران دســتيافتنی اســت( به مرحله تحقيقات رســيده اســت، حفظ و بهرهوری از منابع آبی موجــود بیترديد بيشازپيش اهميت پيدا کرده اســت. درحالیکه ســرانه مصرف آب ايــران دو برابر مصرف جهانی اســت و اين ميزان در خوزســتان گرمترين استان ايران به بيش از اين نيز میرسد، حيفوميل منابع ملی از طريق کاشت برنج نهتنها به نفع امنيت مرزها نيست؛ بلکه موجب ايجاد دشتهای ممنوعه و موجب سکونتناپذيرشدن اين مناطق خواهد شد که منافی امنيت ملی است. تغيير الگوی کشــت و نوع محصول و ارائه تسهيلات برای استفاده از روشهای مناسب آبياری در کشاورزی نوين موجــب افزايش رفاه درآمد در مناطق مذکور و ايجاد اشــتغال و جلوگيری از مهاجرت مرزنشــينان دشت آزادگان میشــود. جمعيت کشاورز و روستايیای که زمانی از صد هــزار نفر تجاوز میکــرد، هماکنون به گفته فرماندار اين شهرستان به هفت هزار نفر رسيده است. حفظ جمعيت ســاکن در منطقه و بازگرداندن جمعيت مهاجر به مناطق شــهری نه از طريق کمک به کشــاورزی ســنتی زيانده و پرمصرف بلکه از راه استفاده بهينه از آب و زمين، گزينش محصول مناسب و گسترش کشاورزی نوين از طريق افزايش تسهيلات برای استفاده از سيستمهای آبياری کممصرف و مدرن و همزمان آگاهی رســانی به کشــاورزان و جمعيت منطقه برای استفاده از اين تسهيلات و امکانات برای بهرهوری و افزايش درآمد است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.